Vì thế, chưa bao giờ nỗi mong chờ một hệ thống giao thông công cộng hiện đại, sức chở lớn để hóa giải nỗi ám ảnh kẹt xe lại lớn như lúc này.

Ám ảnh kẹt xe vì lô cốt
Khoảng 1 tuần trở lại đây, trục đường Trường Chinh - cửa ngõ huyết mạch kết nối khu vực Tây Bắc với trung tâm TP.HCM - trở thành "nỗi ám ảnh" thực sự đối với người tham gia giao thông mỗi khi vào giờ tan tầm. Để phục vụ giai đoạn tăng tốc thi công các nhà ga ngầm của tuyến metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương), hàng loạt rào chắn tôn đã được dựng lên, thu hẹp đáng kể không gian lưu thông.
Tại khu vực trước Trường THCS Trường Chinh, mặt đường vốn có 6 làn xe nay bị rào chắn chiếm tới 4 làn, khiến hướng lưu thông từ trung tâm đi ra chỉ còn 2 làn chật hẹp. Tình trạng tương tự tại ngã ba Trường Chinh - Âu Cơ và đoạn giao với đường Trương Công Định, tạo thành những "nút thắt cổ chai". Càng về tối, đặc biệt từ mốc 18 giờ 30 trở đi, mật độ phương tiện dồn về càng dày đặc. Dòng ô tô và xe máy buộc phải chen chúc, đan xen nhau nhích từng mét trong khói bụi đặc quánh. Áp lực từ trục chính nhanh chóng tạo ra hiệu ứng domino, đẩy dòng xe tràn sang các tuyến nhánh như Xuân Diệu, khu vực Bàu Cát và lan rộng tới tận nút giao Tân Kỳ Tân Quý - Lê Trọng Tấn.
Ùn ứ kéo dài khiến việc đi lại hằng ngày của người dân trở nên vô cùng vất vả. Tối 17.11, anh Nguyễn Văn Hùng (ngụ Q.Tân Phú cũ) đã phải mất gần 2 tiếng đồng hồ để di chuyển từ khu vực P.Xuân Hòa (Q.3 cũ) về tới gần trung tâm thương mại Aeon Mall Tân Phú. Anh Hùng cho biết ngay khi rẽ vào khu vực chịu ảnh hưởng của rào chắn dọc trục Trường Chinh và các tuyến nhánh, dòng xe lập tức ken đặc, có những đoạn dài hàng trăm mét xe chỉ nhích được từng chút sau mỗi nhịp đèn đỏ.
"Đoạn Cộng Hòa - Trường Chinh xưa giờ vẫn ùn tắc, nay còn thêm lô cốt chiếm dụng bớt đường nữa nên càng khổ hơn. Vẫn biết là làm đường thì phải chấp nhận rào chắn nhưng đi lại giờ vất vả quá", anh Hùng cám cảnh.
Ngoài di chuyển khó khăn, sinh kế của người dân sống quanh khu vực thi công cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Sống ngay gần nút giao Trường Chinh - Trương Công Định từ năm 2000 đến nay, chú Nguyễn Văn Sang chia sẻ việc kinh doanh trước cửa nhà của hàng loạt hộ dân ở đây coi như "ngủ luôn" từ khi dựng rào chắn. Trước đây, tuyến đường này buôn bán rất sầm uất, khách ra vào tấp nập, nhưng từ ngày rào chắn bủa vây, đường sá ùn tắc triền miên, xe cộ cũng không còn đường ghé vào mua hàng.
Dù lực lượng cảnh sát giao thông cùng nhân sự của đơn vị thi công phải căng mình túc trực điều tiết suốt giờ cao điểm, bài toán ùn tắc vẫn nan giải bởi lưu lượng phương tiện quá lớn trong khi mặt đường bị thu hẹp.
Không chỉ khu vực cửa ngõ Tây Bắc, ngay tại trung tâm TP, nút giao Cách Mạng Tháng Tám - Nguyễn Thị Minh Khai đang phong tỏa một phần để dựng rào chắn thi công các ga ngầm thuộc dự án cũng kéo theo ùn ứ dồn vào nhiều tuyến đường thay thế. Để né rào chắn tại nút giao trung tâm, hàng nghìn người hướng về khu vực Q.4 cũ và khu nam phải đi vòng qua các trục đường xương cá như Nguyễn Đình Chiểu hay Võ Văn Tần. Những tuyến đường này có mặt đường nhỏ, mật độ phương tiện cao nay phải gánh thêm lượng xe lớn dẫn đến cảnh ùn tắc kéo dài, thời gian di chuyển nhiều khi gấp đôi.
