BS.CKII Nguyễn Thị Diễm Hương, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM - Cơ sở 3, cho biết tiểu đêm là tình trạng phổ biến ở người lớn tuổi. Nhiều người cho rằng đây là hệ quả tất yếu của lão hóa nên âm thầm chịu đựng.
Tuy nhiên, tiểu đêm kéo dài có thể liên quan đến bệnh đường tiết niệu, tim mạch, thận hoặc rối loạn chuyển hóa.

Tiểu đêm có thể là dấu hiệu của nhiều bệnh lý
Theo Hiệp hội Tiểu tiện không tự chủ Quốc tế (ICS), tiểu đêm là tình trạng người bệnh thức giấc trong lúc ngủ để đi tiểu, sau đó ngủ lại hoặc có ý định ngủ tiếp. Tình trạng này đáng lưu ý khi xảy ra từ hai lần mỗi đêm, làm gián đoạn giấc ngủ và ảnh hưởng sinh hoạt ban ngày.
Ở người cao tuổi, tiểu đêm có thể do chức năng cô đặc nước tiểu của thận suy giảm, nhịp bài tiết nước tiểu thay đổi hoặc dung tích bàng quang giảm theo tuổi.
Ở nam giới, phì đại tuyến tiền liệt lành tính có thể gây tiểu khó, tia nước tiểu yếu, tiểu ngắt quãng và cảm giác tiểu không hết. Bàng quang tăng hoạt cũng khiến người bệnh buồn tiểu đột ngột, đi tiểu nhiều lần, đôi khi kèm són tiểu.
Ngoài ra, đái tháo đường, bệnh thận, suy tim và phù chân cũng có thể gây tiểu đêm. Ở người bị phù, dịch tích tụ tại chân trong ngày trở lại tuần hoàn khi nằm ngủ, làm tăng lượng nước tiểu ban đêm.
Mất ngủ, ngưng thở khi ngủ, uống nhiều nước sát giờ đi ngủ, sử dụng trà, cà phê, rượu bia hoặc thuốc lợi tiểu không đúng thời điểm cũng có thể góp phần gây ra tình trạng này.
Trong y học cổ truyền, tiểu đêm được xem xét theo các thể bệnh như thận khí bất túc, thận dương hư, tỳ thận khí hư hoặc thấp nhiệt hạ tiêu. Tuy nhiên, những thể bệnh này không tương đương trực tiếp với chẩn đoán của y học hiện đại. Người bệnh vẫn có thể mắc đái tháo đường, phì đại tuyến tiền liệt hoặc bệnh thận mạn.
Vì vậy, cần xác định nguyên nhân trước khi điều trị. Y học cổ truyền có thể được cân nhắc hỗ trợ khi phù hợp, nhưng không thay thế việc điều trị bệnh lý nền.
Khi nào cần đi khám và cách giảm tiểu đêm?
BS Hương khuyến cáo người cao tuổi nên đi khám nếu thường xuyên tiểu đêm từ hai lần trở lên, khiến giấc ngủ gián đoạn và cơ thể mệt mỏi vào ban ngày. Cần thăm khám sớm nếu tình trạng mới xuất hiện, tăng nhanh hoặc đi kèm tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu gấp, tia nước tiểu yếu, tiểu ngắt quãng hay cảm giác tiểu không hết.
Các dấu hiệu như khát nhiều, sụt cân không chủ ý, phù chân, tăng cân nhanh, huyết áp khó kiểm soát, tiểu són, chóng mặt khi thức dậy hoặc từng té ngã khi đi vệ sinh ban đêm cũng cần được lưu ý.
Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay nếu bí tiểu cấp, tiểu máu nhiều hoặc có cục máu đông; sốt, rét run kèm đau hông lưng, nôn ói hoặc lơ mơ. Khó thở đột ngột, đau ngực hay tiểu nhiều bất thường kèm khát dữ dội, nôn ói, rối loạn ý thức cũng là những dấu hiệu cần cấp cứu.
Để hạn chế tiểu đêm, người cao tuổi nên uống đủ nước trong ngày, giảm lượng nước sát giờ ngủ nếu không có chống chỉ định. Không nên nhịn uống nước kéo dài. Đồng thời, cần hạn chế trà đặc, cà phê và rượu bia vào buổi tối, kiểm soát đường huyết, huyết áp và các bệnh tim, thận theo hướng dẫn của bác sĩ.
Người đang dùng thuốc lợi tiểu nên hỏi bác sĩ về thời điểm sử dụng phù hợp, không tự ý đổi liều hoặc ngừng thuốc. Với người bị phù chân, có thể cân nhắc kê cao chân khi nghỉ ban ngày theo hướng dẫn y tế.
Gia đình cũng cần phòng té ngã bằng cách bố trí đèn ngủ, giữ lối đi thông thoáng, sử dụng dép chống trượt, lắp tay vịn hoặc đặt bô cạnh giường nếu người bệnh đi lại khó khăn. Người dễ chóng mặt nên ngồi dậy từ từ trước khi đứng lên.
BS Hương khuyến cáo người cao tuổi không tự ý dùng thuốc hoặc dược liệu với mục đích “bổ thận, cố niệu”, bởi một số loại có thể gây tụt huyết áp, bí tiểu, rối loạn điện giải hoặc tương tác với thuốc đang sử dụng.
Tiểu đêm không đơn thuần là hệ quả của tuổi tác. Người cao tuổi nên ghi nhật ký tiểu tiện và đi khám để xác định nguyên nhân, từ đó có hướng điều trị phù hợp, cải thiện giấc ngủ và hạn chế nguy cơ té ngã.