Chuyển tới nội dung chính
Sức khỏe & Y tế · Điểm tin đa nguồn

Bật dậy đi vệ sinh giữa đêm mùa lạnh, coi chừng đột quỵ

Việc bất ngờ bật dậy đi vệ sinh giữa đêm, nhất là khi trời lạnh, có thể khiến nhịp tim và huyết áp biến động. Ở người có bệnh nền, những thay đổi này càng làm gia tăng nguy cơ đột quỵ.

Mã cổ phiếu liên quan:

Khoảng 2h sáng, cụ bà 75 tuổi ở Hà Nội tỉnh giấc, rời khỏi giường để đi vệ sinh. Nhưng vừa đứng dậy, bà bất ngờ thấy đầu óc quay cuồng, cơ thể mất thăng bằng, miệng méo, nửa người bên trái tê bì, chân tay không còn linh hoạt như bình thường.

Gia đình nhanh chóng đưa bà đến viện. Kết quả chụp cắt lớp vi tính sọ não ghi nhận tình trạng xơ vữa, vôi hóa động mạch cảnh trong hai bên. Đáng chú ý, những bất thường sức khỏe đã xuất hiện từ trước đó như thường xuyên đau đầu, chóng mặt nhưng bệnh nhân không đi khám. Bệnh sử cũng ghi nhận cụ bà mắc tăng huyết áp nhiều năm nhưng không uống thuốc đều đặn.

Các bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Medlatec đánh giá tình trạng đột quỵ trên nền nhiều yếu tố nguy cơ tích tụ thời gian dài. Tình trạng xơ vữa, vôi hóa động mạch cảnh cho thấy hệ mạch máu đã có những tổn thương, trong khi huyết áp không được kiểm soát khiến nguy cơ biến cố mạch máu não gia tăng. Bệnh nhân được chẩn đoán nhồi máu não trên nền tăng huyết áp, giờ thứ 9 kể từ khi khởi phát triệu chứng, phải chuyển tuyến để điều trị chuyên khoa.

Thức giấc giữa đêm đột ngột cảnh báo nguy cơ đột quỵ. Ảnh: Ảnh được tạo bởi AI
Thức giấc giữa đêm đột ngột cảnh báo nguy cơ đột quỵ. Ảnh: Ảnh được tạo bởi AI

Trường hợp trên không phải cá biệt. Thực tế, nhiều trường hợp đột quỵ khởi phát vào ban đêm hoặc rạng sáng, thời điểm cơ thể đang chuyển từ trạng thái nghỉ ngơi sang hoạt động. Việc đột ngột thức giấc đi vệ sinh, thay đổi tư thế, tiếp xúc với không khí lạnh có thể khiến nhịp tim, huyết áp biến động, đặc biệt ở người cao tuổi, người mắc tăng huyết áp, tiểu đường hoặc có bệnh lý tim mạch. Nếu các yếu tố nguy cơ này không được kiểm soát, những biến động của hệ tuần hoàn có thể làm tăng thêm nguy cơ xảy ra biến cố mạch máu não.

Giữa tháng 11, người đàn ông 38 tuổi khi dậy đi vệ sinh ban đêm bất ngờ đột quỵ xuất huyết não với các dấu hiệu đột ngột choáng váng, đau đầu, khó nói, liệt nửa người. Kết quả chụp cộng hưởng từ sọ não tại Bệnh viện Đa khoa Phú Thọ xác định xuất huyết não vùng cầu não. Đáng chú ý, người bệnh có tiền sử tăng huyết áp 5 năm nhưng không duy trì điều trị thuốc đều đặn.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính khoảng 16,9 triệu người Việt trưởng thành mắc tăng huyết áp, 51% trong số này đã được chẩn đoán, 32% được điều trị và chỉ khoảng 15% được kiểm soát, tức cứ 10 người điều trị tăng huyết áp tại Việt Nam chỉ có 1-2 người đạt mức an toàn, khiến phần lớn vẫn đối mặt nguy cơ biến chứng. Tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng góp phần làm gia tăng bệnh tim mạch tại Việt Nam, nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới. WHO ước tính năm 2022 có khoảng 19,8 triệu người tử vong do bệnh tim mạch, chiếm khoảng 32% tổng số ca tử vong toàn cầu. Khoảng 85% số ca tử vong này liên quan đến nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

PGS.TS.BS Trần Hòa, Tổng thư ký Phân hội Xơ vữa Động mạch Việt Nam, Phó trưởng khoa Tim mạch can thiệp Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM, ví "người tăng huyết áp như đang ôm quả bom trong người, không biết khi nào biến cố xảy ra".

Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, Phó giám đốc Trung tâm đột quỵ, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, cho biết khi đang ngủ, cơ thể ở trạng thái nghỉ ngơi, nhịp tim và huyết áp thường giảm so với ban ngày. Nếu bất ngờ tỉnh giấc, giật mình hoặc bật dậy nhanh, hệ thần kinh giao cảm có thể được kích hoạt, làm tăng nhịp tim, co mạch và khiến huyết áp tăng tạm thời.

