Ngày 23/10, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Văn phòng Chính phủ tổ chức Hội nghị toàn quốc thúc đẩy liên kết viện nghiên cứu, trường đại học với cộng đồng doanh nghiệp trong nghiên cứu, phát triển khoa học công nghệ.

Vì sao còn điểm nghẽn trong liên kết viện, trường, doanh nghiệp
Theo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) 2026 của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), Việt Nam xếp thứ 24 về hợp tác nghiên cứu và phát triển giữa đại học và doanh nghiệp, trong khi Singapore đứng thứ 8.
Tuy nhiên, việc chuyển kết quả nghiên cứu thành sản phẩm thương mại còn hạn chế. Năm 2024, chỉ 34,6% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo, 6,7% doanh nghiệp nhỏ có bộ phận nghiên cứu và phát triển.
Trong 991 doanh nghiệp khoa học và công nghệ được cấp giấy chứng nhận, chỉ 27 doanh nghiệp hình thành từ kết quả nghiên cứu của viện, trường, tương đương 2,7%.
Đầu tư nghiên cứu và phát triển của khu vực doanh nghiệp Việt Nam chỉ bằng 0,3% GDP, thấp hơn Singapore (1,3%), Trung Quốc (2,1%) và Hàn Quốc (4,2%). Nhà nghiên cứu làm việc trong doanh nghiệp cũng chỉ chiếm 27,5% tổng số nhà nghiên cứu cả nước.
Tính đến ngày 22/8, các sàn giao dịch công nghệ ghi nhận 62.548 công nghệ chào bán nhưng chỉ có 750 nhu cầu tìm mua. Trong 8 tháng đầu năm, các sàn báo cáo 72 giao dịch thành công, tổng giá trị 11,233 tỷ đồng.
Tuy nhiên, đây là số liệu trong phạm vi báo cáo của các sàn, chưa phản ánh toàn bộ giao dịch công nghệ trên thị trường.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, nguyên nhân không chỉ nằm ở nguồn vốn mà còn ở cơ chế hợp tác. Doanh nghiệp tham gia muộn vào quá trình nghiên cứu, khiến sản phẩm chưa đáp ứng yêu cầu về tính năng, chi phí và khả năng ứng dụng.
Nhiều kết quả nghiên cứu thiếu dữ liệu vận hành, tiêu chuẩn, chứng nhận và kinh phí hoàn thiện. Những vướng mắc về định giá, quyền khai thác, chia sẻ lợi ích và trách nhiệm thử nghiệm cũng cản trở thương mại hóa.
Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, nhiều cơ chế, chính sách về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã được sửa đổi theo hướng tăng quyền chủ động, chia sẻ rủi ro và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu; tạo điều kiện để viện - trường - doanh nghiệp cùng giải quyết bài toán thực tiễn và đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh.
Trên thực tế, hợp tác giữa viện, trường và doanh nghiệp đã tạo ra những công nghệ, sản phẩm có hiệu quả cụ thể.
Năm 2026, Viettel và Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội đã bàn giao, ứng dụng kết quả ba nhiệm vụ: trợ lý lập trình CoDev, mô hình ngôn ngữ viễn thông TelcoLLM và nền tảng AI Platform. Viện Công nghiệp Giấy và Xenluylô phối hợp với Công ty Giấy Sông Đuống giúp giảm 10,8% điện năng tiêu thụ, tăng 5,09% tốc độ máy xeo.
Viện Nghiên cứu Cơ khí phối hợp với các trường đại học và doanh nghiệp làm chủ thiết kế, chế tạo bảy hệ thống thiết bị phụ cho tổ máy nhiệt điện than công suất đến khoảng 600 MW, ứng dụng tại các nhà máy Sông Hậu 1, Thái Bình 1 và Nghi Sơn 2.
Viện Lúa đồng bằng sông Cửu Long chuyển giao giống OM 18 và OM 9577 cho Tập đoàn Lộc Trời với mức chi trả cho Viện 200 đồng/kg giống bán ra, gắn lợi ích của bên nghiên cứu với kết quả tiêu thụ. Đây là các kết quả tích lũy qua nhiều năm và hoạt động gần đây, cho thấy khả năng tạo giá trị của hợp tác nghiên cứu.
Giai đoạn 2021-2025, trong số 1.451 nhiệm vụ cấp quốc gia được tổng hợp, doanh nghiệp chủ trì 181 nhiệm vụ, chiếm 12,5%; kinh phí các nhiệm vụ này chiếm 25,7% tổng kinh phí của nhóm nhiệm vụ được tổng hợp.
Những mô hình hiệu quả cho thấy hợp tác có thể duy trì khi doanh nghiệp có bài toán rõ, đội ngũ tiếp nhận và cam kết đầu tư; viện, trường tham gia giải quyết yêu cầu thực tế; nguồn lực được tiếp nối đến khâu ứng dụng.
Đề xuất đồng tài trợ, tạo thị trường cho sản phẩm công nghệ mới
Để tháo gỡ các điểm nghẽn, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định cần thúc đẩy hợp tác xuyên suốt, từ xác định nhu cầu đến nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa sản phẩm.
Theo đó, doanh nghiệp đóng vai trò xác định bài toán, cùng đầu tư và tiếp nhận công nghệ; viện, trường phát triển giải pháp; Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện và chia sẻ rủi ro theo quy định.
Các giải pháp trọng tâm gồm xây dựng 10 chỉ số đánh giá hiệu quả liên kết; đồng tài trợ dựa trên vốn thực góp của doanh nghiệp; gắn phân bổ kinh phí cho viện, trường với kết quả hợp tác, chuyển giao công nghệ.
Các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp nhà nước được giao nhiệm vụ hoàn thiện cơ chế hợp tác, đặt hàng nghiên cứu, đồng tài trợ, thúc đẩy mua sắm công và tạo thị trường đầu ra cho các sản phẩm khoa học và công nghệ mới.
Đồng thời, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất nâng cao năng lực tiếp nhận công nghệ của doanh nghiệp, tạo thị trường ban đầu cho sản phẩm mới, phát huy vai trò tổ chức trung gian và cụ thể hóa quyền tự chủ trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ.