Nắng nóng bất thường, thủy điện trơ đáy
Ở thời điểm hiện tại, khi mùa mưa vừa kết thúc thì thời tiết TP.HCM và Nam bộ xuất hiện nắng nóng gay gắt, oi bức lạ thường. Đặc biệt từ tháng 10, khi El Nino bước vào cao điểm, nhiệt độ trung bình trên cả nước phổ biến cao hơn bình thường từ 1 - 2 độ C, riêng Bắc bộ cao hơn đến 2 - 3 độ C. Nền nhiệt cao bất thường góp phần khiến cả trăm trạm đo ghi nhận mức nhiệt cao nhất ngày chạm và vượt kỷ lục.

Ở các tỉnh miền Trung, nhiều hồ thủy lợi và thủy điện rơi vào trạng thái "khát nước" giữa mùa mưa. Đáng chú ý, theo Sở Nông nghiệp - Môi trường TP.Đà Nẵng, trên lưu vực Vu Gia - Thu Bồn hiện có 7 hồ thủy điện lớn đến cuối tháng 10 mới tích được khoảng 20% tổng dung tích hữu ích. Cục Điện lực (Bộ Công thương) và Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) thông tin, tính đến giữa tháng 10 lượng nước về các hồ thủy điện chỉ khoảng 80% trung bình nhiều năm. Sản lượng thủy điện cả năm 2026 dự kiến thấp hơn năm 2025 khoảng 18,5 tỉ kWh; sản lượng điện sụt giảm tương đương số tiền gần 1,6 tỉ USD.
Liên quan đến câu chuyện tích nước ở các hồ chứa, bà Nguyễn Thị Như Quỳnh, Phó trưởng phòng Dự báo thủy văn (Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia - NCHMF) cho biết: Do tác động của hiện tượng El Nino rất mạnh khiến nền nhiệt trên cả nước duy trì ở mức cao hơn trung bình nhiều năm. Số cơn bão và áp thấp nhiệt đới hoạt động ít nên lượng mưa tại nhiều khu vực bị thiếu hụt. Do vậy, dòng chảy trên các lưu vực sông phổ biến thấp hơn trung bình nhiều năm từ 15 - 30%, thậm chí một số lưu vực ghi nhận mức thiếu hụt trên 60%. Hệ lụy làm dung tích các hồ chứa thủy điện lớn ở Bắc bộ và khu vực từ Thanh Hóa đến Huế đạt khoảng 87 - 99% so với dung tích thiết kế. Đáng chú ý, các hồ chứa từ Đà Nẵng đến Đắk Nông và Đồng Nai phổ biến đạt 40 - 80%. Các hệ thống hồ chứa thủy lợi dung tích trung bình đạt 63 - 86% so với thiết kế.
Bộ Công thương nhận định, để đáp ứng mục tiêu phát triển kinh tế 2 con số thì nhu cầu điện cho phát triển kinh tế trong năm 2027 ít nhất tăng khoảng 10% so với nền rất cao của năm 2026, nên việc mực nước các hồ thủy điện thiếu hụt là một thách thức lớn. Trước mắt, để giải quyết bài toán này, lãnh đạo Bộ Công thương yêu cầu NSMO và Cục Điện lực phối hợp các cơ quan chuyên môn của Bộ Nông nghiệp - Môi trường, cùng các địa phương tăng cường tích nước để dự phòng cho mùa khô sắp tới. Để ứng phó với siêu
El Nino và vấn đề an ninh năng lượng, Chính phủ yêu cầu Bộ Nông nghiệp - Môi trường phối hợp Bộ Công thương tính toán phương án điều tiết, chỉ đạo vận hành các hồ chứa thủy lợi, thủy điện một cách khoa học, hợp lý; bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu cấp nước sinh hoạt, sản xuất, phát điện, phòng, chống lũ và duy trì dòng chảy tối thiểu. Công tác vận hành các hồ chứa vừa phải bảo đảm tuyệt đối an toàn công trình và hạ du, vừa tận dụng tích trữ, khai thác hiệu quả nguồn nước cho mùa khô năm 2027.

