Chiều 20/11, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết về chính sách đặc thù xử lý xóa tiền thuế nợ nhằm tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế, đáp ứng yêu cầu cấp bách trong thực hiện cam kết quốc tế về trao đổi thông tin theo yêu cầu.
Theo Bộ trưởng, tính đến ngày 23/10, cả nước có 2.518.440 trường hợp người nộp thuế thuộc hai trạng thái quản lý. Trong đó, trạng thái 03 là ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế; trạng thái 06 là không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký với cơ quan thuế.
Số lượng lớn người nộp thuế trong hai nhóm này đặt ra yêu cầu xử lý các nghĩa vụ tài chính tồn đọng, tạo điều kiện để họ khôi phục hoạt động hoặc hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế.
Chính phủ cho biết Luật Quản lý thuế hiện hành đã quy định các trường hợp, điều kiện xóa nợ, nhưng chưa có cơ chế xóa nợ lệ phí môn bài, tiền chậm nộp và xóa nợ có điều kiện đối với hai nhóm người nộp thuế trên.
Dự thảo Nghị quyết vì vậy được xây dựng theo trình tự, thủ tục rút gọn, hướng tới tháo gỡ khó khăn, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao hiệu quả quản lý thuế.

Đề xuất xử lý hàng chục nghìn tỷ đồng nợ thuế, tiền chậm nộp
Theo tờ trình Quốc hội, dự thảo Nghị quyết quy định chính sách đặc thù đối với người nộp thuế ở trạng thái 03 và 06 tính đến ngày 21/11/2026. Các khoản được xem xét xử lý gồm nợ lệ phí môn bài và tiền chậm nộp theo những điều kiện cụ thể.
Với lệ phí môn bài, Chính phủ đề xuất xóa khoản nợ phát sinh đến hết ngày 31/12/2025 cùng tiền chậm nộp tương ứng; đồng thời xóa tiền chậm nộp lệ phí môn bài còn nợ tính đến ngày 21/11/2026.
Đối với nghĩa vụ lệ phí môn bài phát sinh đến hết năm 2025 nhưng người nộp thuế chưa khai, chưa nộp và chưa được hạch toán trên hệ thống quản lý thuế, dự thảo quy định không phải khai, nộp hoặc chịu tiền chậm nộp đối với nghĩa vụ này.
Theo đánh giá tác động của Chính phủ, số nợ gốc lệ phí môn bài thuộc phạm vi đề xuất xóa khoảng 1.250 tỷ đồng, tiền chậm nộp tương ứng khoảng 438 tỷ đồng.
Ngoài ra, gần hai triệu người nộp thuế ở trạng thái 03 và 06 chưa được hạch toán nghĩa vụ môn bài trong thời gian ngừng hoạt động. Nếu tiếp tục hạch toán, dự kiến phát sinh khoảng 15.000 tỷ đồng, song đây là khoản rất khó thu hồi.
Chính phủ ước tính, nếu toàn bộ hai triệu trường hợp này thực hiện thủ tục khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế, tổng số nợ gốc lệ phí môn bài và tiền chậm nộp dự kiến xử lý khoảng 16.688 tỷ đồng.
Bên cạnh đó, việc xóa tiền chậm nộp đối với người nộp thuế thuộc hai trạng thái trên dự kiến làm giảm khoảng 9.990 tỷ đồng nợ đang theo dõi.
Tuy nhiên, Chính phủ đánh giá đây không phải những khoản chắc chắn có thể thu hồi, bởi nhiều người nộp thuế đã ngừng hoạt động, không còn tài sản hoặc nguồn thu. Cơ chế xóa tiền chậm nộp có điều kiện được kỳ vọng khuyến khích người nộp thuế thanh toán nợ gốc, qua đó tăng khả năng thu ngân sách và giảm chi phí quản lý nợ.
Phải trả đủ nợ gốc mới được xóa tiền chậm nộp
Một nội dung đáng chú ý của dự thảo là việc xóa tiền chậm nộp không được thực hiện đại trà.
Theo Điều 5, người nộp thuế thuộc diện áp dụng phải nộp đủ tiền thuế nợ gốc vào ngân sách và nộp hồ sơ hợp lệ đề nghị khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Hồ sơ phải được cơ quan thuế tiếp nhận chậm nhất ngày 30/6/2028.
