Nội dung được thảo luận tại Diễn đàn Giáo dục "Từ tư duy tới hành động - Phát triển trí tuệ cảm xúc (EQ) trong giáo dục phổ thông" chiều 19/11 tại trường THCS và THPT Nguyễn Siêu.
Ông Melvyn Lim, quản lý quốc gia cấp cao của Hội đồng khảo thí Cambridge, chỉ ra rằng học sinh Việt Nam đạt chỉ số rất cao ở các tiêu chí về thói quen và sự hỗ trợ trong học tập, theo kết quả PISA 2026. Chẳng hạn, khoảng 80% học sinh nỗ lực nhiều hơn bình thường nếu gặp vấn đề khó, hay hơn 60% được gia đình hỏi han về việc học mỗi ngày - đều cao hơn trung bình của các nước OECD.
Tuy nhiên, chỉ 52% thực sự chú trọng đến Tư duy phát triển (Growth Mindset). Theo định nghĩa của PISA, đây là cách suy nghĩ rằng trí thông minh và năng lực có thể phát triển theo thời gian nhờ nỗ lực, chiến lược và học hỏi từ những sai lầm.
"Điều này cho thấy các em cần được hỗ trợ nhiều hơn về trí tuệ cảm xúc", ông Lim nói.

Ông Gareth Collier, giám đốc điều hành tổ chức Học tập Siêu hiệu quả (HPL), nhìn nhận cảm xúc có mối liên hệ mật thiết với kết quả học tập, tác động tới trí nhớ, động lực và khả năng xử lý thông tin.
Vị chuyên gia lấy ví dụ về nhóm học sinh chưa biết nhận diện và quản lý cảm xúc. "Những bạn này dễ có cảm giác choáng ngợp, hoài nghi bản thân khi gặp một nhiệm vụ khó khăn, chỉ tập trung vào những sai sót của mình", ông Collier nói.
Trái lại, nhóm thông minh về cảm xúc thì kiên cường hơn, có sự chuẩn bị trước áp lực, tự tin và tập trung vào điểm mạnh của mình nhiều hơn. Biết nhận diện cảm xúc của bản thân giúp học sinh hành động tích cực hơn, đặc biệt sau khi mắc sai lầm. Ông Collier gọi đây là lối suy nghĩ "everyone can" (ai cũng làm được), hoặc "not yet mindset" (hôm nay tôi chưa làm được, nhưng ngày mai tôi sẽ).
"Tất cả học sinh đều có thể có trí thông minh cảm xúc và học siêu hiệu quả, kể cả những bạn có xuất phát điểm khó khăn, luôn nằm ở nhóm cuối lớp, giáo viên cần có niềm tin ở tất cả em này", Collier nói.
GS. TS Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Viện trưởng Viện tâm lý Việt - Pháp, lưu ý trong quá trình phát triển năng lực cảm xúc của học sinh, người thầy cần hiểu đặc điểm riêng biệt của từng em. Học sinh cần được thực hành theo trình tự và lặp lại. Nhà trường cần có quy trình xử lý nguy cơ tự hại, bạo lực, xâm hại hoặc khủng hoảng tâm lý, đồng thời bảo đảm bảo mật thông tin.
Cùng đó, đội ngũ giáo viên cần được tập huấn bài bản và có cơ chế động viên, ghi nhận xứng đáng. "Sẽ chẳng có học sinh nào hạnh phúc nếu không có giáo viên hạnh phúc", bà nói.
Cô Nguyễn Thị Duyên, phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn trường THCS và THPT Nguyễn Siêu, cho hay trường đã quan tâm tới chương trình phát triển tư duy cảm xúc vài năm nay, do tỷ lệ học sinh gặp khó khăn về tâm lý tăng lên, thậm chí có bạn phải dừng học. Trường hợp tác với Viện tâm lý Việt - Pháp, sàng lọc tâm lý cho học sinh vào đầu năm học để phát hiện những em có dấu hiệu khó khăn - chẳng hạn có ý định muốn làm đau bản thân.
"Các bạn ấy có thể vẫn đi học, sinh hoạt ở nhà bình thường, nhưng đâu đó bên trong có những cảm xúc rối loạn hoặc nổi loạn mà người ngoài rất khó phát hiện", cô Duyên nói. Các em sẽ được phòng tư vấn học đường của trường từ vấn, phối hợp với gia đình, hoặc nhờ chuyên gia của Viện can thiệp.
Ngoài ra, trường tập huấn cho giáo viên; sử dụng hệ thống Well-being Check để học sinh chia sẻ cảm xúc trên tài khoản riêng; áp dụng triết lý High Performance Learning - dạy học sinh cách vừa biết tư duy, vừa biết hành xử,...
Năm nay, trường phát triển một phần mới là Safeboarding – trường học an toàn về cả cơ sở vật chất và các mối quan hệ giao tiếp của học sinh. Các hình thức bao gồm câu lạc bộ, hoạt động trải nghiệm, tư vấn cho học sinh; nghiên cứu các chương trình phòng ngừa bắt nạt trên mạng, giáo dục trí tuệ cảm xúc, giáo dục giới tính, và xây dựng quy định xử lý hành vi gây hấn trong nhà trường.