Chuyển tới nội dung chính
Thời sự & Xã hội · Điểm tin đa nguồn

Cấm lấy tạng người dưới 18 tuổi để ghép cho người khác

Quốc hội thông qua luật, trong đó cấm lấy tạng của người dưới 18 tuổi và giới hạn việc hiến tạng khi còn sống của người từ 18 đến dưới 25 tuổi trong phạm vi gia đình.

Sáng 21/11, Quốc hội thông qua Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác, có hiệu lực từ ngày 1/1/2028. Luật siết chặt điều kiện hiến tạng khi còn sống, mở rộng nguồn hiến từ người chết não, chết tuần hoàn, đồng thời bổ sung cơ chế bảo vệ người hiến và ngăn chặn mua bán tạng.

Người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh trong trường hợp đặc biệt

Một trong những điểm mới của luật là cấm lấy bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi để ghép cho người khác, kể cả sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn. Người dưới 18 tuổi cũng không được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể hoặc hiến xác.

Trường hợp hiến mô khi còn sống, người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh thuộc danh mục cho phép, với người nhận là anh, chị hoặc em ruột và không có người hiến trưởng thành phù hợp.

Người hiến phải đủ sức khỏe, tự nguyện đồng ý và được tư vấn độc lập về pháp luật, sức khỏe, đánh giá tâm lý, xã hội phù hợp với độ tuổi. Việc hiến còn phải có văn bản đồng ý của cả cha và mẹ đẻ, hoặc người còn lại nếu một trong hai người đã chết. Cha mẹ cũng phải được tư vấn độc lập để bảo đảm quyết định không chịu sự ép buộc.

Cơ sở y tế chỉ được lấy mô sau khi có văn bản đồng ý của người đứng đầu hoặc người được ủy quyền, trên cơ sở chấp thuận bằng văn bản của Hội đồng tư vấn lấy, ghép mô. Hội đồng gồm chuyên gia y tế, pháp luật, tâm lý và đại diện cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em hoặc tổ chức đại diện, bảo vệ quyền trẻ em. Thành viên hội đồng không được trực tiếp tham gia lấy, ghép mô trong trường hợp đó.

Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan báo cáo tiếp thu giải trình trước khi Quốc hội biểu quyết thông qua dự luật. Ảnh: Hoàng Phong
Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan báo cáo tiếp thu giải trình trước khi Quốc hội biểu quyết thông qua dự luật. Ảnh: Hoàng Phong

Với người trưởng thành hiến tạng khi còn sống, luật chia thành hai nhóm tuổi. Người từ đủ 18 đến dưới 25 tuổi chỉ được hiến bộ phận cơ thể cho thành viên gia đình. Từ đủ 25 tuổi trở lên, người hiến có thể hiến cho cả người ngoài gia đình nhưng không được đích danh chỉ định hoặc lựa chọn người nhận, trừ trường hợp người nhận là thành viên gia đình.

Thành viên gia đình được xác định gồm vợ, chồng, cha mẹ đẻ, con đẻ, anh chị em ruột cùng cha mẹ hoặc cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha và ông bà nội, ngoại. Trường hợp hiến tạng giữa vợ chồng phải đáp ứng thời gian kết hôn tối thiểu do Chính phủ quy định.

Người hiến khi còn sống phải đăng ký hiến, đủ sức khỏe và được tư vấn độc lập, đánh giá tâm lý, xã hội. Cơ sở y tế phải thành lập Hội đồng tư vấn lấy, ghép bộ phận cơ thể gồm chuyên gia y tế, pháp luật và tâm lý để đánh giá điều kiện hiến, bảo đảm người hiến tự nguyện, không bị cưỡng ép.

Luật nghiêm cấm mua bán mô, bộ phận cơ thể người, mua bán xác; quảng cáo, môi giới hiến, nhận tạng vì mục đích thương mại; lợi dụng quan hệ nuôi con nuôi, giám hộ, chăm sóc thay thế để lấy mô, tạng. Việc tổ chức đưa người Việt Nam ra nước ngoài mua bán tạng hoặc đưa người nước ngoài vào Việt Nam ghép tạng trái quy định cũng bị cấm.

Hiến tạng sau khi qua đời cần gia đình đồng thuận

Luật mở rộng cơ hội hiến mô, bộ phận cơ thể của người từ đủ 18 tuổi sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn, ngay cả khi họ chưa đăng ký hiến lúc còn sống. Việc hiến chỉ được thực hiện khi không có thông tin cho thấy người đã mất từng phản đối và người đại diện bày tỏ nguyện vọng bằng văn bản, được những người cùng hàng đại diện đồng thuận.

Thứ tự người đại diện gồm cha mẹ đẻ, vợ chồng, con ruột từ đủ 18 tuổi; nếu không có những người này thì đến anh chị em ruột từ đủ 18 tuổi; cuối cùng là ông bà nội, ngoại.

Với người đã đăng ký hiến hoặc có văn bản đồng ý khi còn sống, người đại diện vẫn phải bày tỏ nguyện vọng hiến bằng văn bản và bảo đảm sự đồng thuận của những người cùng hàng. Cơ sở y tế không được lấy mô, tạng nếu người đại diện từ chối hoặc có biểu hiện không đồng thuận, không hợp tác.

Việc xác định chết não, chết tuần hoàn phải do hội đồng chuyên môn đánh giá độc lập, với kết luận thống nhất của tất cả thành viên. Người trực tiếp điều trị, tư vấn hiến hoặc tham gia kíp lấy, ghép không được là thành viên hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn của người hiến.

