Tờ Financial Times ngày 20.11 đưa tin 2 nhà sản xuất chip hàng đầu thế giới là TSMC và Samsung ngừng chuyển giao một số lô chip cho đối tác Trung Quốc.
Căng thẳng trở lại
Theo đó, hai nhà sản xuất trên mới đây đã thông báo với khách hàng Trung Quốc rằng sẽ tạm dừng giao hàng một số bộ xử lý chip. Động thái vừa nêu diễn ra sau khi Cơ quan Công nghiệp và an ninh, thuộc Bộ Thương mại Mỹ, siết chặt việc cấp phép cho các nhà sản xuất chip sử dụng công nghệ Mỹ để xuất khẩu mà điểm đến cuối cùng là phía Trung Quốc. Điều này chặn một nguồn cung cấp quan trọng mà các nhà thiết kế chip Trung Quốc từng dùng tiếp cận các nguồn chip hiệu năng cao của TSMC và Samsung nhằm phát triển các trung tâm dữ liệu cho công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI).
Thời gian qua, Washington hạn chế xuất khẩu các bộ xử lý tiên tiến nhất sang Trung Quốc, nhưng một số doanh nghiệp Trung Quốc vẫn có thể đặt hàng chip hiệu năng cao thông qua các công ty đóng gói và kiểm tra độc lập. Các công ty như vậy "lách luật" rằng cách vừa nêu nằm ngoài kiểm soát xuất khẩu của Washington và không cần phải xin phê duyệt trực tiếp từ chính phủ Mỹ cho các lô hàng. Nhưng quy định mới đã ngăn cản cả điều này, vì miễn sao các lô chip có sử dụng công nghệ của Mỹ thì đều phải xin phép.

Không những vậy, quy định mới của Mỹ cũng bổ sung các yêu cầu cấp phép cho xuất khẩu chip sang Indonesia, Malaysia, Singapore, Thái Lan và Brazil - những quốc gia mà Washington cho rằng "có nguy cơ chuyển hướng hàng hóa cao hơn bình thường". Nói cách khác là ngăn chặn phía Trung Quốc mua chip thông qua nước thứ ba.
Diễn biến trên được xem là căng thẳng leo thang trở lại sau khoảng 1 năm thương chiến Mỹ - Trung về chip bán dẫn được đánh giá yên ắng.
Bất đồng lâu dài
Theo phân tích của Eurasia Group (Mỹ) - đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, động thái của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump tăng cường kiểm soát việc xuất khẩu chip ở trên nhằm xoa dịu làn sóng phản đối của công chúng phát sinh từ vụ cựu CEO NVIDIA Jensen Huang có quan hệ ngoài hôn nhân với nữ doanh nhân bị cho là tình báo Trung Quốc.
Nhìn lại năm 2025, sau các đòn trừng phạt của Nhà Trắng dẫn đến sự trả đũa mạnh mẽ từ Trung Quốc, Washington đã nhượng bộ và hai bên đã giảm căng thẳng bằng thỏa thuận tạm ngừng thương chiến khi lãnh đạo hai nước gặp nhau bên lề Hội nghị Thượng đỉnh APEC 2025 diễn ra ở Hàn Quốc. Sau đó, Mỹ phần nào dỡ bỏ một số hạn chế xuất khẩu chip bán dẫn tiên tiến sang Trung Quốc. Bản thân tỉ phú Huang và NVIDIA từ lâu đã tranh luận rằng Mỹ sẽ tốt hơn nếu duy trì xuất khẩu chip sang Trung Quốc để Bắc Kinh lệ thuộc nguồn chip từ Washington. Tuy nhiên, quan điểm này không đủ thuyết phục khi dù Trung Quốc mua chip từ Mỹ nhưng đồng thời cũng đầu tư nguồn lực đáng kể để phát triển ngành công nghiệp chip nội địa.
