Vì sao sắt quan trọng với cơ thể?
Sắt là vi chất thiết yếu, có nhiều trong thịt đỏ, các loại đậu và trái cây sấy khô. Khoáng chất này tham gia sản xuất hemoglobin (protein trong hồng cầu có nhiệm vụ vận chuyển oxy) và myoglobin (protein dự trữ oxy trong cơ bắp). Sắt cũng đóng vai trò trong quá trình chuyển hóa năng lượng, duy trì hệ miễn dịch và hỗ trợ hoạt động của não bộ.

Khi cơ thể thiếu sắt, người mắc có thể mệt mỏi, giảm khả năng tập trung hoặc không có biểu hiện rõ ràng. Nếu tình trạng kéo dài, lượng sắt dự trữ suy giảm, có thể dẫn đến thiếu máu do thiếu sắt, làm giảm khả năng vận chuyển oxy của máu.
Giáo sư Hal Drakesmith, chuyên gia nghiên cứu sinh học sắt tại Đại học Oxford (Anh), cho biết thiếu sắt hiếm khi gây tử vong trực tiếp nhưng tạo ra gánh nặng sức khỏe lớn trên toàn cầu, ảnh hưởng đến năng lượng và khả năng làm việc của người mắc.
Ai dễ bị thiếu sắt?
Thiếu sắt có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng phụ nữ và trẻ em là những nhóm có nguy cơ cao do nhu cầu sắt tăng trong giai đoạn dậy thì, mang thai và phát triển. Phụ nữ có kinh nguyệt nhiều cũng dễ thiếu sắt do mất máu thường xuyên.
Ở người cao tuổi, tình trạng này có thể liên quan đến chế độ dinh dưỡng không đầy đủ, bệnh lý mạn tính hoặc mất máu âm thầm ở đường tiêu hóa. Một nghiên cứu tại châu Âu năm 2022 ghi nhận thiếu sắt khá phổ biến ở người cao tuổi, kể cả những người tương đối khỏe mạnh.
Người ăn chay, ít sử dụng thực phẩm giàu sắt hoặc thường xuyên hiến máu cũng cần chú ý đến nguy cơ thiếu hụt vi chất này.
Vì sao thiếu sắt dễ bị bỏ sót?
Theo Giáo sư Drakesmith, thiếu sắt thường diễn tiến từ từ, khiến các triệu chứng như mệt mỏi, giảm tập trung dễ bị nhầm với tình trạng căng thẳng hoặc thiếu ngủ thông thường.
Gần đây, mạng xã hội xuất hiện thuật ngữ “gương mặt ferritin”, dùng để mô tả những biểu hiện như da xanh xao, tóc thưa, được cho là liên quan đến thiếu sắt. Tuy nhiên, Giáo sư Drakesmith cho rằng thuật ngữ này không có giá trị y khoa và không thể dùng để chẩn đoán tình trạng thiếu sắt.
Tiến sĩ Elaine McCarthy, giảng viên cao cấp về dinh dưỡng tại Đại học University College Cork (Ireland), cho biết việc xét nghiệm phát hiện thiếu sắt chưa được thực hiện thường xuyên ở nhiều nhóm đối tượng. Trong khi đó, xét nghiệm máu thông thường đôi khi chỉ tập trung vào chỉ số hemoglobin.
Theo chuyên gia này, hemoglobin thường chỉ giảm khi tình trạng thiếu sắt đã tiến triển. Vì vậy, nếu chỉ dựa vào chỉ số này, bác sĩ có thể bỏ sót giai đoạn đầu của tình trạng thiếu hụt.
Xét nghiệm ferritin, protein có chức năng dự trữ sắt, giúp đánh giá lượng sắt dự trữ trong cơ thể và phát hiện thiếu sắt ngay cả khi người bệnh chưa bị thiếu máu.
Ngưỡng ferritin được sử dụng để xác định thiếu sắt có thể khác nhau tùy đối tượng và tình trạng sức khỏe. Một số hướng dẫn chuyên môn đề xuất ngưỡng 30µg/L để phát hiện thiếu sắt ở người trưởng thành, phụ nữ mang thai và người có kinh nguyệt.
Tuy nhiên, ferritin không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác lượng sắt dự trữ. Ở người bị viêm nhiễm hoặc mắc bệnh thận mạn tính, phản ứng viêm có thể khiến chỉ số này tăng lên, che giấu tình trạng thiếu sắt. Vì vậy, bác sĩ có thể cần kết hợp thêm các xét nghiệm khác, chẳng hạn độ bão hòa transferrin, để đánh giá.
Thiếu sắt có thể được khắc phục bằng cách điều chỉnh chế độ ăn hoặc sử dụng chế phẩm bổ sung khi cần thiết. Tuy nhiên, việc điều trị cần xác định và giải quyết nguyên nhân gây thiếu hụt.
Các sản phẩm bổ sung sắt có thể gây tác dụng phụ như táo bón, buồn nôn hoặc đau bụng. Đáng lưu ý, bổ sung quá nhiều sắt cũng có thể gây ngộ độc, đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ em.
Do đó, người dân không nên tự ý uống viên sắt khi chưa xác định tình trạng thiếu hụt. Việc bổ sung cần căn cứ vào kết quả xét nghiệm và hướng dẫn của bác sĩ.