Số tiền chậm nộp được xem xét xóa tính đến thời điểm hoàn thành nghĩa vụ nợ gốc, muộn nhất là ngày 30/6/2028. Chính sách cũng áp dụng đối với tiền chậm nộp còn tồn đọng của trường hợp không còn nợ gốc tính đến ngày 21/11/2026, nếu đáp ứng các điều kiện liên quan.
Người nộp thuế không phải lập hồ sơ đề nghị xóa nợ riêng. Cơ quan quản lý thuế căn cứ dữ liệu trên hệ thống để xử lý, công khai kết quả và thông báo qua tài khoản giao dịch thuế điện tử nếu có.
Dự thảo loại trừ các khoản tiền chậm nộp phát sinh từ nợ gốc liên quan đến trốn thuế, gian lận thuế, sử dụng hóa đơn, chứng từ bất hợp pháp và các khoản nợ liên quan đến vụ việc đang được thanh tra, điều tra, truy tố, xét xử.
Chính sách cũng không áp dụng với chi nhánh, văn phòng đại diện, địa điểm kinh doanh ngừng hoạt động nhưng đơn vị chủ quản vẫn đang hoạt động hoặc tạm ngừng kinh doanh có thời hạn.
Người nộp thuế thực tế vẫn sản xuất, kinh doanh trong thời gian được ghi nhận ngừng hoạt động cũng không thuộc diện áp dụng, trừ trường hợp chỉ bán, thanh lý tài sản, hàng hóa còn lại để chấm dứt hoạt động và đã hoàn thành nghĩa vụ thuế phát sinh.
Nghị quyết dự kiến có hiệu lực từ ngày 21/11/2026, áp dụng đến hết ngày 30/6/2028. Trường hợp đáp ứng đầy đủ điều kiện đúng hạn nhưng cơ quan thuế chưa giải quyết xong vẫn tiếp tục được xử lý sau thời điểm này.
Cơ quan thẩm tra đề nghị siết điều kiện, tránh lợi dụng chính sách
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết cơ quan thẩm tra tán thành sự cần thiết ban hành chính sách đặc thù, có thời hạn, nhằm giải quyết nghĩa vụ lệ phí môn bài tồn đọng, tháo gỡ rào cản tài chính cho người nộp thuế thực sự ngừng hoạt động.
Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị xác định rõ đây là chính sách áp dụng một lần, không tạo tiền lệ về các đợt xóa nợ định kỳ; đồng thời quy định chặt chẽ điều kiện, trách nhiệm, không để "lợi ích nhóm" cài cắm, gây thất thu ngân sách.

Đáng chú ý, trong khoảng 9.990 tỷ đồng tiền chậm nộp thuộc phạm vi xem xét, hơn 3.000 tỷ đồng liên quan đến các khoản thu về đất. Cơ quan thẩm tra đề nghị đánh giá riêng nhóm này; khi chưa có đánh giá đầy đủ thì chưa áp dụng cơ chế chung.
Với 1.875.057 người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, được đánh giá là nhóm có rủi ro gian lận cao, Ủy ban đề nghị chỉ xóa nợ sau khi cơ quan thuế đối chiếu dữ liệu hóa đơn và khai thuế.
Đối với điều kiện thanh toán nợ gốc, cơ quan thẩm tra nhận định việc xóa toàn bộ tiền chậm nộp cho người hoàn thành nghĩa vụ đến ngày 30/6/2028 chưa tạo động lực trả nợ sớm.
Ủy ban đề nghị cân nhắc xóa toàn bộ tiền chậm nộp nếu người nộp thuế thanh toán đủ nợ gốc đến hết ngày 20/11/2027; trường hợp nộp đủ từ ngày 21/11/2027 đến hết ngày 30/6/2028 chỉ được giảm 50%.
Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị bổ sung trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan thuế, tăng kiểm soát các khoản nợ giá trị lớn và khoản thu về đất; bảo đảm việc khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế đúng thời hạn, không gây phiền hà cho người nộp thuế.
Đồng thời, nếu phát hiện người nộp thuế cung cấp thông tin không trung thực, cần phục hồi khoản nợ đã xóa và tính tiền chậm nộp đối với cả thời gian được xóa.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ báo cáo Quốc hội kết quả thực hiện hằng năm, xử lý các trường hợp tồn đọng theo Luật Quản lý thuế sau ngày 30/6/2028 và không gia hạn chính sách.