Vị thế mới của Việt Nam
Sự kiện Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp nhận vai trò chủ nhà Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) 2027 tại Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC lần thứ 33 ở Thâm Quyến (Trung Quốc) đã chính thức mở đầu cho quá trình Việt Nam đảm nhiệm trọng trách tổ chức và điều phối các hoạt động của diễn đàn trong năm 2027, với đỉnh cao là Tuần lễ cấp cao APEC sẽ diễn ra tại Phú Quốc (An Giang).

Đây là lần thứ ba Việt Nam đăng cai APEC, kể từ khi chính thức trở thành thành viên của diễn đàn vào tháng 11.1998. Năm 2006, Việt Nam lần đầu tiên đảm nhiệm vai trò chủ nhà APEC. Với chủ đề "Hướng tới một cộng đồng năng động vì phát triển bền vững và thịnh vượng", Hội nghị Cấp cao APEC tại Hà Nội đã tạo cơ hội để Việt Nam thể hiện năng lực tổ chức, điều phối và thúc đẩy đồng thuận giữa các nền kinh tế thành viên. Đến năm 2017, Việt Nam lần thứ hai đăng cai APEC với chủ đề "Tạo động lực mới, cùng vun đắp tương lai chung". Tại lễ chuyển giao vai trò chủ nhà ngày 19.11 vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định việc Việt Nam lần thứ ba đảm nhận trọng trách này đánh dấu bước tiến quan trọng trên hành trình hội nhập và phát triển đất nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chính thức đề xuất chủ đề Năm APEC 2027 là "Cùng kiến tạo một kỷ nguyên mới tự cường, đổi mới sáng tạo và thịnh vượng chung", với 3 ưu tiên lớn: nâng cao năng suất của nền kinh tế; thúc đẩy thương mại và đầu tư khu vực; nâng cao tính tự cường, năng động của nền kinh tế và chất lượng đời sống của người dân. Đây là những định hướng phản ánh sự kết hợp giữa yêu cầu phát triển của mỗi nền kinh tế với lợi ích chung của khu vực. "Chúng tôi cam kết là một chủ nhà tận tâm, lắng nghe để củng cố đồng thuận, kết nối để mở rộng hợp tác, cùng các thành viên tạo nên những kết quả có giá trị dài lâu", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.
Việc Việt Nam tiếp nhận vai trò chủ nhà APEC 2027 nhận được sự ủng hộ và đánh giá tích cực của truyền thông quốc tế cũng như lãnh đạo một số nền kinh tế thành viên. Các cơ quan báo chí Trung Quốc như Tân Hoa xã, China Daily, trang tin Bộ Quốc phòng Trung Quốc cùng một số hãng truyền thông quốc tế như AP, Reuters, The Gulf Observer… đồng loạt đưa tin ngay sau sự kiện.
Theo The Gulf Observer, các nhà lãnh đạo kinh tế APEC đánh giá cao phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại hội nghị, đặc biệt là 3 định hướng lớn được Việt Nam đề xuất cho Năm APEC 2027. Các ý kiến bày tỏ tin tưởng Việt Nam sẽ đóng góp tích cực vào việc thúc đẩy hợp tác, củng cố hòa bình, ổn định và thịnh vượng chung trong khu vực. Các nhà lãnh đạo bày tỏ ủng hộ Việt Nam đảm nhận vai trò chủ nhà Năm APEC 2027 và tin tưởng Năm APEC của Việt Nam sẽ mang lại động lực mới cho hợp tác, hỗ trợ hòa bình, ổn định và thịnh vượng chung trên toàn khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Hãng thông tấn quốc gia Malaysia Bernama cũng nhận định việc Việt Nam đăng cai Năm APEC 2027 được kỳ vọng mở ra chương mới trong hợp tác khu vực, với việc các nền kinh tế thành viên và cộng đồng quốc tế mong chờ những đóng góp của Việt Nam cho sự phát triển và thịnh vượng ở châu Á - Thái Bình Dương. Bên cạnh đó, TodayPress.tv cho biết Tổng thống Mỹ Donal Trump đã chúc mừng Việt Nam đảm nhận vai trò chủ nhà APEC 2027 trong cuộc gặp với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Thâm Quyến, đồng thời mời Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự Hội nghị Thượng đỉnh Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi (G20) dự kiến diễn ra tại Miami ngày 14 - 15.12 tới.