TP.HCM nắng nóng 38 - 39 độ C, ĐBSCL hạn mặn lịch sử
Th.S Lê Thị Xuân Lan, chuyên gia khí tượng thủy văn, phân tích: Hiện tại El Nino đang vào giai đoạn cao điểm và dự báo sẽ kéo dài đến tháng 12.2026. Trong những tháng đầu năm 2027, El Nino sẽ suy yếu nhưng cường độ vẫn còn rất mạnh. Sau đó, El Nino với cường độ trung bình yếu kéo dài đến giữa năm 2027. Điều này đồng nghĩa với mùa khô ở Nam bộ và hạn mặn ở ĐBSCL sẽ rất gay gắt. Ở thời điểm hiện tại, khi mới vào mùa khô chúng ta có thể cảm nhận rõ sự khắc nghiệt của thời tiết khi mưa vừa dứt thì nắng nóng gay gắt. Đặc biệt, tại Nhà Bè những ngày qua xuất hiện mức nhiệt đến 35 độ C. Với xu hướng nền nhiệt tăng do biến đổi khí hậu và siêu El Nino, khả năng vào cao điểm mùa khô (khoảng tháng 3 - 4) TP.HCM có thể xuất hiện những ngày nắng nóng 38 - 39 độ C.
Còn nhớ đợt El Nino gần đây, vào tháng 4.2024, nhiệt độ cao nhất ở TP.HCM lên đến 39,2 độ C. Trước đó, vào năm 1998 ghi nhận mức nhiệt cao kỷ lục là 39,6 độ C. Một số khu vực khác ở miền Đông, mức nhiệt có thể cao hơn. Bên cạnh đó là số ngày nắng nóng sẽ kéo dài hơn so với những năm bình thường.
"TP.HCM với mức độ đô thị hóa ngày càng cao, hoạt động kinh tế sôi động sẽ tạo ra hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. Điều này khiến nhiệt độ cảm nhận tăng cao đáng kể so với nhiệt độ khí tượng. Hệ quả của nó là ảnh hưởng đến sức khỏe của nhiều người, đặc biệt là đối tượng nhạy cảm. Không chỉ thế, nắng nóng kéo dài cũng ảnh hưởng đến chất lượng lao động và hiệu suất công việc", chuyên gia Xuân Lan cảnh báo.
El Nino còn gây tác động kép đến ĐBSCL với nguy cơ khô hạn kèm xâm nhập mặn cho vựa lúa. Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam (SIWRR) cảnh báo mùa khô năm nay thuộc nhóm năm ít nước nhất từ trước đến nay. Tính đến ngày 12.11.2026, tổng dung tích nước có thể điều tiết tại các hồ chứa thượng lưu sông Mekong đạt khoảng 75,5% tổng dung tích hữu ích. Đi kèm với đó là lượng mưa trên lưu vực sông Mekong thiếu hụt. Cộng nền nhiệt độ cao hơn trung bình nhiều năm từ 1 - 3 độ C; Biển Hồ (Tonle Sap, Campuchia) đạt đỉnh sớm, có nguy cơ rút nước nhanh. Do vậy, dòng chảy sông Mekong về ĐBSCL trong mùa khô sắp tới từ ít đến rất ít nước, dự báo tương tự năm 2015 - 2016 và có thời kỳ xuống thấp như năm 2019 - 2020.
Dự báo ranh mặn 4‰ trên hệ thống sông Cửu Long vào sâu từ 65 - 75 km, cao hơn trung bình nhiều năm từ 8 - 18 km. Còn hệ thống sông Vàm Cỏ vào sâu từ 110 - 130 km, cao hơn 20 - 36 km so với trung bình nhiều năm.
Các chuyên gia SIWRR khuyến cáo các địa phương cần quán triệt Chỉ thị số 39 của Thủ tướng Chính phủ về việc phòng chống và ứng phó với El Nino. Đặc biệt tranh thủ tích nước trong tháng 11 khi nguồn nước còn chưa bị ảnh hưởng của xâm nhập mặn. Bên cạnh đó, hoàn thành xuống giống vụ đông xuân 2026 - 2027 trong tháng 12.2026, chậm nhất ngày 10.1.2027. Chủ động trữ nước tại chỗ, chuyển đổi thời vụ và cơ cấu sản xuất ở những khu vực không đảm bảo nguồn nước. Đối với các vùng ven biển cần đắp đập tạm, nạo vét kênh mương để tích trữ nước. Cần chuẩn bị phương án ứng phó ngay từ đầu mùa khô, không chờ đến khi xâm nhập mặn xuất hiện mới triển khai.
Một điều đặc biệt đáng lưu ý là mùa khô sẽ kéo dài đến cuối tháng 5.2027, mưa trái mùa ít; đồng nghĩa với nguy cơ cháy rừng và cháy nổ ở các khu dân cư gia tăng. Đây là những rủi ro và thách thức mà chúng ta sẽ phải đối mặt và chủ động ứng phó ngay từ bây giờ.