Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành Thông tư 94/2026/TT-BGDĐT quy định tiêu chuẩn, tiêu chí và việc đánh giá mức độ triển khai thực hiện Đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học”.
Theo quy định, mức độ triển khai đề án được chia thành 3 mức. Đối với trường phổ thông, để đạt mức độ 1, nhà trường phải có ít nhất một lãnh đạo (hiệu trưởng hoặc hiệu phó) có năng lực sử dụng tiếng Anh để làm việc trực tiếp với người nước ngoài.
Thông tư có hiệu lực từ ngày 19/12/2026.
Yêu cầu này đặt ra vấn đề về năng lực sử dụng tiếng Anh trong thực tế của đội ngũ cán bộ quản lý trường học. Bởi dù phần lớn giáo viên, cán bộ quản lý đã từng học tiếng Anh ở bậc phổ thông và đại học, không ít người vẫn gặp khó khăn khi giao tiếp, nhất là sau thời gian dài không sử dụng ngoại ngữ.
Thiếu môi trường, người học dễ mất phản xạ
Cô Nguyễn Thị Thu Thủy, giáo viên môn toán tại một trường THCS ở TPHCM, cho rằng việc giáo viên hay cán bộ quản lý nhà trường sử dụng được tiếng Anh trong giao tiếp không phải là điều quá khó. Phần lớn giáo viên đều đã được học tiếng Anh từ bậc phổ thông đến đại học, ít nhiều có nền tảng về từ vựng, ngữ pháp và các kỹ năng ngôn ngữ.
Tuy nhiên, sau một thời gian dài không sử dụng, nhiều người dần mất đi sự tự tin, khả năng phản xạ nghe, nói cũng hạn chế. Có người đọc hiểu được văn bản, nắm được cấu trúc ngữ pháp nhưng khi gặp người nước ngoài lại lúng túng, không biết bắt đầu câu chuyện như thế nào.
Theo cô Thủy, một trong những nguyên nhân là môi trường sử dụng tiếng Anh trong công việc hằng ngày của giáo viên chưa nhiều. Không phải trường học nào cũng thường xuyên đón các đoàn khách quốc tế đến giao lưu, trao đổi. Vì vậy, dù có kiến thức nền tảng, giáo viên và cán bộ quản lý vẫn ít có cơ hội thực hành, dẫn đến tâm lý ngại nói, sợ sai.
Tuy nhiên, nhà trường không thiếu những không gian và hoạt động có thể tận dụng để rèn luyện ngoại ngữ. Các câu lạc bộ tiếng Anh, hoạt động ngoại khóa, sinh hoạt chuyên đề hay chương trình giao lưu dành cho học sinh đều có thể trở thành cơ hội để giáo viên và cán bộ quản lý trực tiếp sử dụng tiếng Anh.
“Điều quan trọng là mỗi người cần chủ động tạo cơ hội cho mình, bắt đầu từ những tình huống đơn giản, gần gũi với công việc và môi trường học đường. Giáo viên có thể trao đổi với học sinh bằng những câu tiếng Anh ngắn trong giờ học, tham gia sinh hoạt câu lạc bộ hoặc hỗ trợ các hoạt động giao lưu. Khi được sử dụng thường xuyên, những kiến thức đã học sẽ dần được khơi lại, khả năng phản xạ và sự tự tin cũng được cải thiện”, cô Thủy chia sẻ.

Mỗi ngày dành 10-15 phút thực hành tiếng Anh
Từ thực tế trên, ông Lê Tiến Thành, Giám đốc Công ty Nghiên cứu Dịch thuật Á Châu, cho rằng để nói được tiếng Anh không hề khó. Hiệu trưởng, hiệu phó có thể tận dụng ngay môi trường tiếng Anh sẵn có trong trường học để rèn luyện khả năng giao tiếp, thay vì phải dành thêm thời gian đi học bên ngoài hoặc tìm người nước ngoài để thực hành.
