Nộp hồ sơ càng sớm càng được giảm nhiều số tiền phạt
Dự thảo Nghị quyết của Chính phủ ban hành chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế ở trạng thái 03 (ngừng hoạt động nhưng chưa đóng mã số thuế) và 06 (không hoạt động tại địa chỉ đăng ký) đưa ra quy định giảm mức phạt tiền vi phạm hành chính theo từng giai đoạn cho người nộp thuế (NNT). Cụ thể, NNT đã nộp đầy đủ hồ sơ khai thuế, thông báo và báo cáo về hóa đơn còn thiếu được áp dụng mức phạt tiền thấp hơn mức phạt theo quy định tại Nghị định 125/2020 và các văn bản sửa đổi, bổ sung (nếu có). Mức giảm từ 70% và xuống còn 50%, 30% tùy theo thời gian hoàn thành. Thậm chí, đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai, mức phạt chỉ còn bằng 15%. Riêng các hộ, cá nhân kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán thì không bị xử phạt các hành vi vi phạm thủ tục thuế. Chính sách này không áp dụng đối với hành vi trốn thuế, gian lận thuế và NNT đang được kiểm tra, thanh tra, điều tra, truy tố hoặc xét xử về các hành vi này.

Bộ Tài chính cho biết, tính đến ngày 23.10, còn hơn 2,51 triệu NNT trạng thái 03, 06. Cơ quan này ước tính, khi nghị quyết được thi hành, sẽ có khoảng 1,6 triệu hồ sơ khai thuế được nộp đến cơ quan thuế. Trường hợp NNT tập trung nộp hồ sơ khai thuế trong giai đoạn đầu thì số tiền phạt được giảm khoảng 12.670 tỉ đồng; trường hợp nộp hồ sơ khai thuế ở giai đoạn thứ hai thì phần giảm khoảng 9.100 tỉ đồng và thực hiện giai đoạn cuối sẽ được giảm khoảng 5.600 tỉ đồng.
Luật sư Hoàng Hà, Đoàn luật sư TP.HCM, nhận định với chính sách đặc thù về tiền vi phạm hành chính nêu trên, NNT thuộc trạng thái 03, 06 đáp ứng điều kiện và nộp đầy đủ hồ sơ khai thuế còn thiếu trong vòng 6 tháng tới thì được áp dụng mức phạt bằng 30% mức thông thường, tức giảm 70%; Nếu thực hiện trong 6 tháng cuối năm 2027 thì mức phạt tăng lên 50%, còn 6 tháng đầu năm 2028 là 70%. Như vậy, các hộ kinh doanh, doanh nghiệp nên chủ động hoàn thiện hồ sơ ngay khi chính sách đặc thù có hiệu lực. Bởi khi thực hiện càng sớm thì lợi ích tài chính và khả năng giải quyết dứt điểm những tồn đọng pháp lý càng lớn. Nếu NNT càng chậm khắc phục thì mức ưu đãi càng giảm. Dự thảo còn cho phép miễn nộp hồ sơ khai thuế đối với một số kỳ không phát sinh nghĩa vụ thuế, miễn một số báo cáo về hóa đơn, qua đó giảm đáng kể khối lượng hồ sơ phải hoàn thiện. Hơn nữa, chính sách xóa nợ lệ phí môn bài và tiền chậm nộp theo điều kiện sẽ giúp giảm gánh nặng tài chính, tạo thuận lợi cho việc khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Người đủ điều kiện còn có cơ hội tháo gỡ vướng mắc liên quan đến tạm hoãn xuất cảnh.
