Chuyển tới nội dung chính
Thế giới & Quốc tế · Điểm tin đa nguồn

Lỗ hổng an ninh đằng sau sự cố hàng không tại Mỹ

(Dân trí) - Hệ thống kiểm soát không lưu Mỹ một lần nữa phải đối mặt với sự cố mang tính hệ thống.

Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí 45 phút trước Đọc bài gốc tại Dân Trí ↗
Lỗ hổng an ninh đằng sau sự cố hàng không tại Mỹ - 1
Các hành khách tại một sân bay ở New York, Mỹ (Ảnh: Reuters).

Lệnh dừng cất cánh trên toàn quốc được áp dụng trong hơn 4 giờ vào ngày 13/11, khiến hàng nghìn chuyến bay bị hủy hoặc chậm trễ, hàng triệu hành khách bị ảnh hưởng.

Đây là lần thứ hai Mỹ áp dụng biện pháp này kể từ sau các cuộc tấn công khủng bố ngày 11/9/2001 và sau sự cố hệ thống điện văn thông báo hàng không (NOTAM) năm 2023.

Sự cố lần này không chỉ cho thấy sự mong manh của hạ tầng kỹ thuật đã cũ, mà còn đặt ra câu hỏi sâu sắc hơn về cách nước này quản lý và hiện đại hóa mạng lưới kiểm soát không lưu - xương sống của an toàn hàng không.

Diễn biến và nguyên nhân kỹ thuật

Theo Bộ trưởng Giao thông Mỹ Sean Duffy, sự cố bắt đầu khoảng 15h36 giờ miền Đông ngày 13/11, khi các trung tâm kiểm soát không lưu đường dài ghi nhận tình trạng bất ổn trên radar và hệ thống liên lạc. Lệnh dừng cất cánh được ban hành vì “lý do an toàn”. Đến 20h15 cùng ngày, lệnh được dỡ bỏ sau khi chức năng cơ bản được khôi phục.

Nguyên nhân được xác định liên quan đến công tác bảo trì định kỳ của nhà thầu L3Harris, đơn vị lâu năm quản lý mạng viễn thông hỗ trợ hệ thống không lưu quốc gia. Tại ít nhất một cơ sở từ xa của Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA), nhà thầu đang chuyển đổi đường dây đồng cũ sang cáp quang và lắp đặt bộ định tuyến mới. Bộ này bắt đầu “ngập” dữ liệu sang các bộ khác trong mạng, tạo ra hơn 1.000 lần kết nối mỗi 4-5 giây.

Hệ quả là dữ liệu không nhất quán, ảnh hưởng đến liên lạc với máy bay và một phần tín hiệu radar tại 17 trong số 22 trung tâm kiểm soát đường dài. Bộ trưởng Duffy cho biết FAA không mất hoàn toàn radar hay liên lạc và đã hạ cánh an toàn hơn 3.500 máy bay đang bay lúc sự cố xảy ra.

Giới chức Mỹ, bao gồm Bộ trưởng An ninh Nội địa Markwayne Mullin, khẳng định chưa có bằng chứng cụ thể về tấn công mạng hay có yếu tố “ác ý”. Công tác điều tra vẫn đang được tiếp tục triển khai, với sự tham gia của Cơ quan An ninh Quốc gia (NSA). L3Harris cho biết đang hỗ trợ FAA làm rõ nguyên nhân và đã hoàn thành hơn 70% kế hoạch chuyển đổi từ dây đồng sang cáp quang.

Số liệu từ FlightAware và các hãng phân tích hàng không cho thấy quy mô ảnh hưởng lớn: khoảng 9.000-10.000 chuyến bay bị hủy hoặc chậm trễ trong ngày 13/11 vừa qua và hàng nghìn chuyến bay khác tiếp tục bị ảnh hưởng trong ngày 14/11.

Một số sân bay lớn như Atlanta, Chicago O’Hare, New York JFK và Dallas phải đối mặt với tình trạng hỗn loạn kéo dài. Hành khách lên máy bay rồi phải quay lại, bảng thông báo mâu thuẫn với tình hình thực tế và việc tái bố trí tổ bay, máy bay mất nhiều thời gian. FAA và các hãng hàng không chỉ hoạt động trở lại bình thường vào cuối ngày 15/11.

Thách thức trong triển khai hiện đại hóa

Sự cố hàng không ngày 13/11 không phải là bất ngờ. Hệ thống kiểm soát không lưu Mỹ dựa trên công nghệ từ nhiều năm trước, với nhiều thiết bị analog, máy tính cũ và mạng viễn thông dây đồng. Theo báo cáo của Văn phòng Trách nhiệm Giải trình Chính phủ Mỹ (GAO) năm 2024, trong 138 hệ thống kiểm soát không lưu được đánh giá, FAA xác định 51 hệ thống không còn bảo đảm khả năng duy trì lâu dài, 54 hệ thống khác có nguy cơ tương tự, chiếm hơn 3/4.