Bức tranh giao thông căng thẳng đang diễn ra rộng khắp khi các khu vực tại TP.HCM tổng lực đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng chiến lược, khiến nhiều "lô cốt" mọc lên.

Chỉ mong chờ vào metro
Giữa những bức xúc và mệt mỏi vì kẹt xe kéo dài, đa số người dân vẫn bày tỏ sự thấu hiểu, sẵn sàng chấp nhận "hy sinh" sự thuận tiện trước mắt vì mục tiêu phát triển chung của đô thị. Điều họ mong mỏi và kỳ vọng lớn nhất lúc này là chủ đầu tư cùng các nhà thầu sẽ giữ đúng cam kết tiến độ, thi công thần tốc để sớm tháo dỡ rào chắn, trả lại mặt đường thông thoáng.
"Người dân đang đếm từng ngày chờ tuyến metro số 2 sớm hoàn thành và đưa vào khai thác. Chúng tôi nghĩ đây là "phao cứu sinh" căn cơ nhất để chấm dứt cảnh kẹt xe triền miên trên trục đường cửa ngõ này, vì mở đường đến đâu chắc cũng không ăn thua. Nói chung thành phố giờ chỉ trông chờ có thật nhiều metro thì mới mong hết kẹt xe được", chú Nguyễn Văn Sang chia sẻ.
Sự kỳ vọng dành cho tuyến metro số 2 thực tế đang được củng cố vững chắc từ hoạt động khai thác hiệu quả của tuyến metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) khi đã tạo nên cuộc "cách mạng" trong thói quen đi lại của người dân TP.HCM. Từ chỗ ban đầu chỉ tìm đến trải nghiệm vì tò mò, metro giờ đây đã trở thành phương tiện di chuyển thường nhật của hàng vạn nhân viên văn phòng, sinh viên và người lao động mỗi ngày.
Sau gần 2 năm vận hành thương mại (từ cuối tháng 12.2024 - 10.2026), tuyến metro số 1 đã phục vụ hơn 40 triệu lượt hành khách với hơn 147.900 lượt tàu chạy an toàn. Tính riêng từ tháng 1-9.2026, tuyến đã chuyên chở hơn 18 triệu lượt khách, tăng khoảng 17,5% so với cùng kỳ năm 2025. Trong khung giờ cao điểm sáng từ 7 - 9 giờ, bình quân mỗi lượt tàu vận chuyển khoảng 793 hành khách. Vào giờ cao điểm chiều từ 16 giờ 30 - 18 giờ 30, con số này khoảng 718 hành khách/lượt tàu. Trong khi đó, mức bình quân chung của tháng 9 chỉ khoảng 273 hành khách/lượt tàu. Như vậy, lượng khách bình quân trên mỗi chuyến vào giờ cao điểm sáng cao gần 3 lần mức bình quân chung của tháng.
Chị Đỗ Ngọc (ngụ P.An Khánh, TP.HCM) là "khách ruột" của tuyến metro số 1. Gần 2 năm qua, metro trở thành phương tiện di chuyển hằng ngày của chị để tới cơ quan ở P.Khánh Hội. Chị Đỗ Ngọc kể: "Đi metro vừa tiện, vừa mát mẻ, sạch sẽ, không lo kẹt xe, khói bụi. Tuy nhiên thời gian gần đây metro đông khách quá, có những ngày tôi phải chờ tới mấy lượt tàu chạy qua mới có chỗ. Chứng tỏ người dân TP ngày càng đi metro đông, thường xuyên và ai cũng mong có thêm nhiều tàu, nhiều tuyến".
