Ngày 22.11, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp UBND tỉnh Cà Mau tổ chức Diễn đàn tôm Việt Nam năm 2026. Nằm trong khuôn khổ Festival tôm Cà Mau lần thứ 2, diễn đàn bàn về hướng đi của ngành tôm Việt Nam, tập trung vào ứng dụng khoa học, công nghệ, liên kết chuỗi và phát triển thị trường bền vững.
Tôm Việt 'tứ bề' sức ép
Theo số liệu tại diễn đàn, trong 10 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu tôm đạt khoảng 4,21 tỉ USD, tăng 8,8% so với cùng kỳ, đóng góp khoảng 40% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản cả nước. Đà tăng xuất khẩu diễn ra trong lúc tôm Việt chịu sức ép cạnh tranh từ Ecuador, Ấn Độ, còn các thị trường nhập khẩu siết yêu cầu về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát kháng sinh, trách nhiệm môi trường và phát triển bền vững.

Ông Phùng Đức Tiến, Chủ tịch Hội Thủy sản Việt Nam cho rằng để đánh giá hiệu quả của ngành tôm, cần nhìn vào khoản lời thực tế của người nuôi và khả năng phát triển bền vững của doanh nghiệp. Giá thành sản xuất còn cao, chất lượng con giống chưa đồng đều, trong khi dịch bệnh, biến động môi trường và chi phí đầu vào vẫn gây sức ép. Vùng nuôi còn phân tán, liên kết giữa người nuôi, hợp tác xã và doanh nghiệp chưa bền chặt.
Trước những thách thức hiện nay và dự báo về thời tiết cực đoan, hạn hán, xâm nhập mặn và biến động thị trường trong năm 2027, ông Phùng Đức Tiến nêu 3 nhóm giải pháp trọng tâm.
Thứ nhất, lấy giảm giá thành và nâng tỷ lệ nuôi thành công làm thước đo hàng đầu. Bên cạnh sản lượng trên mỗi hec-ta, cần tính đúng chi phí làm ra mỗi ký tôm và khoản lời người nuôi thu được cuối vụ. Đây là căn cứ để người nuôi và doanh nghiệp điều chỉnh quy trình sản xuất, giảm rủi ro và nâng hiệu quả đầu tư.
Ưu tiên nữa là tổ chức lại sản xuất theo chuỗi. Hợp tác xã, tổ hợp tác có thể đứng ra cung ứng vật tư, hướng dẫn kỹ thuật và kết nối với doanh nghiệp để hình thành vùng nguyên liệu ổn định. Cùng với quản lý thông tin cơ sở nuôi, ghi nhật ký điện tử và truy xuất nguồn gốc, các bên cần làm rõ hợp đồng, giá thu mua và cách chia sẻ rủi ro.
Tôm thẻ giảm giá thành, tôm sú phát huy lợi thế sinh thái
Theo ông Tiến, tôm thẻ chân trắng cần nâng tỷ lệ nuôi thành công, giảm giá thành và giữ chất lượng ổn định để cạnh tranh ở các phân khúc lớn. Với tôm sú, hướng đi là phát huy chất lượng và giá trị thương mại của các mô hình tôm – rừng, tôm – lúa, quảng canh cải tiến để tạo sản phẩm khác biệt, có thương hiệu.

Đây cũng là ưu tiên thứ 3 ông Tiến nêu tại diễn đàn. Các mô hình tôm – rừng, tôm – lúa cần gắn với chứng nhận phù hợp, xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm. Doanh nghiệp cần đầu tư chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm và thị trường xuất khẩu để giảm phụ thuộc vào các phân khúc cạnh tranh chủ yếu bằng giá.
Ông Phạm Anh Tuấn, Phó chủ tịch Hội Thủy sản Việt Nam lưu ý, các rào cản kỹ thuật tại thị trường nhập khẩu đang là thách thức lớn đối với ngành tôm Việt Nam. Bên cạnh tiêu chuẩn khắt khe về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, ngành tôm còn phải đáp ứng các yêu cầu về điều kiện lao động, mức lương tối thiểu và trách nhiệm môi trường, trong đó có giảm phát thải trong sản xuất.
Tiếp thu các ý kiến, ông Lê Văn Sử, Phó chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau khẳng định, Diễn đàn là dịp để cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và người nuôi chia sẻ kinh nghiệm, tìm giải pháp nâng hiệu quả sản xuất và hoàn thiện chính sách. Cà Mau mong tiếp tục nhận được sự phối hợp, hỗ trợ của Bộ Nông nghiệp - Môi trường, Cục Thủy sản - Kiểm ngư, Hội Thủy sản Việt Nam cùng các đối tác trong và ngoài nước.
Ông Tiến cũng nhấn mạnh, Hội Thủy sản Việt Nam sẽ tiếp tục làm cầu nối giữa người nuôi, hợp tác xã, doanh nghiệp và nhà khoa học để tháo gỡ vướng mắc của ngành tôm. Hội sẽ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của hội viên, đồng thời tư vấn, phản biện, kiến nghị hoàn thiện chính sách và thúc đẩy kết nối về khoa học, công nghệ, thị trường và hợp tác quốc tế. Ông mong các sáng kiến, kiến nghị từ diễn đàn có đầu mối phối hợp rõ ràng để triển khai trong thực tế.
Cà Mau hiện có hơn 418.000 ha nuôi tôm, từ quảng canh, quảng canh cải tiến đến thâm canh, siêu thâm canh và các vùng nuôi tập trung ứng dụng công nghệ cao. Trong đó, gần 90.000 ha là tôm – rừng và gần 93.000 ha là tôm – lúa. Hai mô hình này mang lại hiệu quả kinh tế lâu dài, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Ngành tôm Cà Mau đã hình thành chuỗi sản xuất từ con giống, nuôi thương phẩm, cung ứng vật tư và dịch vụ kỹ thuật đến chế biến, xuất khẩu. Tỉnh có 89 nhà máy chế biến thủy sản xuất khẩu được đầu tư công nghệ hiện đại, với tổng công suất thiết kế hơn 500.000 tấn mỗi năm. Nhiều vùng nuôi đạt các chứng nhận quốc tế như ASC, BAP, Naturland và chứng nhận hữu cơ, góp phần đưa tôm Cà Mau đến hơn 60 quốc gia và vùng lãnh thổ.