Sự cố hồi tháng 9 tại khu vực Philadelphia, khi mạch chính và dự phòng đều gặp sự cố, cộng thêm việc công nhân xây dựng cắt nhầm cáp quang ở New Jersey, khiến nhiều chuyến bay bị ảnh hưởng. Những vụ việc này cho thấy hệ thống thiếu khả năng chịu lỗi mà một mạng lưới hiện đại cần có. Thiết bị dự phòng đôi khi cũng phụ thuộc vào cùng hạ tầng cũ, hoặc phải mua linh kiện qua đấu giá hay in 3D.

Chương trình hiện đại hóa không chỉ là vấn đề tiền bạc. Nhà Trắng và Bộ Giao thông đã đề nghị bổ sung ngân sách thêm hàng chục tỷ USD (lúc đầu 30,1 tỷ USD, sau sự cố ông Duffy kêu gọi lên tới 50 tỷ USD) cho sân bay và kiểm soát không lưu, trong đó 10 tỷ USD dành riêng cho hiện đại hóa hệ thống. Tuy nhiên, GAO chỉ ra rằng việc đẩy nhanh tiến độ mà thiếu kế hoạch tích hợp có thể kéo dài thời gian phụ thuộc vào hệ thống cũ dễ hỏng, thậm chí tạo thêm rủi ro an toàn.

An ninh hệ thống: Không chỉ là tấn công mạng

Sự cố lần này không phải tấn công mạng, nhưng nó phơi bày lỗ hổng an ninh theo nghĩa rộng hơn, đó là vấn đề đảm bảo an ninh vận hành và khả năng phục hồi. Một lỗi kỹ thuật đơn giản trong quá trình bảo trì có thể khiến toàn bộ không phận Mỹ phải dừng cất cánh trong nhiều giờ. Điều này đặt ra rủi ro: nếu một sự cố vô tình có thể lan rộng như vậy, thì lỗi phần mềm phức tạp hơn sẽ nguy hiểm đến mức nào?

Giới chức Mỹ nhấn mạnh ưu tiên an toàn, dừng hoạt động để tránh rủi ro lớn hơn. Hàng nghìn máy bay đã hạ cánh an toàn. Song, chi phí kinh tế và xã hội được đánh giá là rất lớn; theo đó hàng triệu hành khách bị ảnh hưởng, chuỗi cung ứng hàng không bị gián đoạn và niềm tin công chúng vào hạ tầng hàng không dân dụng bị lung lay. Trong bối cảnh Mỹ vẫn là trung tâm hàng không toàn cầu, sự cố này cũng ảnh hưởng đến các chuyến bay quốc tế và uy tín của hệ thống.

Sự cố hàng không dân dụng Mỹ ngày 13/11 một lần nữa khẳng định hiện đại hóa không thể chỉ dựa vào nguồn ngân sách lớn; cần có kế hoạch tổng thể, dự toán chi phí tin cậy, lịch trình phối hợp và thiết kế hệ thống có khả năng dự phòng thực sự. Việc thay thế từng phần kỹ thuật mà không xây dựng kiến trúc mạng hiện đại có thể tiếp tục tạo ra những điểm yếu mới.

Đến nay, hệ thống của FAA đã trở lại hoạt động đầy đủ theo tuyên bố của Bộ trưởng Giao thông Mỹ Sean Duffy, nhưng quá trình phục hồi lịch bay trong nước và quốc tế vẫn đang diễn ra. Quốc hội Mỹ đang đứng trước áp lực phải quyết định về gói tài trợ bổ sung. Dù quan điểm chính trị khác nhau, nhu cầu nâng cấp hạ tầng kiểm soát không lưu đã trở thành vấn đề mang tính lưỡng đảng và cấp bách.

Lỗ hổng đằng sau sự cố hàng không Mỹ không chỉ nằm ở thiết bị cũ. Nó nằm ở cách một cường quốc hàng không đang vận hành hệ thống quan trọng ở khoảng cách giữa lời tham vọng hiện đại hóa và thực tế triển khai. Nếu không giải quyết triệt để từ gốc rễ: thiết kế, quản lý rủi ro, khả năng phục hồi, thì những sự cố tương tự có thể  tái diễn.

An toàn hàng không không chỉ phụ thuộc vào công nghệ mới, mà còn vào tầm nhìn dài hạn trong bảo vệ hạ tầng sống còn của quốc gia.

Nguồn xuất bản gốc: Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Thế giới & Quốc tế

Xem tất cả →