Chuyển tới nội dung chính
Khoa học & Công nghệ · Điểm tin đa nguồn

ESG và chuyển đổi số bổ trợ nhau ra sao?

Khám phá cách chuyển đổi số và ESG kết hợp thành đòn bẩy kép giúp doanh nghiệp tối ưu hóa nguồn lực, minh bạch dữ liệu và nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững.

Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí 3 ngày trước Đọc bài gốc tại Dân Trí ↗
Mã cổ phiếu liên quan:

ESG xác định doanh nghiệp cần quản trị những tác động nào về môi trường, xã hội và quản trị. Công nghệ thông tin cùng tự động hóa quy trình giúp thu thập, kiểm chứng, phân tích và báo cáo các chỉ số đó nhanh chóng, minh bạch hơn. Đây là nền tảng để doanh nghiệp giảm rủi ro, tối ưu nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Vì sao chuyển đổi số và ESG ngày càng gắn chặt với nhau?

Chuyển đổi số và ESG không phải 2 chương trình tách biệt. ESG tạo ra định hướng phát triển còn dữ liệu và công nghệ cung cấp năng lực đo lường, vận hành và chứng minh kết quả thực hiện.

ESG là gì và chuyển đổi số đóng vai trò nào?

ESG là bộ tiêu chuẩn đánh giá doanh nghiệp trên ba nhóm yếu tố: Môi trường (E), Xã hội (S) và Quản trị (G). Nhóm môi trường thường liên quan đến phát thải, năng lượng, tài nguyên và chất thải. Nhóm xã hội xem xét người lao động, an toàn làm việc, quyền con người và quan hệ với cộng đồng. Nhóm quản trị tập trung vào tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và chất lượng điều hành.

Trong thực tế, doanh nghiệp khó thực hiện ESG hiệu quả nếu dữ liệu nằm rải rác ở nhiều phòng ban, nhà máy, hệ thống kế toán, đơn vị vận chuyển hoặc nhà cung cấp. Việc nhập liệu thủ công khiến số liệu chậm, thiếu đồng nhất và khó truy nguyên khi cần kiểm tra.

Chuyển đổi số trong ESG là việc sử dụng công nghệ để quản trị toàn bộ vòng đời dữ liệu bền vững, từ thu thập, lưu trữ, xử lý đến báo cáo và giám sát. Công nghệ cảm biến có thể ghi nhận mức tiêu thụ năng lượng hoặc phát thải tại nguồn. Hệ thống quản trị nguồn lực doanh nghiệp cung cấp dữ liệu sản xuất, mua hàng và vận hành. Trí tuệ nhân tạo hỗ trợ làm sạch, chuẩn hóa và phân tích xu hướng.

Theo cách tiếp cận này, ESG không còn chỉ là một báo cáo được lập vào cuối kỳ. Đây trở thành một hệ thống quản trị liên tục, trong đó các chỉ số được cập nhật để hỗ trợ quyết định về sản xuất, đầu tư, chuỗi cung ứng và nhân sự.

Lợi ích nào có ý nghĩa trực tiếp với doanh nghiệp?

Tự động hóa báo cáo có thể giảm tới 70% nhu cầu nhập liệu thủ công và rút ngắn khoảng 30% thời gian lập báo cáo so với phương pháp truyền thống. Những con số này cho thấy giá trị của công nghệ nằm ở việc giảm công việc lặp lại, đồng thời hạn chế lỗi do con người.

Chuyển đổi số còn giúp doanh nghiệp tạo dấu vết kiểm toán cho dữ liệu. Mỗi chỉ số có thể được gắn với nguồn cung cấp, thời điểm ghi nhận, người phê duyệt và phương pháp tính. Khi đối tác, nhà đầu tư hoặc đơn vị đánh giá đặt câu hỏi, doanh nghiệp có cơ sở giải thích và kiểm chứng thay vì chỉ cung cấp một bảng tổng hợp cuối cùng.

Ở phương diện thị trường, dữ liệu ESG ngày càng liên quan đến khả năng tiếp cận vốn, duy trì quan hệ với khách hàng và tham gia chuỗi cung ứng quốc tế. Các yêu cầu như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của Liên minh châu Âu (CBAM) khiến doanh nghiệp xuất khẩu cần hiểu rõ lượng phát thải gắn với sản phẩm. Các khung báo cáo như GRI 2021, SASB 2023 và ISSB 2024 cũng đòi hỏi thông tin có cấu trúc, nhất quán và đáng tin cậy.

Khảo sát Deloitte trong báo cáo SEA CFO Agenda 2025 cho thấy chỉ 23% doanh nghiệp đã tích hợp ESG vào mô hình hoạt động, trong khi 80% gặp rào cản về nguồn lực và nhân sự. Khoảng cách này mở ra nhu cầu ứng dụng công nghệ phù hợp, đặc biệt với doanh nghiệp vừa và nhỏ đang thiếu đội ngũ chuyên trách.