Đặc biệt, vào ban đêm và gần sáng mùa lạnh, nhiệt độ môi trường thường xuống thấp, các mạch máu ngoại vi co lại để hạn chế thất thoát nhiệt, duy trì thân nhiệt cho những cơ quan quan trọng. Phản ứng này làm tăng sức cản mạch máu, khiến tim phải hoạt động nhiều hơn và huyết áp có thể tăng theo.

Việc đột ngột bật dậy giữa đêm, nhất là khi đang ngủ sâu, kích hoạt thêm phản ứng của hệ thần kinh giao cảm. Ở người mắc tăng huyết áp lâu năm, thành mạch đã chịu áp lực trong thời gian dài, khả năng điều hòa tuần hoàn suy giảm, khiến những biến động này trở thành yếu tố bất lợi cho tim và mạch máu não.

Hai trường hợp trên ở hai độ tuổi khác nhau nhưng đều có điểm chung là tiền sử tăng huyết áp không được kiểm soát. Thực tế, nhiều người có thói quen tự ý ngừng thuốc khi thấy huyết áp ổn định hoặc không còn triệu chứng. Tuy nhiên, tăng huyết áp thường không có biểu hiện cảnh báo rõ ràng. Việc uống thuốc ngắt quãng khiến huyết áp khó được kiểm soát, làm tăng nguy cơ tổn thương mạch máu, xuất huyết não.

Bác sĩ lưu ý thời tiết lạnh là yếu tố thúc đẩy biến cố ở người vốn có nguy cơ cao. Do đó, nếu thức giấc giữa đêm để đi vệ sinh, người dân không nên bật dậy ngay lập tức. Thay vào đó, nên nằm yên vài giây, từ từ ngồi dậy ở mép giường, thả chân xuống sàn và chờ cơ thể ổn định rồi mới đứng lên. Khi di chuyển, cần bật đèn để tránh vấp ngã, đi dép giữ ấm chân và mặc thêm áo khoác nếu nhà vệ sinh lạnh.

Người cao tuổi, người mắc tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc có tiền sử chóng mặt, tụt huyết áp càng cần thận trọng. Nếu cảm thấy choáng váng khi ngồi hoặc đứng dậy, nên ngồi hoặc nằm lại, không cố bước đi. Gia đình có thể bố trí nhà vệ sinh thuận tiện, lắp tay vịn hoặc chuẩn bị bô cạnh giường cho người có nguy cơ té ngã cao.

Khuyến cáo điều trị tăng huyết áp năm 2026 của Phân hội Tăng huyết áp - Hội Tim mạch học Việt Nam, nhấn mạnh cần theo dõi huyết áp tại nhà, bên cạnh đo tại phòng khám, nhằm phát hiện tình trạng huyết áp tăng vào ban đêm hoặc rạng sáng. Một số người chỉ số ban ngày bình thường nhưng huyết áp không giảm khi ngủ, làm tăng nguy cơ đột quỵ và biến chứng tim mạch. Người bệnh nên dùng máy đo huyết áp điện tử ở bắp tay, nghỉ ngơi hơn 10 phút trước khi đo, thực hiện vào buổi sáng và tối, mỗi lần đo hai lượt cách nhau một phút, ghi lại kết quả để báo bác sĩ. Không tự ý ngừng hoặc điều chỉnh thuốc khi thấy huyết áp trở về bình thường.

Để kiểm soát huyết áp mùa lạnh, người dân cần giữ ấm cơ thể, hạn chế tiếp xúc đột ngột với không khí lạnh, tránh uống nhiều rượu bia, duy trì chế độ ăn uống khoa học, giảm muối và vận động phù hợp. Người cao tuổi, người có bệnh tim mạch nên hạn chế ra ngoài tập thể dục khi trời quá lạnh, đặc biệt vào sáng sớm. Nếu cần ra ngoài, nên mặc đủ ấm và để cơ thể thích nghi dần với nhiệt độ môi trường.

Quan trọng nhất, người mắc tăng huyết áp cần dùng thuốc đều đặn theo chỉ định, không tự ý bỏ thuốc khi thấy chỉ số huyết áp ổn định. Việc đo huyết áp tại nhà, tái khám định kỳ và kiểm soát các bệnh lý đi kèm như đái tháo đường, rối loạn mỡ máu giúp giảm nguy cơ biến chứng.

Bác sĩ khuyến cáo người dân nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ theo quy tắc BEFAST: mất thăng bằng đột ngột (Balance), rối loạn thị giác (Eyes), méo miệng (Face), yếu hoặc liệt tay chân (Arm), nói khó hoặc nói ngọng (Speech). Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào, cần gọi cấp cứu ngay, ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng và đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng điều trị đột quỵ. Không chờ triệu chứng tự hết hoặc tự ý cho người bệnh uống thuốc tại nhà, bởi mỗi phút chậm trễ đều có thể làm giảm cơ hội điều trị và phục hồi.

Nguồn xuất bản gốc: VnExpress (vnexpress.net) N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Sức khỏe & Y tế

Xem tất cả →