Trong bối cảnh lượng khách tăng đều và liên tục tạo áp lực lớn vào các khung giờ cao điểm, Ban Quản lý đường sắt đô thị TP.HCM và đơn vị vận hành đang rà soát, nghiên cứu nâng cao năng lực phục vụ và xem xét bổ sung thêm đoàn tàu/toa tàu dựa trên diễn biến nhu cầu thực tế. Theo thông tin công bố hồi tháng 9, Cơ quan Tín dụng Xuất khẩu Anh (UKEF) dự kiến hỗ trợ khoảng 150 triệu euro (khoảng 4.100 tỉ đồng) để TP.HCM mua thêm đoàn tàu cho tuyến metro số 1. Trước mắt, tuyến đã kéo dài giờ chạy đến 23 giờ tối thứ sáu và bảy hằng tuần, đồng thời tăng chuyến vào các dịp lễ/sự kiện lớn.
Không chỉ dừng lại ở phạm vi nội đô, tầm nhìn phát triển của mạng lưới metro TP.HCM đã được nâng lên quy mô liên vùng. Mới đây, Chủ tịch UBND TP.HCM đã thống nhất chủ trương giao doanh nghiệp nghiên cứu phương án kéo dài tuyến đường sắt đô thị số 2 dọc theo quốc lộ 22 đến ranh tỉnh Tây Ninh nhằm tăng cường kết nối liên vùng, đáp ứng nhu cầu vận tải và định hướng phát triển mạng lưới giao thông trong tương lai. Ban Quản lý đường sắt đô thị TP.HCM (MAUR) cũng đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện Báo cáo nghiên cứu khả thi (FS) và các thủ tục pháp lý để trình cấp thẩm quyền phê duyệt, hướng tới mục tiêu khởi công đồng loạt 3 tuyến metro mới vào cuối năm nay, kết nối từ trung tâm TP đi Bình Dương, Đồng Nai, đặc biệt là sân bay Long Thành.

Lời giải căn cơ cho một siêu đô thị
Thực tiễn phát triển đô thị trên thế giới đã chứng minh rằng việc mở rộng đường bộ đơn thuần không bao giờ giải quyết triệt để nạn kẹt xe bởi quy luật "nhu cầu phát sinh" - đường càng mở rộng càng kích thích người dân mua thêm phương tiện cá nhân, khiến hạ tầng nhanh chóng quá tải trở lại. Chỉ có đầu tư hoàn chỉnh một mạng lưới metro kết nối đồng bộ mới là lời giải căn cơ cho bài toán ùn tắc tại các siêu đô thị.
Điển hình rõ nét nhất là vùng đại đô thị Tokyo của Nhật Bản với quy mô hơn 37 triệu dân nhưng lại thuộc nhóm ít kẹt xe bậc nhất thế giới nhờ sở hữu hệ thống đường sắt đô thị và metro dày đặc, vận chuyển khoảng 40 triệu lượt khách mỗi ngày, chiếm gần 50% tổng nhu cầu đi lại toàn vùng và lên tới 70 - 80% tại khu vực nội đô vào giờ cao điểm. Bí quyết của Tokyo không nằm ở một tuyến đường sắt đơn lẻ mà ở hiệu ứng mạng lưới với hàng trăm nhà ga liên thông chặt chẽ, bảo đảm người dân từ bất kỳ điểm nào trong thành phố cũng chỉ mất từ 5 - 10 phút đi bộ là đến được một ga tàu.
Tương tự, thủ đô Seoul của Hàn Quốc đã kiên trì dồn lực xây dựng mạng lưới metro dài hơn 350 km nội đô kết nối với trên 1.200 km đường sắt vùng, đồng thời cải tổ hệ thống xe buýt gom khách và liên thông thẻ vé, qua đó kéo tỷ trọng vận tải công cộng vọt lên mức 65 - 72%, giải phóng áp lực cho hạ tầng mặt đất đến mức thành phố đủ tự tin phá bỏ cả tuyến đường cao tốc trên cao Cheonggyecheon để phục hồi dòng suối lịch sử làm không gian xanh cho người dân.
Tại Đông Nam Á, Singapore cũng là minh chứng điển hình cho việc dùng mạng lưới metro làm nền tảng để kiểm soát phương tiện cá nhân trên một diện tích đảo quốc chật hẹp hơn 730 km². Bằng cách quy hoạch các khu dân cư, trung tâm thương mại bám sát các nhà ga theo mô hình đô thị nén dọc theo mạng lưới MRT dài hơn 240 km, Singapore đã đưa tỷ lệ người dân sử dụng giao thông công cộng giờ cao điểm đạt khoảng 66 - 67% và hướng tới mốc 75% vào năm 2030. Chính nhờ hệ thống MRT đủ sức gánh tải thay thế phương tiện cá nhân, quốc đảo này mới có cơ sở thực thi thành công các công cụ kinh tế mạnh tay như thu phí ùn tắc điện tử tự động hay siết chặt hạn ngạch sở hữu ô tô mà không gây xáo trộn đời sống xã hội.