ESG và chuyển đổi số bổ trợ nhau ra sao? - 1
Chuyển đổi số và ESG là đòn bẩy kép hỗ trợ doanh nghiệp phát triển bền vững (Ảnh: Quốc Thái).

Dữ liệu ESG cần được tổ chức như thế nào?

Một hệ thống dữ liệu ESG hiệu quả phải nối được nguồn phát sinh với báo cáo cuối cùng. Doanh nghiệp cần xác định rõ chỉ số nào cần đo, dữ liệu đến từ đâu, ai chịu trách nhiệm và cách kiểm tra trước khi công bố.

So sánh công nghệ theo mục tiêu quản trị

Không có một công nghệ duy nhất giải quyết toàn bộ bài toán ESG. Doanh nghiệp nên thực hiện chuyển đổi số và ESG linh hoạt theo từng loại dữ liệu, mức độ phức tạp và yêu cầu kiểm chứng.

Công nghệ hoặc công cụ

Vai trò trong quản trị ESG

Ví dụ dữ liệu, kết quả

Cảm biến kết nối Internet vạn vật

Ghi nhận dữ liệu trực tiếp tại nhà máy, kho hoặc phương tiện

Tiêu thụ điện, nhiên liệu, nước và phát thải CO₂

Hệ thống quản trị nguồn lực doanh nghiệp

Kết nối dữ liệu sản xuất, mua hàng, tài chính và nhân sự

Sản lượng, nguyên vật liệu, chi phí năng lượng, giờ làm việc

Hồ dữ liệu

Tập trung dữ liệu từ nhiều nguồn nội bộ và bên thứ ba

Dữ liệu vận hành, nhà cung cấp, vận chuyển và môi trường

Trí tuệ nhân tạo và học máy

Làm sạch, chuẩn hóa, phát hiện bất thường và phân tích xu hướng

Cảnh báo dữ liệu thiếu, dự báo rủi ro, nhận diện mức tiêu thụ bất thường

Chuỗi khối

Tăng khả năng truy xuất và minh bạch của dữ liệu chuỗi cung ứng

Lịch sử giao dịch, nguồn gốc nguyên liệu, các điểm bàn giao

Nền tảng báo cáo ESG

Chuẩn hóa chỉ số và xuất báo cáo theo khung phù hợp

Báo cáo theo GRI, SASB hoặc ISSB

XBRL

Tăng khả năng kết nối và đọc hiểu dữ liệu báo cáo

Dữ liệu có cấu trúc, thuận lợi cho tổng hợp và đối chiếu

Bảng điều khiển

Hiển thị chỉ số cho lãnh đạo và các bên liên quan

Xu hướng phát thải, năng lượng, mục tiêu và mức hoàn thành

Bảng trên cũng cho thấy doanh nghiệp cần phân biệt công cụ thu thập dữ liệu với công cụ quản trị và báo cáo. Cảm biến có thể tạo ra dữ liệu liên tục, nhưng nếu không có hệ thống lưu trữ, chuẩn hóa và phân quyền, dữ liệu vẫn khó sử dụng. Ngược lại, một nền tảng báo cáo tốt cũng không thể bù đắp cho dữ liệu đầu vào thiếu chính xác.

Đo lường phát thải và quản trị doanh nghiệp ra sao?

Để đo lường phát thải, doanh nghiệp cần bắt đầu từ các nguồn phát sinh cụ thể như điện, nhiên liệu, quy trình sản xuất hoặc vận chuyển. Dữ liệu từ cảm biến và hệ thống vận hành được đưa về kho dữ liệu, sau đó kiểm tra tính đầy đủ, loại bỏ trùng lặp và chuẩn hóa đơn vị trước khi tính toán.

Trong quản trị doanh nghiệp, công nghệ giúp phân quyền truy cập, ghi nhận lịch sử chỉnh sửa và xác định trách nhiệm của từng bộ phận. Đây là nền tảng để tăng tính minh bạch trong phê duyệt, mua sắm, quản lý nhà cung cấp và công bố thông tin.

Theo kinh nghiệm của Chuyên Gia Dantri, điểm cần kiểm tra đầu tiên không phải là doanh nghiệp đang dùng công cụ hiện đại đến đâu, mà là mỗi chỉ số có trả lời được ba câu hỏi sau hay không: dữ liệu đến từ đâu, ai chịu trách nhiệm và có thể kiểm chứng bằng hồ sơ nào? Nếu chưa trả lời được, việc đầu tư thêm phần mềm có thể chỉ làm tăng số lượng dữ liệu nhưng chưa cải thiện chất lượng quản trị.

