
Bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký VASEP, đưa ra dự báo như vậy tại diễn đàn tôm Việt Nam năm 2026, do Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp cùng Hội Thủy sản Việt Nam và UBND tỉnh Cà Mau tổ chức sáng 22-11.
Tôm Việt chịu sức ép từ các biện pháp thuế tại Mỹ
Theo bà Hằng, 10 tháng đầu năm nay, xuất khẩu tôm đạt khoảng 4,22 tỉ USD, tăng 9%. Trong đó, tôm thẻ chân trắng tiếp tục là mặt hàng chủ đạo, thu về nhiều nhất với khoảng 2,62 tỉ USD, tăng 4%; tiếp đến là tôm hùm xanh - mặt hàng tạo tăng trưởng - mang về kim ngạch 915 triệu USD, tăng 31%.

Riêng tháng 10, xuất khẩu tôm có dấu hiệu chững lại, đạt khoảng 474 triệu USD, giảm gần 5% so với cùng kỳ.
Về thị trường, trong 10 tháng năm 2026, Trung Quốc (bao gồm Hong Kong) tiếp tục là thị trường xuất khẩu tôm lớn nhất của Việt Nam với giá trị hơn 1,4 tỉ USD, tăng hơn 30% so với cùng kỳ năm trước, nhờ nước này tăng nhập tôm hùm xanh.
Tương tự, Nhật Bản, Úc đều tăng nhập tôm Việt, với giá trị thu về lần lượt 503 và 241 triệu USD.
Trong khi đó, Mỹ giảm mua tôm Việt gần 20% so với cùng kỳ năm trước nên kim ngạch xuống 563 triệu USD, thị trường EU cũng giảm gần 4%, đạt 461 triệu USD.

Với năm 2027, đại diện VASEP đưa ra dự báo thận trọng, xuất khẩu tôm có thể giảm hơn 2% so với năm nay (4,5 tỉ USD) và chỉ đạt 4,4 tỉ USD (đây là dự báo của hiệp hội, khác với mục tiêu kế hoạch của ngành) do thị trường Mỹ và EU phục hồi chậm, hàng tồn kho nhiều.
Đáng chú ý, tôm Việt Nam còn chịu sức ép từ các biện pháp thuế tại Mỹ, gồm thuế chống bán phá giá từ hơn 6% đến gần 26%, thuế chống trợ cấp (CVD) và chịu thuế bổ sung 12,5% theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974.
Cùng với đó là giá thành tôm Việt Nam cao hơn Ecuador, Ấn Độ từ 20-30%, nhất là tôm thẻ đông lạnh. Các yếu tố địa chính trị có thể dẫn đến tăng cước, bảo hiểm, thời gian vận chuyển và rủi ro giao hàng.
Theo bà Hằng, việc cần làm trước mắt để thúc đẩy xuất khẩu tôm là liên kết đơn hàng với kế hoạch vùng nuôi.
Về lâu dài, cần giảm giá thành và tăng giá trị trên mỗi đơn vị tôm. Trong đó, ưu tiên đo bằng ba chỉ tiêu giá thành/kg, tỉ lệ giao đủ - đúng hạn và giá trị gia tăng trên mỗi kg tôm.

Phát huy lợi thế từ mô hình tôm - lúa và tôm - rừng
TS Phan Thanh Lâm, Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam, cho biết với mô hình tôm - lúa và tôm - rừng tạo nên đặc thù riêng cho ngành tôm nhờ sử dụng ít chi phí đầu vào và có lợi thế về nguồn gốc sinh thái.
Trong đó, giá thành sản xuất mô hình tôm - lúa chỉ khoảng 19.000 - 24.500 đồng/kg, thấp hơn đáng kể so với mức 73.000 - 84.000 đồng/kg của mô hình nuôi tôm thâm canh. Tỉ suất lợi nhuận cao gấp 3,3 - 5,3 lần so với nuôi tôm thâm canh, tổng thu nhập có thể đạt 80 - 130 triệu đồng/ha/năm.
Tuy nhiên, hai mô hình này còn thiếu bộ tiêu chí chứng nhận quốc gia chính thức dành riêng cho sản phẩm "tôm - lúa hữu cơ" hoặc "tôm - rừng sinh thái", làm hạn chế khả năng định vị thương hiệu trên thị trường quốc tế.
Ông Lâm kiến nghị cơ quan quản lý nhà nước cần sớm ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và định mức kinh tế - kỹ thuật riêng cho hai mô hình nói trên.
Ông Phùng Đức Tiến, Chủ tịch Hội Thủy sản Việt Nam, cho rằng "định vị ngành tôm Việt Nam" lúc này không phải là chuyện vẽ thêm những khẩu hiệu mới, mà là làm cho rõ lợi thế cốt lõi của mình ở đâu và tháo cho được những điểm nghẽn đang kìm chân mình lại.
"Chúng ta cần xác định hướng đi phù hợp với từng loài nuôi. Đối với tôm thẻ chân trắng, trọng tâm là nâng tỉ lệ nuôi thành công, giảm giá thành và ổn định chất lượng, tạo sức cạnh tranh ở các phân khúc thị trường lớn.
Đối với tôm sú, cần phát huy lợi thế về chất lượng và giá trị thương mại, nhất là mô hình tôm - rừng, tôm - lúa, tôm quảng canh cải tiến để phát triển các sản phẩm khác biệt, có thương hiệu và giá trị cao" - ông Tiến nói.