Trong khi đó, các siêu đô thị Trung Quốc như Thâm Quyến hay Bắc Kinh lại cho thấy tốc độ phủ kín mạng lưới metro quyết định trực tiếp đến tốc độ giảm ùn tắc. Như Thâm Quyến đẩy mật độ đường sắt đô thị lên tới 0,30 km/km² với tổng chiều dài gần 600 km để "gánh" hơn 9 - 10 triệu lượt khách mỗi ngày. Hay dữ liệu đo lường giao thông thực tế tại Bắc Kinh khẳng định mỗi khi một tuyến metro mới thông xe, tốc độ lưu thông ô tô trên các trục đường bộ song hành lập tức cải thiện từ 3 - 5% và duy trì ổn định lâu dài.
Giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM Trần Quang Lâm đã nhiều lần nhấn mạnh: Vấn đề ùn tắc giao thông hiện nay liên quan trực tiếp nhiều nhóm giải pháp, từ hạ tầng công trình, giao thông công cộng cho đến hệ thống metro. Với quy mô 14 triệu dân, TP.HCM bắt buộc phải có hệ thống giao thông có sức chở lớn mới có thể giải quyết căn cơ bài toán ùn tắc. Metro là hạ tầng xương sống cho tầm nhìn dài hạn mà một "siêu đô thị" như TP.HCM bắt buộc phải có.
UBND TP.HCM vừa ban hành quyết định phê duyệt quy hoạch tổng thể thành phố thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm. Trong đó, đường sắt, metro được xác định là xương sống của hệ thống vận tải hành khách, giữ vai trò dẫn dắt tổ chức không gian và phát triển đô thị.
Theo quy hoạch, mạng lưới đường sắt đô thị được tổ chức theo cấu trúc đa cấp, kết hợp các tuyến xuyên tâm, vành đai và liên vùng. Hệ thống đường sắt đô thị sẽ kết nối khu vực trung tâm với các cực động lực, trung tâm đô thị, cảng biển, sân bay và các địa phương trong vùng.
Đến năm 2050, thành phố sẽ hoàn thành 18 tuyến metro (MRT) với tổng chiều dài khoảng 960 km cùng mạng lưới đường sắt nhẹ và tàu điện mặt đất (LRT/Tramway) khoảng 450 km.
Gần 30 phương án giải quyết ùn tắc
Chiều 19.11, tại buổi họp báo về tình hình kinh tế - xã hội TP.HCM, Phòng Cảnh sát giao thông (PC08), Công an TP.HCM, nhận xét những tháng cuối năm, giao thông TP.HCM tiếp tục chịu áp lực lớn do nhu cầu đi lại, vận chuyển hàng hóa, hoạt động sản xuất, kinh doanh tăng cao. Cùng với đó, nhiều công trình hạ tầng giao thông trọng điểm đang thi công khiến mặt đường bị thu hẹp, ảnh hưởng đến khả năng lưu thông của phương tiện, nhất là trong giờ cao điểm.
Để ứng phó với áp lực giao thông dịp cuối năm và tết, Phòng CSGT cho biết đã chủ động xây dựng, triển khai gần 30 phương án phòng ngừa, giải quyết ùn tắc giao thông, gồm: tăng cường lực lượng tại các cửa ngõ ra vào thành phố, sân bay Tân Sơn Nhất, bến xe, khu vực cảng, những nút giao trọng điểm và tuyến đường đang thi công; điều tiết giao thông được tổ chức linh hoạt theo từng khung giờ, đặc biệt vào thời điểm trước, trong và sau các kỳ nghỉ lễ.
Đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ, khai thác hệ thống camera giám sát, bản đồ số và Phòng Điều hành giao thông để theo dõi tình hình lưu thông, kịp thời phát hiện và điều động lực lượng xử lý các điểm ùn ứ...