Vấn đề được đặt ra ở tọa đàm khoa học quốc gia "Văn hóa học đường gắn với hệ giá trị văn hóa và con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới", diễn ra hôm 19.11 tại Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM).
Để giúp sinh viên tự tin đối thoại
Trình bày tham luận tại chương trình, PGS-TS Phan Thị Thu Hiền, giảng viên cao cấp khoa Hàn Quốc học Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM), chia sẻ chuyên mục confession (bày tỏ ẩn danh) trên các nền tảng mạng xã hội từ lâu vốn là phương tiện để sinh viên bày tỏ suy nghĩ, thắc mắc, ý kiến cá nhân, hoặc đơn giản chỉ là để kết nối cộng đồng hay chia sẻ học liệu.
Các nghiên cứu trước đó từng chỉ ra confession góp phần giúp sinh viên biểu đạt những nhu cầu hay vấn đề chưa được giải quyết ở môi trường ĐH, là không gian tương tác nơi nhà trường và người học gắn kết về cả mặt thương hiệu lẫn cảm xúc. Nhờ tính năng ẩn danh, sinh viên có thể tự do thoát khỏi "vai diễn" xã hội hằng ngày để thể hiện các khía cạnh khác của bản thân, tránh những lo ngại khi phải trình bày trực tiếp.
PGS Hiền cho rằng điều này có thể dẫn đến tác động tiêu cực. Đó là khi phát ngôn của sinh viên bắt đầu vượt ra khỏi những chuẩn mực về đạo đức và ảnh hưởng tới hình ảnh chính cộng đồng của mình. Bởi khi ẩn danh, công chúng chỉ có thể biết về cộng đồng mà sinh viên đại diện. Nếu các bạn có những phát ngôn không chính xác hoặc thiếu chuẩn mực, cộng đồng đó sẽ bị ảnh hưởng.
"Khi ẩn danh, chúng ta không có danh tính cụ thể nhưng tất cả thông tin của chúng ta đều có ảnh hưởng tới những đối tượng nhất định", bà Hiền cảnh báo. Bà cũng cho biết thêm hậu quả phát sinh từ những thông tin chưa chính xác có thể kéo dài, thậm chí vượt xa ý định ban đầu của sinh viên bởi nội dung có rủi ro bị diễn giải và hiểu theo nhiều cách.
Vì thế, phát ngôn ẩn danh phải luôn gắn với trách nhiệm đạo đức, văn hóa lẫn luật pháp. "Sinh viên cùng giảng viên cần phải tái định vị ranh giới phát ngôn, nâng cao năng lực số đồng thời xây dựng văn hóa ứng xử nhân văn, có trách nhiệm trên không gian mạng", nữ PGS nhấn mạnh.

Để giải quyết vấn đề, bà Hiền cho rằng cần phát huy vai trò của nhiều chủ thể khác nhau. Trước hết, nhà trường cần chủ động xây dựng môi trường đối thoại cho phép sinh viên có thể ẩn danh để giải bày thắc mắc, ý kiến cá nhân. Việc vấn đề được lắng nghe và giải quyết hạn chế nguy cơ các bạn đăng tải bức xúc trên mạng xã hội.
Đồng thời, trường cần tích hợp giáo dục năng lực số lẫn đạo đức truyền thông cho sinh viên trong học phần giáo dục công dân đầu năm học. Trong đó chú trọng hướng dẫn, tôn trọng không gian đối thoại và nỗ lực tạo môi trường thân thiện để các bạn thoải mái bày tỏ ý kiến.
Thúc đẩy văn hóa học đường tích cực
Kiến tạo không gian đối thoại cũng góp phần quan trọng vào việc xây dựng văn hóa học đường, nhất là trong bối cảnh truyền thông và các diễn ngôn trong xã hội chi phối nhiều đến con người.
Theo GS-TS Ngô Thị Phương Lan, Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM), các tổ chức giáo dục phải minh bạch, đặc biệt trong công tác quản trị, đảm bảo tính nhất quán giữa giá trị tuyên bố và mức độ thực hiện. Bên cạnh đó, sinh viên cũng cần có trách nhiệm với những suy nghĩ, lời nói, hành động để xây dựng và đóng góp giá trị cho tổ chức.
"Văn hóa học đường không chỉ đơn thuần là tạo ra sự đồng thuận với các giá trị của cơ sở giáo dục, mà góp phần kiến tạo những giá trị mà xã hội cần có trong tương lai để bồi đắp tinh thần phụng sự xã hội, khát vọng phát triển tổ chức địa phương, quốc gia, dân tộc và nhân loại", bà chia sẻ.

PGS-TS Lưu Văn Quyết, Phó hiệu trưởng nhà trường, cho biết thêm văn hóa học đường không chỉ thể hiện qua những quy định hay chuẩn mực ứng xử, mà trước hết ở cách giảng dạy, học tập, nghiên cứu và đối thoại. "Đó là môi trường mà tri thức được tôn trọng, sự phát hiện được lắng nghe và mỗi con người đều được cống hiến và cùng phát triển", ông nói.
Ngoài ra, PGS-TS Phan Thị Thu Hiền khuyến nghị ở các nền tảng đối thoại, quản trị viên cần chú ý chọn lọc và đăng tải tin bài một cách phù hợp, đảm bảo được tính ẩn danh và cố gắng ngữ cảnh hóa nội dung để giảm thiểu khả năng diễn giải của công chúng. Thêm vào đó, mỗi không gian confession cần đăng tải bộ quy tắc ứng xử văn minh cho cộng đồng của mình.
"Về phía sinh viên, các bạn cần phát huy văn hóa phản biện và tôn trọng sự đa dạng, chủ động ngăn chặn hiệu ứng lan truyền để góp phần bảo vệ uy tín chung của cộng đồng", bà chia sẻ thêm.