Quy trình triển khai chuyển đổi số và ESG

Doanh nghiệp nên triển khai chuyển đổi số và ESG theo từng bước, bắt đầu từ dữ liệu có tác động lớn và khả năng kiểm soát cao. Quy trình gồm thu thập, lưu trữ, xử lý, báo cáo và giám sát, với trách nhiệm rõ ràng ở mỗi khâu.

5 bước xây dựng quy trình dữ liệu

Bước 1: Thu thập dữ liệu tại nguồn

Doanh nghiệp xác định các điểm cần ghi nhận, chẳng hạn mức tiêu thụ điện tại dây chuyền, nhiên liệu của phương tiện hoặc dữ liệu nhân sự. Cảm biến kết nối Internet vạn vật và hệ thống quản trị nguồn lực doanh nghiệp có thể tự động đưa dữ liệu về hệ thống trung tâm.

Bước 2: Lưu trữ tập trung

Dữ liệu được đưa vào hồ dữ liệu để giảm tình trạng mỗi phòng ban giữ một bảng tính riêng. Ở bước này, doanh nghiệp cần quy định tên trường dữ liệu, đơn vị đo, thời gian cập nhật, quyền truy cập và thời hạn lưu trữ.

Bước 3: Làm sạch và chuẩn hóa

Trí tuệ nhân tạo và học máy có thể hỗ trợ phát hiện dữ liệu thiếu, giá trị bất thường hoặc các bản ghi bị trùng. Tuy nhiên, kết quả tự động vẫn cần được người phụ trách kiểm tra, nhất là với chỉ số có ảnh hưởng đến báo cáo công bố.

Bước 4: Lập báo cáo theo khung phù hợp

Dữ liệu đã xử lý được đưa vào nền tảng báo cáo để tổng hợp theo GRI 2021, SASB 2023, ISSB 2024 hoặc yêu cầu cụ thể của thị trường. Doanh nghiệp cần lưu lại phương pháp tính và nguồn dữ liệu để bảo đảm khả năng giải trình.

Bước 5: Giám sát và cải tiến

Bảng điều khiển giúp lãnh đạo theo dõi xu hướng phát thải, năng lượng, chỉ tiêu xã hội và các vấn đề quản trị. Khi chỉ số vượt ngưỡng hoặc có dấu hiệu bất thường, bộ phận phụ trách có thể xác định nguyên nhân và điều chỉnh sớm.

Ví dụ ứng dụng triển khai chuyển đổi số và ESG trong hoạt động thực tế

Một doanh nghiệp sản xuất có thể gắn cảm biến tại các khu vực tiêu thụ điện, kết nối dữ liệu với hệ thống vận hành và lưu trữ trong hồ dữ liệu. Trí tuệ nhân tạo giúp nhận diện thời điểm tiêu thụ tăng bất thường, từ đó hỗ trợ kiểm tra thiết bị hoặc quy trình sản xuất. Dữ liệu được tổng hợp thành chỉ số phục vụ báo cáo phát thải và đánh giá hiệu quả sử dụng năng lượng.

Trong chuỗi cung ứng, công nghệ chuỗi khối có thể giúp ghi nhận lịch sử nguyên liệu qua các điểm giao nhận. Giá trị chính nằm ở khả năng truy xuất và hạn chế việc chỉnh sửa thông tin sau khi dữ liệu đã được ghi nhận. Điều này đặc biệt hữu ích khi khách hàng hoặc đối tác yêu cầu chứng minh nguồn gốc và điều kiện sản xuất.

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, không nhất thiết phải số hóa toàn bộ hoạt động ngay từ đầu. Có thể lựa chọn một nhóm chỉ số trọng yếu, chẳng hạn năng lượng, phát thải và an toàn lao động; sau đó kết nối dần với dữ liệu mua hàng, vận chuyển và nhà cung cấp. Cách làm theo giai đoạn giúp giảm áp lực nguồn lực mà vẫn tạo được nền tảng kiểm chứng.

ESG và chuyển đổi số bổ trợ nhau ra sao? - 2
Doanh nghiệp nên triển khai chuyển đổi số và ESG theo lộ trình cụ thể để có hiệu quả (Ảnh: Adobe Stock).

Kinh nghiệm triển khai và những sai lầm cần tránh

Hiệu quả của chuyển đổi số trong ESG phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, trách nhiệm quản trị và khả năng đưa kết quả đo lường vào quyết định kinh doanh. Công nghệ chỉ tạo ra giá trị khi được gắn với quy trình và mục tiêu cụ thể.

Những nguyên tắc giúp dự án đạt kết quả

Trước khi chọn phần mềm, doanh nghiệp nên lập bản đồ dữ liệu: chỉ số nào cần báo cáo, nguồn phát sinh nằm ở đâu, tần suất cập nhật thế nào và bộ phận nào chịu trách nhiệm. Bản đồ này giúp tránh mua công cụ vượt quá nhu cầu hoặc xây dựng hệ thống không kết nối được với dữ liệu hiện có.

