Từ ngày 1/1/2027, Thông tư 63/2026/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ chính thức có hiệu lực, quy định chi tiết danh mục sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng bị cấm nhập khẩu.
Đáng chú ý, danh mục không chỉ bao gồm điện thoại, máy tính, máy ảnh kỹ thuật số mà còn có các bộ phận, phụ kiện và linh kiện điện tử đã qua sử dụng của những sản phẩm thuộc diện cấm.

Quy định này đặt ra câu hỏi về tác động đối với các cửa hàng sửa chữa điện thoại, máy tính, máy ảnh vốn có nhu cầu sử dụng linh kiện thay thế, trong đó có linh kiện tháo từ thiết bị cũ.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, luật sư Nguyễn Văn Duy, Giám đốc Công ty Luật TNHH Hoàng Duy và Cộng sự, làm rõ 3 vấn đề đáng chú ý:
Hoạt động sửa chữa không bị cấm: Các tiệm vẫn có thể sửa chữa, thay thế linh kiện cho thiết bị đang lưu hành hợp pháp tại Việt Nam.
Nguồn linh kiện phải hợp pháp: Việc nhập khẩu linh kiện cũ thuộc danh mục cấm để phục vụ sửa chữa vẫn là hành vi vi phạm, dù linh kiện còn sử dụng tốt.
Không nên gom hàng trước năm 2027: Nhiều thiết bị và linh kiện cũ đã thuộc diện cấm nhập khẩu theo quy định hiện hành, không phải đến khi Thông tư 63 có hiệu lực mới bị cấm.

Sửa chữa không bị cấm nhưng nguồn linh kiện phải hợp pháp
Theo luật sư Duy, cần phân biệt giữa hoạt động nhập khẩu thiết bị, linh kiện đã qua sử dụng với việc sửa chữa, thay thế linh kiện cho những sản phẩm đang lưu hành trong nước.
Thông tư 63 điều chỉnh trực tiếp danh mục hàng hóa bị cấm nhập khẩu, không đồng nghĩa với việc cấm các cơ sở sửa chữa điện thoại, máy ảnh hay máy tính tiếp tục hoạt động.

Chẳng hạn, một cửa hàng thu mua chiếc điện thoại cũ từ người dân trong nước, sau đó tháo màn hình, bo mạch hoặc các linh kiện còn hoạt động để thay thế cho thiết bị khác.
Nếu nguồn hàng được thu mua hợp pháp, hoạt động này không thuộc phạm vi cấm nhập khẩu của thông tư.
Nguyên tắc tương tự áp dụng đối với các cơ sở sửa chữa máy ảnh, máy quay phim hoặc máy tính đã qua sử dụng.

Tuy nhiên, nếu cửa hàng nhập khẩu nguyên chiếc điện thoại, máy ảnh cũ thuộc danh mục cấm từ nước ngoài về để tháo lấy linh kiện, mục đích phục vụ sửa chữa không làm cho hoạt động nhập khẩu đó trở nên hợp pháp.
Điểm d khoản 2 Điều 2 Thông tư 63 quy định các bộ phận, phụ kiện, cụm linh kiện và linh kiện điện tử đã qua sử dụng của sản phẩm thuộc danh mục cũng bị cấm nhập khẩu.
Luật sư Duy cho biết, việc sử dụng linh kiện có nguồn gốc từ hàng nhập lậu để tiếp tục kinh doanh, sửa chữa còn có thể khiến cơ sở đối mặt với những rủi ro pháp lý liên quan đến nguồn gốc hàng hóa.

Đáng chú ý, các sản phẩm công nghệ tân trang (refurbished) có mã HS thuộc danh mục cũng bị cấm nhập khẩu, dù đã được sửa chữa, thay thế linh kiện để khôi phục chất lượng tương đương hàng mới.
Theo luật sư, việc kiểm soát nguồn hàng có thể khiến giá linh kiện và chi phí sửa chữa tăng lên, đặc biệt với những cơ sở trước đây phụ thuộc vào nguồn linh kiện giá rẻ, không rõ xuất xứ.
Dù vậy, ông cho rằng đây là bước đi cần thiết nhằm xây dựng thị trường minh bạch và bảo đảm sự cạnh tranh công bằng giữa các đơn vị kinh doanh.
Cảnh báo tâm lý gom linh kiện cũ trước năm 2027
Trước thời điểm Thông tư 63 có hiệu lực, một số cơ sở kinh doanh có thể nảy sinh tâm lý tranh thủ nhập thêm thiết bị, linh kiện cũ để dự trữ cho hoạt động sửa chữa sau này.
Luật sư Duy cảnh báo đây là suy nghĩ tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý.
Theo luật sư, Thông tư 63 không tạo ra một lệnh cấm hoàn toàn mới mà kế thừa, cập nhật các quy định trước đó. Thông tư 11/2018/TT-BTTTT hiện vẫn có hiệu lực và đã cấm nhập khẩu nhiều loại thiết bị, linh kiện công nghệ cũ.
Vì vậy, việc cố tình nhập khẩu trái quy định trước ngày 1/1/2027 không khiến hàng hóa trở thành hợp pháp.

Để hạn chế rủi ro, luật sư khuyến nghị các cơ sở sửa chữa cần chủ động phân loại nguồn linh kiện hiện có thành ba nhóm: linh kiện tháo máy thu mua hợp pháp trong nước; linh kiện mới nhập khẩu hợp pháp, có chứng từ; và linh kiện không rõ nguồn gốc, xuất xứ.
Đối với nhóm hàng trôi nổi, cửa hàng cần kiểm tra, xác minh và xử lý theo quy định pháp luật, không tiếp tục đưa hàng hóa có nguồn gốc bất hợp pháp vào kinh doanh.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp nên đối chiếu danh mục mã HS của Thông tư 63, lưu giữ hóa đơn, chứng từ và giấy biên nhận khi thu mua thiết bị cũ từ người dân.

Riêng hoạt động sửa chữa, luật sư khuyến nghị cửa hàng cần chuẩn hóa phiếu tiếp nhận, ghi rõ tình trạng thiết bị, linh kiện được thay thế và phương án xử lý linh kiện cũ tháo ra.
Theo luật sư Duy, linh kiện tháo khỏi thiết bị của khách hàng không mặc nhiên thuộc quyền sở hữu của cửa hàng. Việc giữ lại, thanh lý hoặc xử lý linh kiện cần có sự thống nhất với chủ sở hữu.
Ngoài rủi ro về nguồn gốc hàng hóa, việc sử dụng linh kiện kém chất lượng gây hư hỏng thiết bị, cháy nổ hoặc thiệt hại cho khách hàng còn có thể phát sinh trách nhiệm bồi thường.
Luật sư Duy nhấn mạnh, các yêu cầu tuân thủ pháp luật không chỉ dành cho doanh nghiệp lớn mà còn áp dụng với các cơ sở sửa chữa nhỏ lẻ.
Theo ông, chủ động kiểm soát nguồn linh kiện, minh bạch thông tin sửa chữa và lựa chọn nhà cung cấp hợp pháp là những yếu tố quan trọng giúp các cửa hàng duy trì hoạt động lâu dài, đồng thời bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.