Vấn đề trở nên căng thẳng hơn sau vụ bê bối của ông Jensen Huang. Mối quan hệ của vị tỉ phú này với nữ doanh nhân bị cáo buộc là điệp viên Trung Quốc càng làm dấy lên chỉ trích rằng quan điểm của ông Huang và các quy định xuất khẩu lỏng lẻo của Mỹ trở nên không thể chấp nhận được. Ngay cả khi Tổng thống Trump tiếp tục giảm nhẹ tranh cãi về bê bối của tỉ phú Huang, những chính trị gia Cộng hòa có quan điểm cứng rắn với Trung Quốc lẫn phía đảng Dân chủ chuẩn bị nắm quyền tại Hạ viện và Thượng viện gây áp lực nhiều hơn về vấn đề này.
Giữa bối cảnh đó, việc chính quyền Tổng thống Trump siết chặt kiểm soát xuất khẩu chip bán dẫn được cho là nhằm trấn an dư luận. Tuy vậy, theo Eurasia Group, quy định mới cũng đã được điều chỉnh để siết chặt kiểm soát xuất khẩu các loại chip, nhưng không gây thù địch quá mức cho Trung Quốc ngay trước chuyến công du của Tổng thống Trump đến Thâm Quyến (Trung Quốc) - nơi diễn ra Thượng đỉnh APEC, và gặp Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình.
"Đó là một ranh giới mong manh - ngăn cản nỗ lực của Trung Quốc trong chiến lược bắt kịp Mỹ trên đường đua công nghệ trí tuệ nhân tạo, đồng thời tiếp tục mối quan hệ ấm lên qua chuyến thăm của Chủ tịch nước Tập Cận Bình đến Washington D.C hồi tháng 9 vừa qua. Đó là điều mà cả Tổng thống Trump lẫn người kế nhiệm sau này đều sẽ khó duy trì", theo phân tích của Eurasia Group.
Dự kiến, Mỹ sẽ bổ sung các biện pháp kiểm soát xuất khẩu vào Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng quốc gia (NDAA) trong cuộc bỏ phiếu sắp tới tại Quốc hội nước này. Đây có thể cũng là vấn đề tiếp tục kéo dài trong 2 năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Trump và cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm 2028.
Tổng thống Trump đề nghị NVIDIA cân nhắc phục chức cho ông Huang
Tờ Politico ngày 21.11 dẫn lời Tổng thống Trump kêu gọi NVIDIA cho cựu CEO Jensen Huang cơ hội trở lại, đồng thời cho rằng ông Huang có vai trò đặc biệt quan trọng đối với vị thế của Mỹ trong cuộc đua AI với Trung Quốc. "Tôi rất muốn thấy ông Jensen được trao cơ hội thứ 2. Chúng ta là một đất nước của những cơ hội thứ 2", ông Trump phát biểu trong cuộc họp báo ở Nhà Trắng.
Vị chủ nhân Nhà Trắng còn khẳng định ông đánh giá cao vai trò của tỉ phú Huang trong việc đưa NVIDIA trở thành doanh nghiệp dẫn đầu ngành chip AI. Tổng thống Trump đặc biệt nhấn mạnh đóng góp của ông Huang đối với quá trình phát triển dòng chip Blackwell, cho rằng rất ít người tại NVIDIA có thể đảm đương vai trò tương tự.
Ông Trump cũng cho biết ông đã trao đổi về ông Huang với Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình tại Thâm Quyến. Theo đó, ông Tập nhiều lần ca ngợi năng lực của cựu CEO NVIDIA. "Tôi nghĩ nếu công ty thông minh, họ nên nhận lại con người tài năng đó, chấp nhận lời xin lỗi và để ông ấy trở lại làm việc", ông Trump phát biểu.
Trong một diễn biến khác, Đài CNBC đưa tin cổ phiếu NVIDIA giảm 14% trong ngày 20.11, phiên giảm thứ 7 liên tiếp giữa làn sóng bán tháo cổ phiếu công nghệ trên thị trường.