Doanh nghiệp cũng cần thống nhất bộ chỉ số ưu tiên. Một bộ chỉ số nhỏ nhưng có nguồn dữ liệu rõ ràng sẽ hữu ích hơn danh sách quá dài nhưng thiếu người cập nhật. Các chỉ số nên gắn với quyết định cụ thể, chẳng hạn giảm tiêu thụ năng lượng, kiểm soát phát thải trong sản xuất hoặc đánh giá rủi ro nhà cung cấp.

Về tổ chức, ESG cần sự phối hợp giữa ban lãnh đạo, công nghệ thông tin, tài chính, sản xuất, nhân sự và pháp chế. Bộ phận công nghệ có thể xây dựng hệ thống, nhưng bộ phận nghiệp vụ mới hiểu ý nghĩa và giới hạn của từng dữ liệu. Đào tạo nhân sự vì thế phải đi cùng với triển khai phần mềm.

Doanh nghiệp cũng nên duy trì dấu vết kiểm toán từ đầu. Mỗi dữ liệu quan trọng cần có nguồn gốc, người nhập hoặc phê duyệt, thời điểm cập nhật và lịch sử thay đổi. Đây là cơ sở để xử lý sai lệch trước khi báo cáo được công bố.

4 lỗi thường gặp

Chỉ xem ESG là nhiệm vụ lập báo cáo. Khi dữ liệu chỉ được thu thập vào cuối kỳ, doanh nghiệp bỏ lỡ cơ hội phát hiện lãng phí và rủi ro trong quá trình vận hành.

Số hóa dữ liệu chưa chuẩn hóa. Đưa nhiều bảng tính thiếu thống nhất vào một hệ thống không tạo ra dữ liệu đáng tin cậy. Doanh nghiệp cần thống nhất định nghĩa, đơn vị đo và phương pháp tính trước khi tự động hóa.

Phụ thuộc hoàn toàn vào công cụ tự động. Trí tuệ nhân tạo có thể phát hiện bất thường và hỗ trợ phân tích, nhưng vẫn cần chuyên gia xác minh các trường hợp có ảnh hưởng lớn đến báo cáo.

Thiếu sự tham gia của nhà cung cấp. Nhiều chỉ số liên quan đến nguyên liệu, vận chuyển hoặc sản xuất thuê ngoài. Nếu không quy định yêu cầu dữ liệu và phương thức kiểm chứng trong quan hệ với nhà cung cấp, bức tranh ESG sẽ thiếu một phần quan trọng.

Diễn đàn ESG Việt Nam 2025 do Báo Dân trí tổ chức cũng đặt công nghệ và khoa học vào mối liên hệ trực tiếp với phát triển bền vững. Trong bối cảnh yêu cầu quốc tế ngày càng cụ thể, doanh nghiệp có nền tảng dữ liệu tốt sẽ thuận lợi hơn khi đáp ứng tiêu chuẩn, thu hút vốn xanh và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Câu hỏi thường gặp khi doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi số và ESG

Chuyển đổi số và ESG khác nhau như thế nào?

ESG là hệ tiêu chuẩn định hướng doanh nghiệp cần quản trị tác động về môi trường, xã hội và quản trị. Chuyển đổi số là quá trình ứng dụng công nghệ để thu thập, xử lý, chia sẻ và sử dụng dữ liệu hiệu quả hơn. Khi kết hợp, ESG xác định mục tiêu cần đo lường, còn công nghệ giúp dữ liệu chính xác, minh bạch và có thể kiểm chứng.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa nên bắt đầu từ đâu?

Doanh nghiệp nhỏ và vừa nên bắt đầu bằng việc xác định một số chỉ số trọng yếu có dữ liệu dễ kiểm soát, chẳng hạn điện, nhiên liệu, phát thải hoặc an toàn lao động. Sau đó, doanh nghiệp chuẩn hóa cách ghi nhận, phân công người chịu trách nhiệm và sử dụng công cụ phù hợp với quy mô. Có thể mở rộng hệ thống từng giai đoạn khi dữ liệu đã ổn định.

Công nghệ nào quan trọng nhất trong báo cáo ESG?

Không có công nghệ duy nhất phù hợp với mọi doanh nghiệp. Cảm biến kết nối Internet vạn vật phù hợp với dữ liệu vận hành; trí tuệ nhân tạo hỗ trợ làm sạch và phân tích; chuỗi khối tăng khả năng truy xuất trong chuỗi cung ứng; còn nền tảng báo cáo và XBRL giúp chuẩn hóa thông tin. Lựa chọn nên dựa trên mục tiêu, nguồn dữ liệu và yêu cầu báo cáo.

Nguồn xuất bản gốc: Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Khoa học & Công nghệ

Xem tất cả →