Chuyển tới nội dung chính
Sức khỏe & Y tế · Điểm tin đa nguồn

Những câu nói 'bóp nghẹt' tiếng kêu cứu của người trầm cảm

Những câu cửa miệng như "sướng mà không biết hưởng" hay "rảnh rỗi sinh nông nổi" như một bản án phủ nhận nỗi đau, tước đi chút dũng khí ít ỏi để người trầm cảm bước chân ra ngoài tìm sự trợ giúp.

Ba năm qua, Mai Linh, 34 tuổi, ở Hà Nội, đều đặn giấu những đợt mất ngủ kéo dài và cơn hoảng loạn vào góc tối căn nhà, bởi nỗi ám ảnh cứ mở lời chia sẻ là nhận về sự phán xét từ gia đình.

Như trong bữa cơm tối hồi đầu năm, sau cả tuần triền miên thức trắng và cảm giác bế tắc bủa vây, Linh vừa mở lời bảo chồng muốn đến bệnh viện kiểm tra sức khỏe tâm thần, người chồng gạt phắt: "Nhà cửa đàng hoàng, tiền tiêu không thiếu, sướng thế mà cũng stress? Anh đi làm cả ngày trăm thứ áp lực còn chưa kêu, em đừng có vẽ chuyện làm quá lên". Người chồng thậm chí cảnh báo chuyện đi khám sẽ khiến họ hàng dị nghị, làm xấu mặt gia đình.

"Có mỗi việc ở nhà chăm con, cơm nước mà cũng kêu trầm cảm. Bao nhiêu người ngoài kia khổ hơn mày nghìn lần kìa", người bạn thân buông câu nhận xét khi Linh tìm đến trút bầu tâm sự.

Trong một lần khác, Linh gom hết can đảm đặt lịch hẹn với chuyên gia tâm lý, nhưng rồi vội vàng hủy bỏ vì sợ nếu chồng biết chuyện sẽ mắng cô "sướng quá hóa rồ". Sau lần đó, người phụ nữ chọn cách nín lặng ban ngày vẫn cười nói đóng tròn vai người vợ hạnh phúc, đêm đến lại nuốt nước mắt chịu đựng những cơn đau thắt lồng ngực không rõ nguyên nhân. Câu chuyện được bác sĩ Trần Thị Hồng Thu, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Mai Hương, kể khi tiếp nhận bệnh nhân trong tình trạng trẩm cảm nặng, cần nhập viện điều trị.

Ảnh minh họa: Abetterdaypsychiatry
Ảnh minh họa: Abetterdaypsychiatry

Hà, 15 tuổi, học sinh một trường THPT tại Hà Nội, cũng chọn cách đóng chặt cửa phòng sau nhiều lần bị bố mẹ quy kết tình trạng mệt mỏi, sa sút học tập thành "thói lười biếng tuổi mới lớn". Trước đây, em vốn là học sinh hoạt bát, nhưng suốt mấy tháng liền sau kỳ nghỉ hè, Hà thường xuyên đau đầu, ngồi thẫn thờ trong lớp và bật khóc vô cớ.

Khi cô giáo chủ nhiệm gọi điện nhắc nhở con gái có dấu hiệu bất thường, mẹ Hà gạt phắt, cho rằng con "ham chơi, dán mắt vào điện thoại rồi sinh tật". Mỗi lần nữ sinh thốt lên mình quá mệt mỏi và không muốn đến trường, phụ huynh lại mang quá khứ nghèo khó ra so sánh: "Bố mẹ ngày xưa khổ gấp vạn lần bây giờ có ai than câu nào đâu. Nuôi cho ăn học đủ đầy mà không biết trân trọng, chỉ biết kiếm cớ trốn học".

Từng lời chì chiết khiến Hà câm lặng. Thay vì tiếp tục tìm kiếm sự thấu hiểu từ cha mẹ, em chọn cách nằm hàng giờ trong phòng tối, bỏ bữa và cắt đứt liên lạc với bạn bè, cho đến ngày ngất xỉu ở lớp và được bác sĩ Viện Sức khỏe Tâm thần Bạch Mai chẩn đoán mắc trầm cảm nặng.

Thống kê của Bộ Y tế năm 2022 ghi nhận gần 15 triệu người Việt Nam, tương đương 14,9% dân số, mắc các chứng rối loạn tâm thần. Trong số này, trầm cảm và lo âu chiếm từ 5-6%. Con số toàn cầu của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) chỉ ra cứ 8 người lại có một người mang tổn thương tâm lý. Mỗi năm có khoảng 850.000 người chết vì tự sát, trầm cảm là nguyên nhân hàng đầu.

Bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Khoa Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện E, cho biết rào cản lớn nhất ngăn người bệnh tiếp cận sự trợ giúp y khoa không nằm ở chi phí hay phác đồ điều trị, mà xuất phát từ định kiến gia đình xem trầm cảm là biểu hiện của sự yếu đuối hoặc thoái thác trách nhiệm.

"Cha mẹ nghĩ con mệt do học, mất ngủ vì điện thoại, không muốn đi học vì lười, thu mình vì tuổi mới lớn. Con kể ra thì nhận lại câu 'có vậy mà đã kêu' hoặc 'ngày trước bố mẹ còn khổ hơn nhiều'. Với người khỏe, đó là lời động viên, nhưng với người đang mắc trầm cảm, nó dịch thành thông điệp rằng không ai công nhận mình đang có vấn đề", bác sĩ Chung nói.

Cùng quan điểm, thạc sĩ tâm lý Hoàng Quốc Lân, chuyên gia chăm sóc sức khỏe tinh thần, mỗi lần người bệnh mở lời nhưng bị phủ nhận bằng những câu như "chuyện nhỏ cũng làm quá lên" hay "ai chẳng có lúc áp lực", khiến họ càng thu mình sâu hơn, giấu kín triệu chứng vì sợ làm xấu mặt gia đình cho đến khi bệnh vượt quá ngưỡng kiểm soát.

Về mặt y học, trầm cảm không phải nỗi buồn thoáng qua hay sự sa sút ý chí, mà là một bệnh lý phức tạp bắt nguồn từ sự tương tác giữa yếu tố sinh học, tâm lý và môi trường sống. Ở cấp độ sinh học, não bộ người bệnh xuất hiện tình trạng mất cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh điều hòa cảm xúc, giấc ngủ và động lực sống như serotonin, dopamine và norepinephrine, đi kèm rối loạn trục phản ứng căng thẳng làm tăng hormone cortisol kéo dài và suy giảm khả năng phục hồi của các kết nối tế bào thần kinh. Cơ chế này vận hành độc lập với mức thu nhập hay địa vị xã hội, đồng nghĩa một người có điều kiện vật chất đủ đầy vẫn có thể phát bệnh.

"Việc mang hoàn cảnh vật chất ra so sánh hay khuyên người bệnh 'suy nghĩ tích cực' cũng vô nghĩa như việc yêu cầu một bệnh nhân tiểu đường tự điều hòa insulin bằng ý chí", bác sĩ nói, thêm rằng bản thân não bộ của họ đang kiệt quệ về mặt hóa học, không thể tự sản sinh cảm giác vui vẻ hay an tâm nếu không có sự can thiệp y khoa.

Do đó, việc gắn mác trầm cảm là "yếu đuối" hay "sướng quá hóa rồ" chỉ cho thấy sự thiếu hiểu biết về y học, đồng thời trực tiếp tước đoạt cơ hội tiếp cận phác đồ điều trị của người bệnh.

Theo các chuyên gia, gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc giúp người có vấn đề sức khỏe tâm thần vượt qua mặc cảm và tiếp cận điều trị. Người thân cần lắng nghe, tránh phán xét, quy kết hay xem nhẹ những bất ổn tâm lý, tạo cảm giác an toàn để người bệnh cởi mở chia sẻ và chủ động tìm kiếm hỗ trợ.

Khi người thân mất ngủ kéo dài, kiệt sức, buồn bã hoặc mất hứng thú với các hoạt động thường ngày liên tục từ hai tuần trở lên, gia đình không nên xem đó là áp lực nhất thời hay biểu hiện của sự yếu đuối mà có thể là dấu hiệu cảnh báo vấn đề sức khỏe tâm thần, cần được thăm khám và đánh giá chuyên môn.

Thay vì trách móc, so sánh hay khuyên người bệnh phải suy nghĩ tích cực, gia đình nên chủ động hỏi han, thể hiện sự quan tâm và sẵn sàng đưa họ đi khám khi cần thiết.

Gia đình cần kiên nhẫn, tránh tạo thêm áp lực khi người bệnh chưa hồi phục như mong đợi. "Sự hiện diện, thấu hiểu và đồng hành bền bỉ của người thân là điểm tựa quan trọng giúp họ từng bước ổn định sức khỏe tinh thần", bác sĩ Chung bày tỏ.

Nguồn xuất bản gốc: VnExpress (vnexpress.net) N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Sức khỏe & Y tế

Xem tất cả →