
8h30, kỹ sư Quý Kiên - Trạm Biến áp 110kV Thanh Xuân (thuộc Công ty Lưới điện Cao thế TP. Hà Nội) bắt đầu ca làm việc bằng thao tác khởi động và phát lệnh vận hành cho robot tuần tra 4 chân, còn được gọi là chó robot.


Sau khi kết nối mạng và kiểm tra thông số nguồn pin, anh Kiên phát lệnh vận hành trên thiết bị điều khiển. Chú chó robot lập tức vươn cao 4 chân linh hoạt, phát ra tín hiệu đèn xanh sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ.

Tại các trạm biến áp cao thế, môi trường ngoài trời đặc biệt nguy hiểm với điện áp lên tới 110.000V và bức xạ điện từ trường lớn, robot mang "mắt thần" AI này đang được đưa vào thử nghiệm để thay thế con người thực hiện các chuyến tuần tra, giảm thiểu rủi ro sức khỏe cho cán bộ kỹ thuật.

Rời điểm xuất phát, robot tự động di chuyển dọc theo hành lang bê tông giữa sân trạm 110kV.

Môi trường ngoài trời tại trạm 110kV là nơi vận hành nguồn điện cao thế 110.000V với mức bức xạ điện từ trường đặc biệt lớn.

Theo quy định an toàn lao động, ở những nơi có cường độ điện từ trường dưới 5mV, người lao động có thể làm việc không hạn chế thời gian.
Tuy nhiên, tại các khu vực từ trường tăng cao, thời gian làm việc trực tiếp của con người bắt buộc phải rút ngắn, thậm chí khuyến cáo nghiêm ngặt không được vượt quá 30 phút liên tục.

Theo chân chú chó robot trong suốt hành trình, kỹ sư Quý Kiên theo dõi toàn bộ dữ liệu hình ảnh và góc quay thực tế từ camera trên lưng robot truyền trực tiếp về ứng dụng di động theo thời gian thực.
Nhờ đó, người vận hành chỉ cần đi song song quan sát ở khoảng cách an toàn, không còn phải đứng quá lâu hay tiếp xúc trực tiếp trong vùng điện từ trường cường độ cao.

Robot hạ thấp trọng tâm, di chuyển sát các khối biến dòng điện (TI) và chân máy biến áp công suất lớn.

Di chuyển qua bề mặt đá hộc gồ ghề, robot linh hoạt điều chỉnh trọng tâm để tiếp cận các khối thiết bị ở tầm thấp.
Theo ông Trần Văn Dũng - Phó Giám đốc Công ty Lưới điện Cao thế TP. Hà Nội, ở những nơi thiết bị mang điện nằm ở tầm thấp như máy biến dòng điện (TI) hay dàn dao cách ly, điện từ trường tại điểm tiếp xúc tăng lên rất cao. Việc đưa robot vào khu vực 110kV giúp giải phóng kỹ sư khỏi sự ảnh hưởng nguy hại của điện trường.

Cụm camera nhiệt kết hợp thuật toán AI trên lưng robot rà quét từng điểm nối, đầu cáp để tầm soát nguy cơ quá nhiệt.
Việc này giúp kịp thời phát hiện các điểm quá nhiệt bất thường - nguyên nhân hàng đầu dẫn đến sự cố phóng điện hoặc hỏng hóc nghiêm trọng - nhằm phục vụ công tác bảo trì tiên đoán.

Ông Trần Văn Dũng cho biết, bám sát Nghị quyết 57 của Trung ương về ứng dụng khoa học công nghệ, EVN Hà Nội đã chủ động thử nghiệm các công nghệ tiên tiến như UAV kiểm tra đường dây và robot tuần tra trạm. Hiện tại, đơn vị duy trì một nhóm từ 5 đến 7 kỹ sư chuyên trách để "dạy" và nâng cấp các tính năng thông minh cho robot.

Chú chó robot di chuyển vào phòng phân phối trung thế 22kV tại TBA 110kV Thanh Xuân để tiếp tục chu trình tuần tra.
Không gian bên trong nhà trạm được sắp xếp khoa học với dãy 59 tủ hợp bộ trung thế song song, đảm nhận vai trò phân phối nguồn điện từ các máy biến áp tổng xuống mạng lưới phụ tải Thủ đô.

Tại mỗi ngăn tủ trung thế, robot điều chỉnh góc xoay của cụm camera để rà quét toàn bộ bề mặt thao tác. Tích hợp mô hình nhận diện thông minh, "mắt thần" AI trên robot tự động phân loại chính xác các ngăn lộ và đối chiếu trạng thái vận hành thực tế.
“Thao tác quan trọng nhất của robot trong nhà trạm là đọc chính xác các thông số rơle bảo vệ. Robot có khả năng quét nhận diện cờ trạng thái cơ (màu đỏ thể hiện máy cắt đang đóng, nhánh xoay ngang thể hiện tiếp địa đang cắt), kiểm tra đèn chỉ báo ánh sáng và các cờ cảnh báo sự cố”, kỹ sư Kiên chia sẻ.
Theo ông Dũng, khó khăn lớn nhất hiện nay để đưa robot vào vận hành chính thức là bài toán bảo mật an toàn thông tin khi điều khiển từ xa. Khi hệ thống bảo mật được hoàn thiện, robot sẽ tự động tuần tra 24/7 theo lịch trình cài sẵn mà không cần con người trực tiếp đi cùng.
"Thử nghiệm thành công tại hai trạm trọng điểm Thanh Xuân và Mỹ Đình là tiền đề vững chắc. Khi hoàn thiện bài toán bảo mật thông tin điều khiển từ xa, EVN Hà Nội sẽ tính toán phương án nhân rộng mô hình robot AI trên toàn hệ thống lưới điện Thủ đô, hướng tới mục tiêu xây dựng lưới điện thông minh, an toàn và tin cậy bậc nhất", ông Dũng nhấn mạnh.