PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho biết việc loại bỏ hoàn toàn cơm, bánh mì và các thực phẩm chứa tinh bột khỏi bữa tối vì sợ tăng cân là quan niệm phổ biến ở những người muốn giảm béo. Tuy nhiên, tinh bột là nguồn cung cấp năng lượng quan trọng cho cơ thể và não bộ. Cắt giảm quá mức, kéo dài mà không có chế độ thay thế phù hợp có thể khiến cơ thể thiếu năng lượng, mệt mỏi, giảm khả năng tập trung và ảnh hưởng đến chất lượng dinh dưỡng tổng thể.
Carbohydrat, thành phần chính của các thức ăn tinh bột, đóng vai trò quan trọng đối với cơ thể và là một trong ba nhóm chất sinh năng lượng chính, bên cạnh protein và chất béo. Sau khi được tiêu hóa, phần lớn carbohydrate chuyển hóa thành glucose, cung cấp nhiên liệu cho các tế bào hoạt động. Đặc biệt, não bộ sử dụng glucose làm nguồn năng lượng chủ yếu trong điều kiện ăn uống thông thường.
Do đó, việc cắt bỏ tinh bột vào buổi tối không đồng nghĩa với việc cơ thể chỉ cần ít năng lượng hơn hoặc không còn nhu cầu sử dụng glucose. Ngay cả khi nghỉ ngơi và ngủ, cơ thể vẫn duy trì nhiều hoạt động chuyển hóa như điều hòa thân nhiệt, hô hấp, tuần hoàn, phục hồi mô và hoạt động của hệ thần kinh.
Với những người thường xuyên làm việc trí óc vào buổi tối, học tập hoặc phải thức khuya, một bữa ăn thiếu năng lượng có thể khiến họ nhanh đói, mệt mỏi, khó duy trì sự tỉnh táo và tập trung. Nếu tình trạng ăn uống thiếu hụt kéo dài, cơ thể còn có thể bị thiếu hụt các chất dinh dưỡng cần thiết, ảnh hưởng đến sức khỏe và hiệu suất làm việc.
Tuy nhiên, cần hiểu rằng không phải cứ bỏ cơm vào bữa tối là lập tức gây suy giảm trí nhớ hay tổn thương não bộ. Cơ thể có cơ chế điều hòa đường huyết và có thể sử dụng những nguồn năng lượng khác trong điều kiện thiếu carbohydrate. Vấn đề đáng lo ngại là chế độ ăn mất cân đối, thiếu năng lượng kéo dài hoặc không phù hợp với nhu cầu hoạt động của từng người.

Một số người còn cho rằng ăn tinh bột vào buổi tối dễ gây béo hơn so với ăn vào ban ngày. Thực tế, tăng cân chủ yếu xảy ra khi tổng năng lượng nạp vào thường xuyên vượt quá mức cơ thể tiêu hao. Vì vậy, không thể quy nguyên nhân tăng cân cho riêng việc ăn cơm vào buổi tối. Điều cần quan tâm là tổng khẩu phần trong ngày, loại thực phẩm được lựa chọn và cách chế biến. Một bữa tối với lượng cơm vừa phải, rau xanh và thực phẩm giàu protein có thể phù hợp hơn nhiều so với việc bỏ cơm nhưng lại ăn nhiều đồ chiên rán, bánh kẹo, đồ ăn vặt hoặc thức uống chứa đường vào đêm muộn.
Thời điểm ăn cũng có vai trò nhất định đối với chuyển hóa. Cơ thể có nhịp sinh học điều chỉnh hoạt động chuyển hóa đường và năng lượng trong ngày. Việc ăn quá nhiều, đặc biệt vào đêm khuya, có thể không thuận lợi cho kiểm soát đường huyết và cân nặng ở một số người. Nên ăn trước giờ đi ngủ khoảng 2-3 tiếng, tránh ăn quá no hoặc tiêu thụ nhiều thực phẩm giàu chất béo vào sát giờ ngủ vì có thể gây đầy bụng, khó tiêu, trào ngược và ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ.
Đối với người muốn giảm cân, giải pháp không phải là loại bỏ hoàn toàn tinh bột mà cần kiểm soát tổng năng lượng, điều chỉnh khẩu phần và lựa chọn thực phẩm phù hợp. Có thể thay một phần gạo trắng bằng gạo lứt, yến mạch, khoai lang, quinoa hoặc các loại ngũ cốc nguyên hạt. Những thực phẩm này thường chứa nhiều chất xơ hơn, giúp làm chậm quá trình tiêu hóa, tăng cảm giác no và hỗ trợ kiểm soát đường huyết.
Bên cạnh đó, bữa tối cần được cân đối giữa các nhóm chất. Người ăn nên kết hợp lượng tinh bột phù hợp với rau xanh, thực phẩm giàu protein như cá, thịt nạc, trứng, đậu phụ và một lượng chất béo lành mạnh. Chất xơ và protein giúp làm chậm quá trình hấp thu carbohydrate, hạn chế biến động đường huyết sau ăn và duy trì cảm giác no lâu hơn.
Với người thừa cân, béo phì, tiền đái tháo đường hoặc mắc đái tháo đường, việc lựa chọn loại tinh bột và phân bổ lượng carbohydrate trong ngày cần được chú ý hơn, tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ để điều chỉnh khẩu phần, không tự ý bỏ bữa hoặc cắt tinh bột đột ngột.
Muốn kiểm soát cân nặng bền vững, cần kết hợp chế độ ăn cân đối với vận động thể chất thường xuyên, ngủ đủ giấc và duy trì thói quen sinh hoạt khoa học. Việc giảm cân nên được thực hiện từ từ, có kế hoạch thay vì áp dụng những chế độ ăn kiêng cực đoan, loại bỏ hoàn toàn một nhóm chất dinh dưỡng.