Ba nhóm trẻ có nhu cầu điều trị dinh dưỡng đặc thù
Theo Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế), dinh dưỡng có vai trò quan trọng đối với sức khỏe, sự phát triển thể chất, trí tuệ và khả năng phục hồi của trẻ em.
Đối với một số bệnh lý, dinh dưỡng không chỉ là yếu tố hỗ trợ chăm sóc mà còn là một phần thiết yếu trong phác đồ điều trị, thậm chí là phương pháp điều trị đặc hiệu, ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả điều trị và tiên lượng của người bệnh.

Việt Nam có khoảng 103.500 trẻ sinh non mỗi năm, với khoảng 17.000 ca tử vong sơ sinh. Trong đó, khoảng 25% trường hợp tử vong có liên quan đến sinh non hoặc nhẹ cân. Việc bảo đảm dinh dưỡng phù hợp, đặc biệt là tiếp cận sữa mẹ và sữa mẹ hiến tặng thanh trùng, có ý nghĩa quan trọng đối với sự sống còn và phát triển của trẻ.
Ở nhóm trẻ suy dinh dưỡng cấp tính, tỷ lệ trẻ gầy còm năm 2025 khoảng 6,9%, có sự khác biệt đáng kể giữa các vùng miền. Trong giai đoạn 2023-2025, khoảng 111.000 lượt trẻ được phát hiện, quản lý và điều trị suy dinh dưỡng cấp tính trong Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững.
Đặc biệt, suy dinh dưỡng cấp tính nặng có nguy cơ gây biến chứng, nhiễm khuẩn và tử vong nếu không được điều trị kịp thời.
Một nhóm khác có nhu cầu can thiệp dinh dưỡng đặc thù là trẻ mắc động kinh kháng thuốc. Trên thế giới, khoảng 18,15 triệu trẻ em và thanh thiếu niên dưới 20 tuổi mắc động kinh. Ước tính 20-30% người bệnh không đáp ứng đầy đủ với thuốc điều trị.
Trong những trường hợp phù hợp, chế độ ăn sinh ceton có thể được sử dụng như một phương pháp điều trị. Theo số liệu được nêu, khoảng 50-60% người bệnh có thể giảm trên 50% số cơn co giật sau hơn 3 tháng áp dụng chế độ ăn này.
Những số liệu trên cho thấy điều trị dinh dưỡng là nhu cầu y tế đối với một số nhóm bệnh nhi, không đơn thuần là hoạt động chăm sóc thông thường.
Đề xuất BHYT chi trả chi phí điều trị dinh dưỡng
Tuy nhiên, việc tiếp cận các can thiệp dinh dưỡng trong điều trị hiện vẫn gặp nhiều khó khăn. Một số chế phẩm dinh dưỡng chuyên biệt có chi phí cao, phải sử dụng trong thời gian dài. Khả năng cung ứng và tổ chức thực hiện tại các cơ sở khám, chữa bệnh cũng chưa đồng đều.
Trong khi đó, các khoản chi phí này chưa được bảo đảm thanh toán đầy đủ, thống nhất trong phạm vi quyền lợi BHYT. Điều này có thể làm tăng gánh nặng tài chính cho người bệnh và gia đình, nhất là những hộ có hoàn cảnh khó khăn hoặc sinh sống tại vùng sâu, vùng xa.

Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo Nghị định của Chính phủ quy định về tăng mức hưởng và phạm vi hưởng BHYT theo lộ trình, đối tượng ưu tiên, phù hợp với mức đóng và khả năng cân đối của Quỹ BHYT.
Trong đó, một nội dung đang được nghiên cứu, đề xuất là bổ sung chi phí điều trị dinh dưỡng vào phạm vi thanh toán của Quỹ BHYT. Trước mắt, chính sách tập trung vào 3 nhóm: trẻ em dưới 6 tuổi bị suy dinh dưỡng cấp tính; trẻ sơ sinh sinh non, nhẹ cân; và trẻ em mắc động kinh kháng thuốc.
Theo đại diện Vụ Bảo hiểm y tế, việc nghiên cứu bổ sung quyền lợi này không chỉ nhằm giảm gánh nặng tài chính cho gia đình mà còn góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, giảm biến chứng và bảo đảm công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế.
Tuy nhiên, việc mở rộng quyền lợi BHYT cần được xem xét thận trọng, dựa trên bằng chứng khoa học, hiệu quả điều trị, tính khả thi trong tổ chức thực hiện, khả năng cung ứng và tác động đối với Quỹ BHYT.
Đặc biệt, cần phân biệt rõ các can thiệp dinh dưỡng mang tính điều trị, được chỉ định theo yêu cầu chuyên môn, với các sản phẩm dinh dưỡng thông thường và chi phí ăn uống, sinh hoạt của người bệnh.
Tiến sĩ Huỳnh Nam Phương, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho biết suy dinh dưỡng cấp tính nặng là bệnh lý cần được điều trị, không đơn thuần là tình trạng thiếu ăn. Trong những trường hợp này, các chế phẩm dinh dưỡng đặc trị được sử dụng như một phần của phác đồ điều trị.
Vì vậy, bà cho rằng cần đưa điều trị suy dinh dưỡng cấp tính vào quyền lợi BHYT. Cơ chế thanh toán có thể được thiết kế riêng cho bữa ăn hoặc công thức dinh dưỡng tại cơ sở y tế và các chế phẩm đã đăng ký lưu hành.
Tuy nhiên, không nên thanh toán đại trà mọi sản phẩm dinh dưỡng. Việc một sản phẩm được đăng ký lưu hành không đồng nghĩa với việc sản phẩm đó đương nhiên thuộc phạm vi được BHYT chi trả.
Kiến nghị chi trả sữa mẹ hiến tặng cho trẻ sinh non, nhẹ cân
Đối với nhóm trẻ sinh non, nhẹ cân, PGS.TS.BS Trần Thị Hoàng, Bệnh viện Phụ sản - Nhi Đà Nẵng, cho biết các nghiên cứu cho thấy sữa mẹ hiến tặng thanh trùng có thể giúp giảm gần 3 lần nguy cơ viêm ruột hoại tử và giảm 19% nguy cơ nhiễm trùng huyết muộn ở trẻ nhẹ cân.
Trẻ sử dụng nguồn dinh dưỡng này cũng có thể giảm khoảng 15 ngày nằm viện và 10 ngày nuôi dưỡng tĩnh mạch, qua đó giảm nhu cầu sử dụng kháng sinh và chi phí điều trị.
Từ những lợi ích trên, PGS Hoàng kiến nghị đưa sữa mẹ hiến tặng thanh trùng vào danh mục được BHYT chi trả theo chỉ định của bác sĩ, trước mắt ưu tiên trẻ sinh non, nhẹ cân và trẻ sơ sinh mắc bệnh lý.