Chuyển tới nội dung chính
Khoa học & Công nghệ · Điểm tin đa nguồn

Ký ức về vị giáo sư hạt nhân hàng đầu Việt Nam mê quyền anh, giỏi đánh đàn

Trong ký ức người con gái, đằng sau những công trình vật lý hạt nhân phức tạp, GS Cao Chi còn là người mê quyền anh, giỏi chơi đàn và giữ khiếu hài hước đến tận những ngày cuối đời.

Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí 7 ngày trước Đọc bài gốc tại Dân Trí ↗

Đứng giữa gần 2.000 cuốn sách quen thuộc của người cha quá cố tại Lễ khánh thành Thư viện Cao Chi, Tiến sĩ Cao Vi Ba không giấu được xúc động khi nhớ về Giáo sư Cao Chi - Nhà vật lý lý thuyết hàng đầu của ngành năng lượng nguyên tử Việt Nam.

Từ những câu chuyện đời thường được người con gái chia sẻ, chân dung một nhà khoa học uyên bác và bình dị đã hiện lên đầy ấn tượng.

Chuyện dạy con của vị giáo sư đầu ngành

Ký ức về vị giáo sư hạt nhân hàng đầu Việt Nam mê quyền anh, giỏi đánh đàn - 1
Tiến sĩ vật lý Cao Vi Ba, con gái duy nhất của GS Cao Chi (Ảnh: Minh Nhật).

Trong ký ức của đồng nghiệp và cộng đồng khoa học, GS Cao Chi là một "cây đại thụ", một trí tuệ trác tuyệt của nền vật lý lý thuyết nước nhà. Nhưng dưới góc của một người con, ông hiện lên thật bình dị.

TS Cao Vi Ba trải lòng rằng, cha bà là một người có phần hơi vụng về trong sinh hoạt đời thường và khá ngại làm việc nhà. Thế nhưng, có một điều mà suốt trọn đời ông chưa bao giờ lơi lỏng, đó chính là công việc học tập và nghiên cứu khoa học.

Nhớ lại những năm tháng còn học cấp hai, mỗi khi gặp những bài tập hình học hóc búa không thể tự giải, bà lại tìm đến cha để nhờ trợ giúp.

Điều khiến cô con gái nhỏ thời bấy giờ vô cùng ngạc nhiên là GS Cao Chi không hề cầm lấy bất kỳ chiếc bút hay mảnh giấy nháp nào. Ông chỉ ngồi lắng nghe đề bài rồi giảng giải tỉ mỉ từng bước cho con.

Ký ức về vị giáo sư hạt nhân hàng đầu Việt Nam mê quyền anh, giỏi đánh đàn - 2
Những đầu sách chuyên khảo quý gắn bó với cố GS Cao Chi (Ảnh: Minh Nhật).

Toàn bộ các hình khối, đường nét cùng các phép chứng minh phức tạp đã được ông tưởng tượng hoàn chỉnh ngay trong đầu.

"Khi còn nhỏ, tôi chỉ đơn giản nghĩ rằng cha mình rất giỏi. Nhưng sau này, khi bản thân đã trở thành một nhà nghiên cứu khoa học và là một giáo viên, tôi mới thấu hiểu rằng, năng lực đặc biệt ấy không chỉ là tư chất bẩm sinh. Quan trọng hơn chính là kết quả của một quá trình tích lũy tri thức không ngừng nghỉ suốt mấy mươi năm cuộc đời", TS Vi Ba chia sẻ.

Sau này, khi bà học lên bậc tiến sĩ và trao đổi với cha về một câu hỏi khoa học, GS Cao Chi có thể mở rộng và giảng giải trôi chảy cả một mảng kiến thức bao la mà không cần bất kỳ sự chuẩn bị trước nào.

Đằng sau sự "không cần chuẩn bị" ấy thực chất là nguồn tri thức cuồn cuộn đã được ông chắt chiu, cô đọng qua rất nhiều tháng năm miệt mài nghiên cứu.

Nhà khoa học đa tài "thần tượng" Mike Tyson

Trong câu chuyện xúc động kể về người cha kính yêu, TS Cao Vi Ba nhấn mạnh rằng một trong những điều chị luôn ấn tượng sâu sắc nhất ở GS Cao Chi là ông chưa bao giờ ngừng học hỏi, chưa bao giờ tự coi mình đã quá già để tiếp nhận những tri thức mới.

Ký ức về vị giáo sư hạt nhân hàng đầu Việt Nam mê quyền anh, giỏi đánh đàn - 3
GS Cao Chi hiện lên uyên bác và bình dị trong ký ức người con gái (Ảnh: Minh Nhật).

