Việc eo biển Hormuz bị phong tỏa suốt 6 tháng đã đẩy giá dầu Brent có thời điểm chạm ngưỡng 118,35 USD/thùng. Cùng với đó, tình trạng nắng nóng lịch sử và hiện tượng El Nino cực đoan khiến nhu cầu tiêu thụ điện tăng vọt, trong khi sản lượng thủy điện cả năm dự kiến sụt giảm khoảng 18,5 tỷ kWh so với năm 2025.
Hệ quả của chuỗi biến động này là tính đến ngày 9/11, có tới 102 trên tổng số 177 quốc gia được khảo sát rơi vào tình trạng khó khăn về năng lượng, chiếm tỷ lệ 57,6%. Trong bức tranh chung nhiều gam màu xám, Việt Nam là một trong 13 quốc gia hiếm hoi duy trì được trạng thái ổn định khi cơ bản bảo đảm nguồn cung điện, xăng dầu phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Thông tin đáng chú ý được nêu tại Diễn đàn “Năng lượng cho phát triển bền vững” diễn ra chiều 19/11 tại TPHCM. Ông Hoàng Quang Phòng - Phó chủ tịch VCCI - nhấn mạnh đây là điểm sáng của Việt Nam giữa bức tranh đầy biến động của thị trường năng lượng thế giới trong năm nay. Bởi, tự chủ năng lượng chính là đòn bẩy cho mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Dù vậy, lãnh đạo VCCI thẳng thắn nhìn nhận rằng những kết quả tích cực này chưa đồng nghĩa với việc các nguy cơ đã được giải quyết triệt để. An ninh năng lượng quốc gia vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức nội tại.
Mức độ phụ thuộc vào nguồn cung nhập khẩu và các tuyến vận tải quốc tế còn cao, năng lực dự trữ xăng dầu chưa đạt mục tiêu kỳ vọng. Đặc biệt, phụ tải khu vực miền Bắc tiếp tục chịu áp lực lớn trong khi tiến độ triển khai nhiều dự án nguồn điện và lưới truyền tải vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế.
Tính toán công khai của Bộ Công Thương cho thấy nếu không có cơ chế thay đổi đột phá, hệ thống điện miền Bắc và toàn quốc sẽ đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nguồn điện. Dự báo năm 2027, hệ thống sẽ thiếu khoảng 4.300 MW công suất. Đến năm 2030, mức thiếu hụt công suất có thể lên tới 13.964 MW, tương ứng với sản lượng điện thiếu hụt khoảng 61,2 tỷ kWh.

TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, bổ sung rằng giai đoạn 2026-2030 đặt ra mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân hai con số mỗi năm. Để phục vụ tốc độ tăng trưởng GDP hai con số, tốc độ tăng trưởng điện thương phẩm bắt buộc phải đạt từ 11% đến 12%/năm, tương đương hệ số từ 1,2 đến 1,5 lần so với tốc độ tăng trưởng kinh tế. Nhóm điện khí đốt dự kiến tăng 13,2%/năm, trong khi tỷ trọng năng lượng tái tạo trong tổng cung năng lượng sơ cấp cần đạt 26,1% vào năm 2030.
Trong khi đó, nguồn điện sản xuất tăng bình quân 10,3% trong năm 2026, thấp hơn mức mục tiêu 11-12% đặt ra ban đầu.
Mặt khác, Việt Nam đã chuyển từ vị thế một quốc gia tự chủ về năng lượng sang nước nhập khẩu ròng năng lượng sơ cấp. Tỷ lệ phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu gia tăng từ mốc 8,4% năm 2015 lên mức 44% năm 2025.
Cơ cấu năng lượng sơ cấp của Việt Nam hiện nay vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn nhiên liệu hóa thạch. Than chiếm 55% tổng cung năng lượng sơ cấp, dầu mỏ chiếm khoảng 26%, khí đốt chiếm khoảng 5%, còn thủy điện và năng lượng tái tạo chiếm xấp xỉ 13%. Khối lượng than tiêu thụ tăng 38% và lượng dầu tăng 21,4% trong giai đoạn vừa qua…
Trong bối cảnh này, xu hướng chuyển đổi năng lượng không còn là một lựa chọn có thể cân nhắc, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp Việt tiếp tục tồn tại và phát triển trong môi trường thương mại toàn cầu ngày càng khắt khe.
Thực tế, nhiều doanh nghiệp sản xuất hiện nay đã chủ động yêu cầu tích hợp hệ thống điện mặt trời áp mái ngay từ khâu thiết kế nhà xưởng. Bên cạnh khối doanh nghiệp lớn, làn sóng khởi nghiệp trong lĩnh vực năng lượng cũng đang nở rộ, hứa hẹn trở thành động lực thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng quốc gia theo hướng linh hoạt và sáng tạo hơn nếu được kết nối hiệu quả với các quỹ đầu tư.
Dù tinh thần chuyển đổi của khu vực tư nhân là rất rõ nét, các diễn giả cũng chia sẻ về những rào cản thực tế mà doanh nghiệp đang phải đối mặt trên hành trình xanh hóa. Đó là bài toán về chi phí đầu tư ban đầu lớn, thời gian thu hồi vốn kéo dài, cùng với sự thiếu hụt của các hành lang chính sách đồng bộ và các công cụ tài chính xanh phù hợp.
Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một hệ thống năng lượng hiện đại, an toàn, hiệu quả và có khả năng thích ứng cao với những biến đổi của công nghệ cũng như thị trường, Phó chủ tịch VCCI Hoàng Quang Phòng cho rằng Việt Nam cần một chiến lược hành động tổng thể.
Bên cạnh việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách và đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng truyền tải, công tác quản lý cần đặc biệt chú trọng đến việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ mới, khơi thông các nguồn lực đầu tư xã hội và tăng cường mô hình hợp tác công - tư (PPP).