Sau khi lấy tạng, cơ sở y tế có trách nhiệm khôi phục thẩm mỹ cơ thể người hiến, phối hợp với gia đình tổ chức lễ truy điệu. Người hiến được chứng nhận đã hiến tạng, thực hiện chế độ tang lễ, mai táng theo quy định.

Người hiến tạng được cấp bảo hiểm y tế, người thân được ưu tiên ghép

Người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống được chăm sóc, phục hồi sức khỏe miễn phí ngay sau khi hiến; khám sức khỏe định kỳ phù hợp với bộ phận đã hiến; cấp thẻ bảo hiểm y tế và chứng nhận hiến tạng.

Khi có tên trong danh sách người bệnh chờ ghép, người từng hiến tạng được hưởng chế độ ưu tiên. Ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí chăm sóc, phục hồi sức khỏe ngay sau khi hiến, khám định kỳ và đóng bảo hiểm y tế cho người đã hiến bộ phận cơ thể, trừ những trường hợp có cơ chế chi trả riêng theo luật.

Người hiến mô cũng được hưởng một hoặc một số quyền lợi như chăm sóc sức khỏe miễn phí ngay sau khi hiến, cấp chứng nhận, hỗ trợ chi phí hợp lý hoặc quà tặng và ưu tiên ghép mô khi có chỉ định y tế.

Với người hiến tạng sau khi chết não, chết tuần hoàn, cha mẹ đẻ, vợ chồng, con ruột và anh chị em ruột được ưu tiên ghép tạng nếu có tên trong danh sách chờ ghép. Nếu những người thân này đang chờ ghép tại thời điểm người hiến qua đời, họ được ưu tiên nhận bộ phận cơ thể phù hợp từ chính người hiến mà không phải áp dụng các tiêu chí xếp thứ tự ưu tiên thông thường. Những bộ phận cơ thể còn lại được điều phối theo quy định chung.

Luật thiết lập cơ chế điều phối hiến, ghép tạng thống nhất trên toàn quốc thông qua cơ quan điều phối quốc gia và cơ sở dữ liệu quản lý mô, bộ phận cơ thể người. Trường hợp hiến, ghép giữa các thành viên gia đình được áp dụng cơ chế riêng.

Việc phân bổ tạng dựa trên mức độ hòa hợp giữa người hiến và người nhận, tình trạng cấp thiết về y khoa, hiệu quả sau ghép, đặc điểm người bệnh và thời gian chờ. Ngoài người từng hiến tạng và thân nhân người hiến sau khi chết, trẻ em cũng thuộc nhóm được ưu tiên.

Thông tin về người đăng ký hiến, người hiến và người nhận ghép phải được mã hóa, bảo mật. Cơ sở dữ liệu quản lý mô, bộ phận cơ thể người thuộc Cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế, được kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và hệ thống định danh, xác thực điện tử.

Quản lý chặt mô, tế bào và các sản phẩm y học

Luật mở rộng quản lý hoạt động lấy, bảo quản, sản xuất, nuôi cấy, cung ứng mô, tế bào và sản phẩm từ mô, tế bào phục vụ điều trị, nghiên cứu khoa học.

Ngân hàng mô được thực hiện một hoặc nhiều hoạt động như tiếp nhận, phân lập, nuôi cấy, tăng sinh, biệt hóa, bảo quản, vận chuyển và cung ứng mô, tế bào, sản phẩm từ mô và tế bào.

Những sản phẩm này phải đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hoặc hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế, được ghi nhãn và truy xuất nguồn gốc khi lưu hành. Các nghiên cứu liên quan phải được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt; thử nghiệm lâm sàng còn phải được Hội đồng đạo đức trong nghiên cứu y sinh học quốc gia đánh giá và Bộ Y tế phê duyệt.

Luật cho phép tính chi phí dịch vụ đối với hoạt động sản xuất, bảo quản, cung ứng tế bào, huyết tương phục vụ chữa bệnh, nghiên cứu khoa học và bảo quản tinh trùng, noãn, phôi, mô tinh hoàn, mô buồng trứng để bảo tồn khả năng sinh sản.

Đối với hoạt động hỗ trợ sinh sản, người vợ được sử dụng tinh trùng của chồng hoặc phôi của chính hai vợ chồng đang lưu giữ để sinh con sau khi chồng qua đời. Người vợ cũng được nhận tinh trùng của chồng để thụ tinh trong ống nghiệm nếu người chồng được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn.

Ngoài nguồn ngân sách dành cho hoạt động điều phối, bảo quản, vận chuyển, chăm sóc người hiến và tổ chức tang lễ, luật cho phép cơ quan điều phối quốc gia và các cơ sở khám chữa bệnh thành lập quỹ hiến tạng để huy động nguồn lực hỗ trợ những chi phí chưa được ngân sách và bảo hiểm y tế chi trả đủ.

Ngày 20/5 hàng năm được chọn là Ngày Tri ân người hiến mô, bộ phận cơ thể, nhằm tôn vinh người hiến và gia đình.

Luật có hiệu lực từ ngày 1/1/2028. Cơ sở dữ liệu về quản lý mô, bộ phận cơ thể người phải hoàn thành và đưa vào vận hành trước ngày 31/12/2028.

Nguồn xuất bản gốc: VnExpress (vnexpress.net) N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Thời sự & Xã hội

Xem tất cả →