Chẳng hạn, mỗi ngày lãnh đạo nhà trường có thể dành khoảng 10-15 phút đến một lớp tiếng Anh, chuẩn bị trước nội dung bài học, sau đó cùng tham gia học và trò chuyện với học sinh bằng tiếng Anh theo chủ đề của bài. Ban đầu, hiệu trưởng, hiệu phó có thể đọc trước đoạn hội thoại, chuẩn bị từ vựng, câu hỏi rồi thực hành cùng các em. Dần dần, việc sử dụng tiếng Anh sẽ trở thành phản xạ tự nhiên.
Theo ông Thành, thực tế hiệu trưởng, hiệu phó ở nhiều trường phổ thông không có nhiều cơ hội tiếp xúc với người nước ngoài. Ngay cả những trường có chương trình liên kết tiếng Anh cũng thường chỉ có khoảng 2-3 tiết mỗi tuần với giáo viên nước ngoài. Vì vậy, tận dụng các tiết tiếng Anh trong trường là cách tạo môi trường thực hành thuận tiện, tiết kiệm thời gian và chi phí.
“Nếu kiên trì thực hiện hằng ngày, mỗi ngày chỉ cần đến một lớp, trò chuyện theo nội dung bài học, sau khoảng 2-3 tháng, thầy cô có thể cải thiện đáng kể khả năng giao tiếp ở những chủ đề quen thuộc. Điều quan trọng là phải vượt qua tâm lý ngại nói, không sợ mắc lỗi”, ông Thành nhận định.
Ông Thành cho rằng khó khăn của nhiều cán bộ quản lý không hẳn nằm ở việc chưa từng học tiếng Anh mà chủ yếu là thiếu kỹ năng nghe, nói và phản xạ giao tiếp. Do đó, thay vì học lại từ đầu, họ nên tập trung rèn luyện khả năng sử dụng ngôn ngữ trong những tình huống thực tế.
Việc luyện tập cũng cần được chuẩn bị theo từng cấp độ, bám sát nội dung sách giáo khoa và trình độ của học sinh. Khi đã quen với từ vựng, cấu trúc câu và các tình huống giao tiếp trong bài học, hiệu trưởng, hiệu phó có thể từng bước mở rộng nội dung trao đổi. Quan trọng nhất là duy trì luyện tập thường xuyên, biến kiến thức đã học thành khả năng sử dụng thực tế.
Không chờ giỏi mới bắt đầu nói
Đồng quan điểm về vai trò của môi trường thực hành, ThS Mai Hồng Quân, giảng viên Khoa Ngôn ngữ Anh, Trường Đại học Quốc tế (Đại học Quốc gia TPHCM), dẫn câu chuyện từ những tiểu thương ở chợ Bến Thành hay chợ hoa Hồ Thị Kỷ, các khu du lịch nói tiếng Anh lưu loát.
Theo ông, nhiều người không trải qua quá trình học tiếng Anh chuyên sâu nhưng vẫn có thể giao tiếp tốt với khách nước ngoài do công việc thường xuyên đòi hỏi họ sử dụng ngôn ngữ này.
Điều đó cho thấy, khả năng giao tiếp không phụ thuộc vào bằng cấp hay quá trình học tập bài bản mà còn được hình thành qua nhu cầu và môi trường sử dụng ngôn ngữ. Khi có cơ hội thực hành thường xuyên, người học sẽ dần hình thành phản xạ nghe, nói, biết cách diễn đạt điều mình muốn truyền tải và tự tin hơn khi trò chuyện.
Theo ông, để cải thiện khả năng nói tiếng Anh, điều quan trọng không chỉ là học thêm từ vựng, ngữ pháp mà phải tạo được môi trường thực hành. Với hiệu trưởng, hiệu phó, môi trường đó có thể bắt đầu ngay trong trường học, thông qua việc giao tiếp với giáo viên tiếng Anh, học sinh hoặc tham gia các hoạt động có sử dụng tiếng Anh.
“Không nhất thiết phải chờ đến khi giỏi mới bắt đầu nói, mà cần mạnh dạn sử dụng ngôn ngữ, chấp nhận mắc lỗi và điều chỉnh dần trong quá trình thực hành”, ThS Quân chia sẻ.