Các nền kinh tế hưởng lợi từ APEC
Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC diễn ra trong nhiều năm qua không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao mà còn mở ra những cơ hội vàng cho sự phát triển toàn diện, từ thu hút đầu tư, nâng cấp hạ tầng đến mở rộng giao thương... cho địa phương đăng cai nói riêng và nước chủ nhà nói chung.

Chẳng hạn, kinh tế Trung Quốc sau 2 lần tổ chức Hội nghị cấp cao APEC ở Thượng Hải năm 2001 và Bắc Kinh năm 2014 đã tăng tốc mạnh mẽ. Cụ thể, ngay sau APEC năm 2001, Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) và hoạt động xuất khẩu liên tục mở rộng, dần dần trở thành "công xưởng của thế giới". Theo UNCTD, ngoại thương của nước này đã tăng trưởng gấp 9 lần trong vòng 20 năm sau khi gia nhập WTO (từ năm 2001 - 2020); tổng giá trị thương mại cũng tăng hơn 8 lần, nhanh hơn tốc độ tăng trưởng gần 2 lần của tổng thương mại toàn cầu... Hay sau APEC 2015 diễn ra tại Manila và khu vực phụ cận, kinh tế thành phố này và cả Philippines nói chung có bước tăng trưởng tích cực trong giai đoạn ngắn lẫn trung hạn. Tăng trưởng GDP của Philippines đạt 5,9% trong năm 2015 và tăng tốc lên 6,8% vào năm 2016, nằm trong nhóm các nền kinh tế tăng trưởng nhanh tại khu vực, trong đó có hàng tỉ USD vốn đầu tư từ Trung Quốc và sự mở đầu của "thời hoàng kim" đầu tư vào cơ sở hạ tầng là động lực chính thúc đẩy tăng trưởng. Đến giai đoạn 2016 - 2019, tăng trưởng GDP của Philippines đạt khoảng 6,8 - 7,15%, thuộc nhóm dẫn đầu khu vực châu Á.
Tại Việt Nam, APEC 2006 lần đầu tiên được tổ chức tại Hà Nội là bước khởi đầu cho quá trình phát triển và hội nhập thế giới. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB), năm 2007, ngay sau APEC 2006, Việt Nam chứng kiến mức tăng trưởng GDP ấn tượng 8,46%, cao nhất trong hơn một thập niên. Lượng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đăng ký cũng tăng vọt 78%, lên đến 21,3 tỉ USD, khẳng định sự hấp dẫn của thị trường Việt Nam đối với các nhà đầu tư quốc tế. Tương tự, sau APEC 2017 tại Đà Nẵng, thành phố biển này cũng phát triển lên một tầm cao mới trên bản đồ du lịch và kinh tế toàn cầu. Chính vì vậy, APEC 2027 tại Phú Quốc được đánh giá sẽ mở ra cơ hội cho địa phương nâng cấp hạ tầng, dịch vụ, năng lực đón khách quốc tế và quảng bá hình ảnh, xúc tiến thương mại. Song song, sự kiện sẽ mang lại cho Việt Nam một diện mạo mới, thân thiện, hiện đại, đầy sức sống trong mắt bạn bè quốc tế.
PGS-TS Trần Hoàng Ngân - Đại biểu Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng Tư vấn đột phá phát triển Trường ĐH Sài Gòn - nhận định: Hội nghị cấp cao APEC luôn mở ra nhiều cơ hội phát triển cho nước chủ nhà. Bởi APEC quy tụ 21 nền kinh tế lớn với dân số chiếm khoảng 40% dân số toàn cầu; GDP chiếm hơn 60% tổng GDP thế giới và hơn 50% thương mại toàn cầu. Đặc biệt, APEC có sự hiện diện của nhiều nền kinh tế lớn như Mỹ, Trung Quốc, Nga, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc... Chính vì vậy, sau 2 lần đăng cai APEC trước đây, vị thế quốc tế của Việt Nam ngày càng được nâng cao, tiềm lực kinh tế và năng lực hội nhập ngày càng lớn. APEC 2027 diễn ra tại Phú Quốc sẽ là cơ hội để Việt Nam tiếp tục quảng bá tiềm năng, lợi thế của đất nước bên cạnh thúc đẩy quan hệ đối ngoại với nhiều đối tác. Cơ hội quảng bá, thu hút du lịch, thương mại không chỉ riêng cho Phú Quốc mà còn lan tỏa ra khu vực ĐBSCL. Từ đó sẽ gia tăng thu hút dòng vốn FDI và các lĩnh vực ưu tiên như đầu tư vào nông nghiệp xanh, tín dụng xanh ở khu vực này nói riêng và Việt Nam nói chung.
