Tại cuộc họp tham vấn dự thảo Kế hoạch quốc gia về tái hoang dã ở Việt Nam đến năm 2035, tầm nhìn 2050, sáng 20/11, GS.TS Nguyễn Quảng Trường, Phó viện trưởng Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, cho biết kế hoạch đặt mục tiêu đến giữa thế kỷ này mở rộng hoạt động tái hoang dã ra các hệ sinh thái có giá trị bảo tồn cao trên cả nước.
Việt Nam phấn đấu phục hồi 50% diện tích hệ sinh thái bị suy thoái, suy giảm các loài động vật hoang dã và ít nhất 30 loài đặc hữu, nguy cấp, quý, hiếm hoặc có vai trò sinh thái quan trọng, hướng tới trở thành nước điển hình về tái hoang dã ở châu Á.
Theo dự thảo, giai đoạn đầu sẽ tập trung thí điểm tái hoang dã trong các hệ sinh thái rừng, thay vì triển khai đồng loạt trên tất cả các hệ sinh thái. Cách tiếp cận được xác định là "thiên nhiên dẫn dắt, con người hỗ trợ", trong đó ưu tiên khôi phục các quá trình tự nhiên và mạng lưới thức ăn, tạo điều kiện để hệ sinh thái tự duy trì và tăng khả năng chống chịu.

Đến năm 2035, kế hoạch đặt mục tiêu thí điểm tái hoang dã hệ sinh thái rừng tại ít nhất 8 khu vực đại diện cho 8 vùng sinh thái của Việt Nam. Các hoạt động trọng tâm gồm chấm dứt săn bắt động vật hoang dã trái pháp luật, phục hồi và mở rộng sinh cảnh, tăng cường kết nối các khu vực sống của động vật.
Kế hoạch cũng hướng tới phục hồi quần thể ít nhất 10 loài động vật hoang dã thông qua chuyển vị và tái thả; thiết lập quần thể nhân nuôi bảo tồn cho ít nhất 20 loài để tạo nguồn giống phục hồi ngoài tự nhiên. Năng lực quản lý, giám sát và phục hồi hệ sinh thái sẽ được nâng cao tại ít nhất 70% khu bảo tồn trên cả nước.
Lộ trình chia thành hai giai đoạn. Từ năm 2027 đến 2030, cơ quan chức năng dự kiến hoàn thiện quy chuẩn, tiêu chuẩn và hướng dẫn kỹ thuật; loại bỏ hiệu quả việc sử dụng bẫy dây tại ít nhất 8 khu vực ưu tiên; chuyển vị ít nhất một loài và tái thả ít nhất 5 loài đã có nguồn giống hoặc dễ nhân nuôi. Giai đoạn này cũng đặt mục tiêu xây mới hoặc nâng cấp ít nhất hai cơ sở nhân nuôi bảo tồn động vật hoang dã cấp quốc gia, nhân giống ít nhất 10 loài.
Trong giai đoạn 2031-2035, kế hoạch tiếp tục mở rộng quy mô tái hoang dã tại ít nhất 6 khu vực, chuyển vị ít nhất hai loài và tái thả ít nhất 5 loài có nguồn giống từ các cơ sở nhân nuôi bảo tồn được xây dựng trong giai đoạn trước. Dự kiến có thêm ít nhất hai cơ sở nhân nuôi bảo tồn cấp quốc gia được xây mới hoặc nâng cấp, nâng tổng số cơ sở theo lộ trình lên ít nhất 4.
Dự thảo đề xuất một số cơ sở ưu tiên phát triển thành cơ sở bảo tồn động vật hoang dã, gồm Trung tâm Cứu hộ động vật hoang dã Hà Nội, Vườn quốc gia Cúc Phương, Phong Nha - Kẻ Bàng, Bạch Mã, Trung tâm Bảo tồn voi Đắk Lắk và Vườn quốc gia Cát Tiên. Danh sách này có thể được điều chỉnh, bổ sung định kỳ; dự thảo chưa xác định cụ thể cơ sở nào sẽ thuộc nhóm ít nhất 4 cơ sở nhân nuôi bảo tồn được xây mới hoặc nâng cấp.

Ông Đoàn Hoài Nam, Cục phó Lâm nghiệp và Kiểm lâm, cho rằng tái hoang dã không đồng nghĩa với việc đưa con người ra khỏi thiên nhiên, mà là phục hồi các quá trình sinh thái, sinh cảnh, quần thể loài, đồng thời hài hòa với sinh kế và sự tham gia của cộng đồng địa phương.
Theo ông Nam, dự thảo là kết quả đóng góp của nhiều tổ chức, cá nhân và chuyên gia. Nếu được phê duyệt, đây sẽ là kế hoạch quốc gia về tái hoang dã đầu tiên tại châu Á và thuộc số ít kế hoạch tương tự trên thế giới.
Sự cần thiết của kế hoạch xuất phát từ tình trạng suy giảm đa dạng sinh học và chất lượng hệ sinh thái tự nhiên. Độ che phủ rừng Việt Nam năm 2025 đạt 42%, gần tương đương mức 43% năm 1943, nhưng diện tích rừng tự nhiên giảm từ 14,3 triệu ha xuống còn 10,04 triệu ha. Sách Đỏ Việt Nam ghi nhận 656 loài thực vật và nấm, 742 loài động vật bị đe dọa tuyệt chủng, trong đó có 5 loài đã tuyệt chủng.
Nhiều loài biểu tượng như gà lôi lam mào trắng, hổ Đông Dương, hươu vàng, sao la và tê giác Java không còn được ghi nhận trong tự nhiên. Voi châu Á, nhiều loài linh trưởng, thú ăn thịt, thú móng guốc cỡ lớn, chim và rùa cũng đang đối mặt nguy cơ tuyệt chủng cao. Tình trạng quần thể động vật hoang dã suy giảm nghiêm trọng khiến nhiều khu rừng rơi vào "hội chứng rừng rỗng", mất dần tính toàn vẹn và chức năng sinh thái.