Khi công nghệ thông tin và máy tính bắt đầu phát triển mạnh mẽ, dù đã ở độ tuổi xế chiều, GS Cao Chi vẫn hào hứng chủ động tiếp cận, tự học về tin học để ứng dụng vào công việc nghiên cứu.

Minh chứng rõ nét nhất cho sức làm việc phi thường ấy chính là sự ra đời của cuốn sách khoa học chuyên khảo "Vũ trụ đột sinh" do ông biên soạn, xuất bản vào năm 2022, tức chỉ hai năm trước khi ông qua đời.

Ở độ tuổi 90, khi phần lớn mọi người đã nghỉ ngơi, vị giáo sư già vẫn miệt mài hệ thống hóa những tri thức vật lý lý thuyết hiện đại và phức tạp nhất, để lại cho nền khoa học nước nhà một công trình tri thức vô cùng giá trị.

Ký ức về vị giáo sư hạt nhân hàng đầu Việt Nam mê quyền anh, giỏi đánh đàn - 4
Ký ức về vị giáo sư hạt nhân hàng đầu Việt Nam mê quyền anh, giỏi đánh đàn - 5

Nếu chỉ biết Giáo sư Cao Chi qua những trang sách chuyên ngành hay những công thức vật lý khô khan, người ta dễ hình dung ông là một nhà khoa học miệt mài gạt bỏ mọi thú vui đời thường.

Nhưng qua lời kể của TS Cao Vi Ba, cha bà còn là một người lãng mạn và đa tài.

Từ khi là sinh viên, ông đã mê chơi đàn accordion (phong cầm), sau này chuyển sang đánh organ. Điều thú vị là những bản nhạc được ông chép lại và lưu giữ cẩn thận, tỉ mỉ đến từng nốt nhạc y hệt như cái cách ông nâng niu các tài liệu vật lý lý thuyết.

Ký ức về vị giáo sư hạt nhân hàng đầu Việt Nam mê quyền anh, giỏi đánh đàn - 6
Trong ký ức của đồng nghiệp và cộng đồng khoa học, ông là một "cây đại thụ", một trí tuệ trác tuyệt của nền vật lý lý thuyết nước nhà (Ảnh: Minh Nhật).

Không dừng lại ở âm nhạc, GS Cao Chi còn vẽ rất đẹp, thể hiện một nhãn quan nghệ thuật tinh tế.

Đặc biệt, ông là một người cực kỳ yêu thích thể thao.

TS Vi Ba xúc động nhớ lại kỷ niệm tuổi thơ: "Hồi tôi còn nhỏ, chỉ nặng khoảng 10kg, cha tôi vẫn thường cõng tôi trên lưng chạy quanh sân để tập thể dục. Ông duy trì thói quen chơi tennis đến tận năm 75 tuổi, khi sức khỏe yếu hơn thì chuyển sang chơi bóng bàn”.

Thú vị hơn cả, thần tượng của vị giáo sư vật lý lý thuyết uyên bác lại chính là huyền thoại quyền anh thế giới Mike Tyson.

Ký ức về vị giáo sư hạt nhân hàng đầu Việt Nam mê quyền anh, giỏi đánh đàn - 7
Mỗi khi mở bất kỳ cuốn sách nào của ông, người ta cũng dễ dàng bắt gặp những dòng ghi chú tỉ mỉ viết bên lề trang, những trích dẫn đối chiếu từ chương này sang chương khác (Ảnh: Minh Nhật).

Sự lạc quan cùng khiếu hài hước đến tận những phút cuối đời là món quà tinh thần quý giá mà GS Cao Chi để lại cho gia đình.

Những tháng ngày cuối cùng, GS Cao Chi nằm điều trị tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Xô. Dù biết quỹ thời gian của mình không còn nhiều, ông vẫn giữ sự hóm hỉnh để xoa dịu nỗi đau và mang lại nụ cười cho những người thân yêu xung quanh.

Ông đùa với con gái và gia đình rằng ông đang "xếp hàng để lên thiên đường", nhưng hàng dài quá nên ông rất muốn "chen hàng" đi cho nhanh.

Thế nhưng khi nhìn quanh, thấy xếp hàng trước mình toàn là những đồng nghiệp, những nhà vật lý thân thiết như GS Đào Vọng Đức, GS Đoàn Nhượng..., ông lại cười bảo: "Toàn người tốt cả, thôi cha không đành lòng chen hàng đâu".

Nụ cười nhẹ nhàng ấy, sự hóm hỉnh thanh thản ấy đã đi cùng ông cho đến tận giây phút rời xa cõi tạm, để lại trong lòng gia đình, bạn bè và học trò hình ảnh một nhà khoa học trọn vẹn cả tài năng lẫn nhân cách.

Di sản tri thức và tinh thần tận hiến vì khoa học

Di sản mà GS Cao Chi để lại cho gia đình và ngành năng lượng nguyên tử hiện hữu sống động qua bộ sưu tập gần 2.000 cuốn sách chuyên khảo quý giá được trân trọng lưu giữ tại Thư viện Cao Chi.

TS Cao Vi Ba cho biết, điều đặc biệt nhất làm nên giá trị của tủ sách ấy không chỉ dừng lại ở con số ấn tượng gần 2.000 cuốn, mà nằm ở chính nếp đọc nghiêm cẩn của ông.

Ký ức về vị giáo sư hạt nhân hàng đầu Việt Nam mê quyền anh, giỏi đánh đàn - 8
Ký ức về vị giáo sư hạt nhân hàng đầu Việt Nam mê quyền anh, giỏi đánh đàn - 9

Mỗi khi mở bất kỳ cuốn sách nào của ông, người ta cũng dễ dàng bắt gặp những dòng ghi chú tỉ mỉ viết bên lề trang, những trích dẫn đối chiếu từ chương này sang chương khác (ghi rõ từng số trang) và các tham chiếu chéo sang những tài liệu khoa học liên quan khác.

Bên cạnh đó, thư viện cũng dành một không gian riêng để trưng bày các bản thảo bài giảng và những tập ghi chép bút tích của ông.

Trong đó chứa đựng hàng loạt công thức vật lý lý thuyết được ông tính toán chi tiết tỉ mỉ đến từng bước, thể hiện tinh thần lao động khoa học kiên trì, nghiêm túc và say mê trọn đời.

Ký ức về vị giáo sư hạt nhân hàng đầu Việt Nam mê quyền anh, giỏi đánh đàn - 10
Không gian riêng để trưng bày các bản thảo bài giảng và những tập ghi chép bút tích của ông (Ảnh: Minh Nhật).

Phát biểu tại buổi lễ, Tiến sĩ Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, khẳng định GS Cao Chi là hình mẫu điển hình cho thế hệ nhà khoa học được đào tạo bài bản, dành trọn cuộc đời cống hiến cho sự nghiệp nghiên cứu.

"Soi rọi lại cuộc đời GS Cao Chi, chúng ta thấy trọn vẹn ba giá trị cốt lõi trong khẩu hiệu mới của Viện: Trí tuệ, Tâm huyết và Cống hiến. Ông là một nhân cách lớn, luôn vì cái chung và niềm đam mê khoa học thuần túy. Thư viện Cao Chi được thành lập như một điểm hẹn trí thức, nối tiếp truyền thống trân trọng các thế hệ đi trước và truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ", TS Trần Chí Thành chia sẻ.

Ký ức về vị giáo sư hạt nhân hàng đầu Việt Nam mê quyền anh, giỏi đánh đàn - 11
Tiến sĩ Trần Chí Thành - Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Ảnh: Minh Nhật).

Tiến sĩ Nguyễn Hữu Quyết, Viện trưởng Viện Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân, cũng bày tỏ: "Thư viện Cao Chi không đơn thuần là nơi lưu giữ sách, mà là một thiết chế văn hóa học thuật cởi mở, nơi gặp gỡ, nghiên cứu và nuôi dưỡng tinh thần học tập suốt đời.

Thư viện không chỉ lưu giữ tri thức của hôm qua, mà còn là nơi khơi nguồn cảm hứng, kết nối trí tuệ và vun đắp các giá trị khoa học cho ngày mai".

Ký ức về vị giáo sư hạt nhân hàng đầu Việt Nam mê quyền anh, giỏi đánh đàn - 12
Tiến sĩ Nguyễn Hữu Quyết - Viện trưởng Viện Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân (Ảnh: Minh Nhật).

Giáo sư, Tiến sĩ Cao Chi (1931–2024) là nhà khoa học đầu ngành về vật lý lý thuyết và năng lượng hạt nhân tại Việt Nam. Ông thuộc thế hệ sinh viên đầu tiên du học tại Đại học Lomonosov và làm nghiên cứu ở Viện Dubna (Liên Xô).

Trong hơn 60 năm cống hiến, ông ghi dấu ấn với nhiều công trình về lý thuyết trường lượng tử, đối xứng hạt cơ bản và đặt nền móng cho chiến lược phát triển điện hạt nhân quốc gia.

Bên cạnh sự nghiệp khoa học xuất sắc, ông còn là đồng dịch giả tác phẩm Lược sử thời gian, tác giả cuốn Vũ trụ đột sinh và sở hữu một tâm hồn nghệ sĩ đa tài, giàu tình yêu với âm nhạc và hội họa.

Nguồn xuất bản gốc: Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Khoa học & Công nghệ

Xem tất cả →