Thông qua APEC 2027, chúng ta không chỉ thực hiện chính sách ngoại giao mà còn là cơ hội thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, quảng bá hình ảnh, thu hút đầu tư, nhất là nguồn vốn FDI chất lượng cho các lĩnh vực đang được khuyến khích như tín dụng xanh, chuyển đổi số, chuỗi cung ứng toàn cầu hay các lĩnh vực hạ tầng... Từ đó góp phần thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu theo mục tiêu đề ra, đưa Việt Nam đạt tăng trưởng cao, thực chất.
PGS-TS Trần Hoàng Ngân - Đại biểu Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng Tư vấn đột phá phát triển Trường ĐH Sài Gòn
Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cao, thực chất
Với nhiều cơ hội trong ngắn hạn lẫn dài hạn khi tổ chức hội nghị APEC, nhiều chuyên gia cho rằng điều quan trọng là Việt Nam cần nắm bắt và chuẩn bị từ bây giờ để phát huy hiệu quả thật sự.
TS Cấn Văn Lực, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tiền tệ quốc gia, phân tích: Dòng vốn đầu tư quốc tế đang hướng nhiều hơn vào hạ tầng, năng lượng, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu và bán dẫn. Đây là những lĩnh vực có khả năng tạo ra động lực tăng trưởng mới, đồng thời mở ra cơ hội để các nền kinh tế đang phát triển tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất toàn cầu. Khi Việt Nam đăng cai Năm APEC 2027, sự hiện diện của các tập đoàn đa quốc gia và dòng vốn hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương sẽ là cú hích quan trọng để chúng ta hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi cơ cấu tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu.

"Với Việt Nam, APEC 2027 không chỉ là một sự kiện đối ngoại mà còn là cánh cửa để đón làn sóng vốn chất lượng cao dịch chuyển từ các trung tâm sản xuất truyền thống, giúp nền kinh tế tham gia sâu vào chuỗi giá trị bán dẫn, điện tử, AI và công nghệ cao toàn cầu. Cùng với đó là dư địa lớn để thu hút dòng vốn chọn lọc vào năng lượng tái tạo, pin, sản xuất xanh, phát triển cảng biển, kho vận, trung tâm trung chuyển và các dịch vụ tài chính quốc tế - những trụ cột cốt lõi để nâng cao năng suất và chất lượng tăng trưởng của đất nước", ông Lực nhận định.
Tuy nhiên, TS Cấn Văn Lực lưu ý biến cơ hội từ APEC 2027 thành hiệu quả thực chất là bài toán không hề dễ dàng. Việt Nam phải cạnh tranh gay gắt với nhiều nền kinh tế trong khu vực như Ấn Độ, Indonesia, Philippines, Thái Lan và Malaysia trong cuộc đua thu hút dòng vốn chất lượng cao. Trong khi đó, những hạn chế về nhân lực chất lượng cao, công nghệ lõi, công nghiệp hỗ trợ, hạ tầng điện, nước sạch và hạ tầng số vẫn là những điểm nghẽn cần sớm được tháo gỡ để sẵn sàng "đón đại bàng". Chưa kể, doanh nghiệp nội địa còn phải đối mặt với chi phí chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, các yêu cầu khắt khe về môi trường, lao động, xuất xứ hàng hóa, truy xuất nguồn gốc và minh bạch dữ liệu...
