Sáng 21.11, Quốc hội thông qua Nghị quyết thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội, hiệu lực thi hành từ 1.3.2027, trong vòng 2 năm.
Cơ chế này được hiểu là tòa án sẽ xem xét, quyết định thu hồi, xử lý tài sản theo đề nghị của viện kiểm sát khi có căn cứ cho rằng tài sản đó liên quan đến tội phạm mà không phụ thuộc vào việc phải có bản án hình sự kết tội đối với người bị buộc tội.
Áp dụng với tội phạm tham nhũng, rửa tiền
Theo nghị quyết, việc thu hồi tài sản không qua kết tội sẽ áp dụng đối với 3 nhóm tội phạm, gồm: rửa tiền; tham nhũng và tội phạm khác về chức vụ; xâm phạm trật tự quản lý kinh tế.

Cơ chế sẽ được kích hoạt khi vụ án đã bị khởi tố nhưng sau đó quyết định khởi tố bị hủy bỏ do đã hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, hoặc tội phạm đã được đại xá, hoặc người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội đã chết.
Một căn cứ nữa là khi vụ án hình sự bị tạm đình chỉ điều tra, tạm đình chỉ vụ án trước khi mở phiên tòa sơ thẩm vì chưa xác định được bị can hoặc không rõ bị can, bị cáo đang ở đâu nhưng đã hết thời hạn; hoặc có kết luận giám định tư pháp xác định bị can, bị cáo bị bệnh tâm thần, bệnh hiểm nghèo.
Cơ chế cũng được áp dụng khi vụ án hình sự bị đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án trước khi mở phiên tòa sơ thẩm do đã hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự; tội phạm đã được đại xá; bị can, bị cáo được miễn trách nhiệm hình sự; bị can, bị cáo đã chết.
3 nhóm tài sản bị thu hồi không qua kết tội
Nghị quyết quy định 3 nhóm tài sản được xem xét thu hồi và xử lý không qua kết tội, gồm tài sản có căn cứ cho rằng có liên quan đến tội phạm nhưng không phải vật chứng của vụ án hình sự; lợi tức, lợi nhuận và các lợi ích vật chất khác phát sinh.
Ngoài ra, còn có tài sản được hình thành thông qua thừa kế, tặng cho hoặc giao dịch khác từ các tài sản nêu trên mà người tham gia giao dịch đó biết hoặc phải biết là tài sản có liên quan đến tội phạm hoặc nhằm che giấu, tẩu tán tài sản.
Trường hợp tài sản đã bị hủy hoại hoặc không thể thu hồi do hành vi của người bị buộc tội, người liên quan gây ra thì xem xét, thu hồi giá trị tương đương với tài sản đó.
Nghị quyết cũng nêu rõ 3 nhóm tài sản không xem xét thu hồi và xử lý, gồm: vật chứng trong vụ án hình sự; đã được tòa án xem xét, giải quyết bằng bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật; đã được xác lập quyền sở hữu đối với tài sản vô chủ; đã được giải quyết theo cơ chế thanh tra, kiểm tra, kiểm toán.
Trình tự thu hồi tài sản ra sao?
Theo nghị quyết, khi có đủ các căn cứ đã quy định, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong vụ án hình sự có văn bản đề nghị viện kiểm sát khởi kiện, yêu cầu tòa án giải quyết vụ việc dân sự về thu hồi và xử lý tài sản không qua kết tội.
Viện kiểm sát sẽ xem xét, quyết định việc khởi kiện vụ án dân sự hoặc yêu cầu giải quyết việc dân sự về thu hồi và xử lý tài sản không qua kết tội.
Cuối cùng, tòa án có trách nhiệm thụ lý vụ việc do viện kiểm sát khởi kiện, yêu cầu khi có đủ căn cứ.
Việc thu hồi và xử lý tài sản không qua kết tội được thực hiện theo bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của tòa án. Phần tài sản thu hồi cho Nhà nước được nộp ngân sách nhà nước hoặc giao cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền quản lý, xử lý.