Cần đơn giản thủ tục về thuế
Dự thảo Nghị quyết của Chính phủ cũng đã đưa ra chính sách đặc thù như NNT không phải nộp hồ sơ khai thuế đối với thời gian không phát sinh nghĩa vụ thuế; không phải nộp hồ sơ khai thuế trong thời gian bị cơ quan có thẩm quyền ban hành Quyết định thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, Giấy chứng nhận đăng ký hợp tác xã, Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh; NNT không phải lập, gửi thông báo, báo cáo về hóa đơn cho đến thời điểm Nghị định số 123/2020/NĐ-CP có hiệu lực thi hành khi quay lại làm thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế…

Dù vậy, nhiều hiệp hội kiến nghị cần tiếp tục đơn giản thủ tục về thuế liên quan đến tình trạng 03, 06. Cụ thể, Hội Tư vấn và Đại lý thuế TP.HCM cho rằng, giữa thời điểm doanh nghiệp thực tế ngừng hoạt động và thời điểm cơ quan thuế ban hành thông báo NNT không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký thường có độ trễ từ một đến nhiều năm. Trong khoảng thời gian này, doanh nghiệp vẫn phải hoàn thiện hàng loạt hồ sơ khai thuế không phát sinh số thuế phải nộp, thường được gọi là "tờ khai trắng". Dẫn ví dụ trong tờ trình của Bộ Tài chính về trường hợp phải hoàn thiện khoảng 40 tờ khai thuế giá trị gia tăng và 10 hồ sơ quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp dù không hoạt động sau 10 năm, hiệp hội cho rằng phần lớn khối lượng hồ sơ này vẫn tồn tại nếu chính sách chỉ áp dụng từ thời điểm cơ quan thuế xác định người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký. Do đó, hiệp hội này kiến nghị cho phép NNT không phải nộp hồ sơ khai thuế đối với kỳ không phát sinh nghĩa vụ thuế kể từ kỳ tính thuế tiếp theo kỳ cuối cùng đã nộp hồ sơ khai thuế. Cùng quan điểm, Liên đoàn Thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI) đề nghị miễn hoàn toàn nghĩa vụ nộp lại "tờ khai trắng" đối với các kỳ NNT thực tế đã ngừng hoạt động kinh doanh. Trong khi đó, Hội Tư vấn thuế Việt Nam đề xuất cho phép NNT trạng thái 03, 06 gộp nhiều kỳ tính thuế không phát sinh doanh thu vào một tờ khai cho từng sắc thuế, kèm cam kết về việc không phát sinh doanh thu…
Luật sư Hoàng Hà cũng chỉ rõ, muốn giải quyết dứt điểm tình trạng mã số thuế 03, 06 tồn đọng nhiều năm thì phải tháo gỡ cả gánh nặng tài chính lẫn thủ tục hành chính. Nếu chỉ xóa tiền chậm nộp nhưng vẫn yêu cầu người dân hoàn thiện hàng chục tờ khai không phát sinh nghĩa vụ thuế thì chính sách khó đạt hiệu quả như kỳ vọng. Trước hết cần nghiên cứu miễn nộp các tờ khai không phát sinh nghĩa vụ thuế trong thời gian thực tế ngừng kinh doanh, thay vì chỉ tính từ ngày cơ quan thuế ban hành thông báo. Bởi thực tế doanh nghiệp có thể đã ngừng hoạt động nhiều năm trước khi được cơ quan thuế xác định tình trạng này. Nhưng việc miễn hồ sơ phải dựa trên cam kết của NNT kết hợp đối chiếu dữ liệu hóa đơn, giao dịch và các tài liệu liên quan, không thể mặc nhiên coi việc không xuất hóa đơn đồng nghĩa với không phát sinh nghĩa vụ thuế. Trường hợp chưa đủ căn cứ miễn thì có thể nghiên cứu cho phép gộp nhiều kỳ không phát sinh nghĩa vụ thuế vào một hồ sơ tổng hợp theo từng sắc thuế. Đồng thời, cần xây dựng quy trình một cửa điện tử, liên thông dữ liệu thuế và đăng ký kinh doanh, phân loại hồ sơ theo mức độ rủi ro để giải quyết nhanh những trường hợp không còn nghĩa vụ tài chính. Luật sư Hà nhấn mạnh: Mục tiêu phục vụ kỳ đánh giá quốc tế dự kiến vào quý 2/2028 không chỉ là giảm số lượng mã số thuế tồn đọng mà còn phải bảo đảm dữ liệu pháp nhân, quyền sở hữu và hồ sơ kế toán chính xác, có thể kiểm chứng.
Đồng quan điểm, chuyên gia pháp lý về doanh nghiệp Trần Vũ Hải thừa nhận, những bất cập về chính sách, thủ tục và chi phí cao, kéo dài khi giải thể doanh nghiệp là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng có hơn 2,5 triệu NNT ở tình trạng 03, 06. Quy mô này cho thấy vấn đề vượt xa những sai sót riêng lẻ. Những tồn đọng kéo dài hàng chục năm cần được nhìn nhận là vấn đề lịch sử, có nguyên nhân từ chính sách, thủ tục và cả quá trình thực hiện. Chính vì vậy, nhà nước cần chủ động tháo gỡ, giảm chi phí rời thị trường, giúp người dân và doanh nghiệp yên tâm. "Tháo gỡ phải giúp người dân khép lại việc kinh doanh cũ, có cơ hội bắt đầu lại. Đừng để điểm nghẽn thủ tục trở thành nỗi sợ khởi nghiệp", ông Trần Vũ Hải nhấn mạnh.
NNT không nên chờ đếnsát thời hạn 30.6.2028 mới thực hiện, bởi việc rà soát nghĩa vụ, bổ sung hồ sơ và xử lý những sai lệch dữ liệu có thể mất nhiều thời gian. Chính sách đặc thù chỉ có ý nghĩa khi người dân kịp thời tận dụng, thay vì tiếp tục để những tồn đọng cũ kéo dài.