Công trình được thiết kế để cách ly một số loại chất thải trong khoảng 300-350 năm. Theo РИА Tomsk, dự án được khởi công từ năm 2021 với tổng kinh phí hơn 15 tỷ ruble.
Đây là cơ sở cách ly cuối cùng chất thải phóng xạ mức thấp và trung bình thứ hai của Nga, sau công trình tại Novouralsk đi vào hoạt động năm 2016.
Giai đoạn đầu của cơ sở Seversk đã được cơ quan giám sát kỹ thuật và hạt nhân Nga cấp phép vận hành trong tháng 10.
Bức tường bê tông 70cm và lớp đất sét đặc biệt
Điểm đáng chú ý nhất của công trình nằm ở hệ thống bảo vệ nhiều lớp, được thiết kế nhằm ngăn các chất phóng xạ tiếp xúc với môi trường bên ngoài.
Chất thải trước khi đưa đến cơ sở phải trải qua quá trình xử lý và được đóng gói trong các thùng chứa kín. Những thùng này sau đó được đưa vào các mô-đun lưu giữ bằng bê tông cốt thép.

Theo thông tin kỹ thuật được РИА Tomsk công bố, tường bê tông của các mô-đun dày khoảng 70cm. Bao quanh phía ngoài là lớp đất sét bentonite dày khoảng 1m.
Đây là loại đất sét có đặc tính trương nở khi tiếp xúc với nước. Nhờ đó, vật liệu có thể lấp đầy các khe hở nhỏ, góp phần hạn chế nước thấm qua và ngăn các chất phóng xạ di chuyển ra môi trường.
Bên cạnh lớp bê tông và đất sét, công trình còn tận dụng các lớp đất đá tự nhiên làm hàng rào bảo vệ bổ sung.
Cách thiết kế này tạo ra nhiều tầng ngăn cách. Nếu một lớp bảo vệ bị suy giảm khả năng hoạt động, những lớp còn lại tiếp tục đóng vai trò hạn chế chất phóng xạ phát tán.
Theo Rosatom, hệ thống được thiết kế để chịu được động đất cường độ 7 và các tình huống ngập lụt lớn.
Một điểm đặc biệt khác là các thùng chất thải không đơn thuần được xếp trong kho chứa thông thường. Sau khi bố trí, những khoảng trống giữa các thùng có thể được lấp bằng vật liệu chuyên dụng, phía trên được bổ sung các lớp che phủ để tăng khả năng cách ly.
Vì sao công trình phải bảo vệ chất thải suốt hàng trăm năm?
Khác với rác thải thông thường, chất thải phóng xạ có thể tiếp tục phát ra bức xạ trong thời gian dài sau khi ngừng sử dụng.
Một số đồng vị phóng xạ có chu kỳ bán rã khoảng 30 năm, nghĩa là sau khoảng thời gian này, lượng hạt nhân phóng xạ ban đầu giảm còn một nửa do quá trình phân rã tự nhiên.
Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa chất thải sẽ hết nguy hiểm sau 30 năm.
Sau nhiều chu kỳ bán rã, hoạt độ phóng xạ mới giảm đáng kể. Vì vậy, công trình lưu giữ phải được tính toán để duy trì khả năng cách ly trong suốt thời gian chất thải còn tiềm ẩn nguy cơ đối với con người và môi trường.
Theo РИА Tomsk, cơ sở tại Seversk được tính toán bảo đảm an toàn cho nhóm chất thải tiếp nhận trong khoảng 300-350 năm, tương ứng khoảng 10 chu kỳ bán rã của một số đồng vị tồn tại lâu nhất trong các kiện chất thải này.
Trong khi đó, Rosatom cho biết các cơ sở cách ly phóng xạ hiện đại được thiết kế với biên độ an toàn lớn, có thể đáp ứng thời gian nguy hiểm tiềm tàng vượt 1.000 năm tùy loại chất thải.
Kho chứa 142.000m³ và khoản đầu tư hơn 15 tỷ ruble
Theo kế hoạch, giai đoạn đầu của dự án có sức chứa 15.000m³ chất thải phóng xạ thuộc nhóm III và IV.
Đây chủ yếu là những vật liệu bị nhiễm xạ trong quá trình vận hành các cơ sở công nghiệp hạt nhân, như quần áo bảo hộ, bộ lọc thông gió, dây dẫn, dụng cụ đã qua sử dụng và phế liệu xây dựng.
Rosatom dự kiến tiếp tục mở rộng cơ sở theo từng giai đoạn đến năm 2035, nâng tổng sức chứa lên 142.000m³, tương đương gần 9,5 lần quy mô ban đầu.
Cơ sở này sẽ tiếp nhận chất thải từ Tổ hợp Hóa chất Siberia và các doanh nghiệp trong ngành công nghiệp hạt nhân, chủ yếu ở khu vực Siberia.
Công trình tại Seversk cũng là một mắt xích trong mạng lưới quản lý chất thải phóng xạ của Nga. Cơ sở đầu tiên tại Novouralsk đã hoạt động khoảng 10 năm. Theo đơn vị vận hành, trong thời gian này chưa ghi nhận sự cố phóng xạ tại cơ sở.
Nga cũng đặt mục tiêu đưa thêm một công trình tương tự tại vùng Chelyabinsk vào hoạt động trước cuối năm 2026.
Việc xây dựng những cơ sở cách ly dài hạn cho thấy một trong những thách thức lớn của ngành năng lượng hạt nhân không chỉ nằm ở khả năng sản xuất điện, mà còn ở việc xử lý những vật liệu nguy hiểm sau khi kết thúc vòng đời sử dụng.
Dù hệ thống bảo vệ được thiết kế với nhiều lớp an toàn, hiệu quả thực tế trong hàng trăm năm vẫn cần được đánh giá thông qua các tiêu chuẩn kỹ thuật, giám sát môi trường và quản lý lâu dài.