Từ góc nhìn đó, ông Lực khuyến nghị để dòng vốn thu hút được thực sự lan tỏa, đi đúng quỹ đạo chuyển đổi cơ cấu tăng trưởng bền vững và dựa trên đổi mới sáng tạo, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động tự nâng cấp trước thềm APEC 2027 bằng cách thực hiện đồng bộ "bộ tứ chuyển đổi": số, xanh, năng lượng và lao động; đa dạng hóa thị trường, đối tác, chuỗi cung ứng, sản phẩm và dịch vụ; tận dụng tốt hơn các FTA. Đồng thời, đa dạng hóa nguồn vốn, tối ưu cấu trúc tài chính, chủ động quản trị rủi ro tỷ giá, lãi suất và dòng tiền; tăng cường ứng dụng AI, dữ liệu trong quản trị và điều hành.
Từ một góc nhìn khác, PGS-TS Trần Hoàng Ngân cho rằng Việt Nam thời gian qua đã có nhiều cải cách, nhiều chính sách đột phá phát triển và đây là bệ phóng cho việc quảng bá hình ảnh, thu hút du lịch, dòng vốn FDI chất lượng cao. Mới nhất là sáng 21.11, Quốc hội thông qua Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam. Trong đó mở ra cơ chế thử nghiệm có kiểm soát việc cho phép tổ hợp biểu diễn nghệ thuật, trung tâm hòa nhạc, phố lễ hội, khu giải trí phức hợp quy mô lớn được hoạt động 24 giờ trong ngày, 7 ngày trong tuần. Hay Quốc hội cũng vừa thông qua luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Đầu tư với việc mở rộng cơ chế ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt đối với các dự án có tác động lan tỏa, nhất là trong lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ chiến lược, bán dẫn và AI; đồng thời bổ sung chính sách hỗ trợ đào tạo lao động, thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển khu công nghiệp sinh thái... Đây là nền tảng để cả nước tiếp tục phát triển kinh tế - xã hội, tạo môi trường đầu tư kinh doanh thông thoáng, và đó là một ưu điểm của Việt Nam trong mắt các tập đoàn quốc tế.
Song song, theo ông Ngân, Chính phủ và các địa phương, nhất là Phú Quốc phải ưu tiên mọi nguồn lực để hoàn thành kịp thời các dự án phục vụ APEC 2027. Các dự án hạ tầng, công tác tổ chức nhiều mặt cũng phải chuẩn bị kỹ để có thể tiếp đón các nguyên thủ quốc gia, người đứng đầu Chính phủ, lãnh đạo các tập đoàn lớn đến tham dự một cách hoàn hảo nhất. Đồng thời, ngay từ bây giờ, phải thúc đẩy các hoạt động quảng bá, xúc tiến đầu tư để đến khi APEC 2027 diễn ra, Việt Nam có thể thực hiện ngay quá trình đàm phán, đưa ra những quyết định đầu tư cụ thể với các "sếu đầu đàn" tề tựu về. Các thông tin về kinh tế - xã hội, đặc biệt là những dự án trọng điểm đang và sẽ thực hiện cần thu hút vốn nước ngoài phải được chuẩn bị đầy đủ để đưa đến tận tay các tập đoàn, phái đoàn cấp cao của các thành viên tham dự APEC...
"Chúng ta đang chuẩn bị nhiều dự án hạ tầng trọng điểm để phục vụ sự kiện quốc tế APEC 2027. Điều này phải được khẩn trương thực hiện và hoàn thiện đúng thời gian, không chỉ để tổ chức sự kiện hoàn hảo nhất mà còn mang lại hình ảnh, quảng bá điểm đến Việt Nam phát triển, thân thiện và giàu tiềm năng", ông Ngân lưu ý.
Để hấp thụ được công nghệ và chuyển giao tri thức từ các nhà đầu tư lớn, các doanh nghiệp trong nước phải nâng cao năng lực cạnh tranh bao gồm nhân lực, công nghệ, quản trị, chất lượng sản phẩm và các tiêu chuẩn ESG. Minh bạch xuất xứ hàng hóa, nguyên phụ liệu đầu vào, bảo vệ sở hữu trí tuệ và tăng tính tự chủ trong chuỗi cung ứng cũng là những điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp Việt vươn tầm và đóng góp vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.
TS Cấn Văn Lực, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tiền tệ quốc gia