Giữa mê cung của khu chợ điện tử Hoa Cường Bắc rực rỡ ánh đèn ở Thâm Quyến, những thương nhân đến từ châu Phi hay Bangladesh thu mua hàng chục chiếc điện thoại cũ mỗi lần, kể cả loại nứt màn hình, để mang về nước bán lại.
"Điện thoại cũ hỏng từ khắp Trung Quốc đều đổ về đây", Akhtar Muhammad, 38 tuổi, thương nhân người Pakistan, chia sẻ khi xem hàng tại chợ Hoa Cường Bắc. "Chúng tôi sẽ sửa chúng ở Pakistan".

Nguồn cung lớn đến mức khó tin. Là quốc gia sản xuất điện thoại thông minh lớn nhất thế giới, Trung Quốc thải loại hơn 400 triệu thiết bị mỗi năm, theo ước tính của Hiệp hội Kinh tế Tuần hoàn Trung Quốc.
Khi tình trạng thiếu chip và giá cả leo thang trên toàn cầu khiến các thiết bị điện tử mới trở nên đắt đỏ hơn, nhu cầu đối với điện thoại đã qua sử dụng cũng tăng vọt.
Mama, thương nhân 24 tuổi người Nigeria, cho biết đã mua khoảng 40 chiếc điện thoại cũ chỉ trong một ngày tại Thâm Quyến trong thời gian thành phố đăng cai Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC).

"Ở châu Phi, hàng đắt hơn vì chúng tôi không có những nhà cung cấp lớn hay những khu chợ như thế này", Mama nói. "Nếu mua và gửi chúng về nước, tôi sẽ có lãi".
Ngay gần đó, một người Nigeria khác đang mặc cả với chủ quầy. Lô hàng của anh có cả những chiếc iPhone 13 Pro và 14 Pro cũ hỏng, được mua với giá từ 1.000 đến 2.000 nhân dân tệ (150 đến 300 USD) mỗi chiếc. Anh dự định sửa màn hình tại Thâm Quyến trước khi gửi về nước để bán lại kiếm lời.
Người dân ở các thị trường mới nổi như Nam Á và châu Phi, nơi sức mua thấp hơn, đang chuyển sang dùng các mẫu máy cũ, theo nhà phân tích Ivan Lam của công ty nghiên cứu thị trường Counterpoint Research.
Theo Counterpoint, trong nửa đầu năm 2026, thị trường điện thoại thông minh đã qua sử dụng trên toàn cầu tăng 13% so với cùng kỳ năm trước, đạt mức 150 triệu máy.
Tại Pakistan, người dân thường chọn sửa chữa thay vì mua mới, theo Muhammad, người đến Trung Quốc làm ăn từ năm 2007.
"Người Pakistan có thể dùng một chiếc điện thoại suốt 4-5 năm, không thể đổi máy mỗi 5-6 tháng một lần như ở Mỹ hay châu Âu", ông nói.

Nhưng bên ngoài những gian hàng chật chội của Hoa Cường Bắc, một lựa chọn bài bản hơn đang hình thành: PaiJiTang Mall, trung tâm mua bán đồ cũ tự phục vụ do công ty tái chế Trung Quốc ATRenew vận hành.
Bên trong là những dãy kệ với hơn 20.000 chiếc điện thoại cũ được trưng bày. Người mua quét mã QR để xem ngay báo cáo kiểm định và giá cả, kiểm tra máy và mua sỉ. Cửa hàng thu hút tới 1.000 lượt khách mỗi ngày, trong đó thương nhân quốc tế chiếm khoảng 1/3, quản lý cửa hàng Zhang Xiaoming cho biết.
Abdul Rahim, 20 tuổi, mỗi tháng bay tới Trung Quốc ba lần để nhập hàng cho cửa hàng điện thoại và phụ kiện của mình ở Algeria, tận dụng mức chênh lệch giá 110-132 USD mỗi thiết bị.
"Người Algeria xin visa đi Trung Quốc rất dễ. Bạn nộp giấy tờ và sau 2-3 ngày là được cấp visa", anh nói. "Còn với châu Âu, gần như không thể xin visa. Nên chúng tôi đến đây".
Zhang cho biết máy cũ của Apple chiếm 70-80% doanh số, phần còn lại thuộc về các thương hiệu Trung Quốc như Huawei, Xiaomi, Oppo và Vivo.
Các mẫu máy đời cũ như iPhone 11, 12 và 13 đang mất thị phần vào tay điện thoại Android giá rẻ tại Trung Quốc, nhưng vẫn giữ được sức mạnh thương hiệu lớn ở nước ngoài, nơi chúng tìm được "vòng đời thứ hai", theo Jeremy Ji, giám đốc chiến lược doanh nghiệp và kinh doanh quốc tế của ATRenew.

Tại trung tâm xử lý quy mô lớn của ATRenew ở Đông Quan, phía bắc Thâm Quyến, khoảng 30.000 điện thoại cũ được nhập kho mỗi ngày và được hơn 300 kỹ thuật viên kiểm tra, đóng gói.
Arthur Guo, nhà phân tích tại IDC China, cho biết giá điện thoại mới ngày càng cao cũng đang làm thay đổi thói quen mua sắm ngay tại Trung Quốc, khi nhiều người ưa chuộng các mẫu đã qua sử dụng, đặc biệt là dòng cao cấp còn gần như mới.
Tuy nhiên, chuyên gia Lam của Counterpoint cho hay hầu hết điện thoại bị thải loại ở Trung Quốc vẫn được bán trong nước, lượng xuất khẩu qua các kênh chính thức chưa tăng đáng kể.
Với Mama, việc tìm nguồn hàng điện thoại vẫn là quá trình tự tay kiểm tra trực tiếp. "Mỗi khi tới Trung Quốc, tôi dành cả tháng để kiểm tra điện thoại cũ. Tôi cứ mua, mua, mua", thương nhân này nói. "Sau khi làm xong, tôi mới quay về nước".