Chuyển tới nội dung chính
Khoa học & Công nghệ · Điểm tin đa nguồn

95.000 tỷ đồng cho khoa học, đại biểu băn khoăn "có tiền không tiêu được"

(Dân trí) - Ngân sách dành cho khoa học công nghệ tăng mạnh nhưng tỷ lệ giải ngân vẫn thấp. Trước Quốc hội, Bộ trưởng Vũ Hải Quân chỉ ra những điểm nghẽn khiến nguồn lực chưa được sử dụng hiệu quả.

Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí 12/11/2026 Đọc bài gốc tại Dân Trí ↗

Tại phiên chất vấn của Quốc hội ngày 12/11, tình trạng chậm giải ngân nguồn vốn dành cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành một trong những vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm.

Theo báo cáo của Bộ trưởng Bộ Khoa học - Công nghệ Vũ Hải Quân, nguồn ngân sách dành cho lĩnh vực này tăng nhanh trong những năm gần đây. Năm 2025, ngân sách được bố trí 75.000 tỷ đồng, năm 2026 tăng lên 95.000 tỷ đồng và dự kiến đạt 120.000 tỷ đồng vào năm 2027.

Tuy nhiên, việc đưa nguồn lực này vào thực tế vẫn đang gặp nhiều khó khăn.

Băn khoăn nguồn vốn dồi dào nhưng tỷ lệ giải ngân thấp

Đại biểu Hoàng Minh Hiếu (đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) cho biết, đến ngày 30/10, tỷ lệ giải ngân mới đạt 42,12%, trong đó lĩnh vực đổi mới sáng tạo đạt 27,98% và chuyển đổi số đạt 29,90%.

95.000 tỷ đồng cho khoa học, đại biểu băn khoăn có tiền không tiêu được - 1
Đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Ảnh: Minh Nam).

Đáng chú ý, tỷ lệ giải ngân trên được tính trong phạm vi khoảng 53.000 tỷ đồng do Kho bạc Nhà nước thống kê. Nếu so với tổng nguồn lực hơn 104.000 tỷ đồng của năm 2026, số thực chi mới đạt khoảng 1/5.

Bên cạnh đó, hơn 18.000 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết và hơn 8.000 tỷ đồng bị đề nghị hoàn trả hoặc hủy dự toán.

Từ thực trạng này, đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ nguyên nhân khiến nguồn vốn giải ngân chậm, trách nhiệm của các cơ quan, cấp quản lý trong quá trình thực hiện.

Đại biểu cũng đặt câu hỏi về căn cứ đề xuất tăng ngân sách lên 120.000 tỷ đồng trong năm 2027, khi năng lực hấp thụ vốn hiện nay còn hạn chế.

Cùng quan tâm đến vấn đề trên, đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung (đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội) nêu thực tế ngân sách dành cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đã tăng gấp 7 lần nhưng tỷ lệ giải ngân vẫn thấp, ở Trung ương mới đạt hơn 46%.

95.000 tỷ đồng cho khoa học, đại biểu băn khoăn có tiền không tiêu được - 2
Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung (Ảnh: Minh Nam).

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ đâu là nút thắt lớn nhất, do cơ chế hay khâu tổ chức thực hiện, dẫn đến tình trạng có tiền nhưng không tiêu được, đồng thời đưa ra giải pháp nâng cao hiệu quả giải ngân.

4 điểm nghẽn chặn nguồn vốn khoa học công nghệ vào thực tiễn

Trả lời các đại biểu, Bộ trưởng Bộ Khoa học - Công nghệ Vũ Hải Quân chỉ ra 4 nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.

Thứ nhất, quy mô ngân sách tăng đột biến. Trước đây, chi thường xuyên cho khoa học công nghệ khoảng 12.000 tỷ đồng. Tuy nhiên hiện nay tổng kinh phí, bao gồm chi thường xuyên và chi đầu tư cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã tăng gấp 7 lần.

95.000 tỷ đồng cho khoa học, đại biểu băn khoăn có tiền không tiêu được - 3
Bộ trưởng Bộ Khoa học - Công nghệ Vũ Hải Quân (Ảnh: Minh Nam).

Thứ hai là độ trễ của chính sách pháp luật. Nghị quyết 57 được ban hành tháng 12/2024, nhưng nhiều quy định cụ thể hóa đến cuối năm 2025 hoặc năm 2026 mới có hiệu lực, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai.

Thứ ba, cách xác định nhiệm vụ khoa học công nghệ thay đổi căn bản. Trước đây, nhiệm vụ chủ yếu xuất phát từ đề xuất của nhà khoa học, còn hiện nay phải bắt đầu từ bài toán thực tiễn, có sự tham gia của viện nghiên cứu, trường đại học. Theo Bộ trưởng Quân, cách làm này khó hơn rất nhiều

Nguyên nhân cuối cùng là năng lực tổ chức thực hiện tại một số cơ quan, đơn vị còn hạn chế, cùng tâm lý e ngại khi triển khai nhiệm vụ mới. Bộ trưởng đánh giá đây là vấn đề khó, ảnh hưởng đến tiến độ sử dụng nguồn lực khoa học công nghệ.

Làm rõ hơn về trách nhiệm phân bổ nguồn vốn, Bộ trưởng Bộ Khoa học - Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết quy trình này có sự tham gia của 3 bên, gồm các bộ, ngành, địa phương; Bộ Khoa học - Công nghệ và Bộ Tài chính.

Theo đó, các bộ, ngành, địa phương có trách nhiệm xây dựng dự toán, xác định sản phẩm đầu ra và gửi về Bộ Khoa học - Công nghệ.

95.000 tỷ đồng cho khoa học, đại biểu băn khoăn có tiền không tiêu được - 4
Sản phẩm khoa học công nghệ (Ảnh: Mạnh Quân).

Bộ Khoa học - Công nghệ thực hiện tổng hợp, rà soát, thẩm định trước khi chuyển Bộ Tài chính để cấp kinh phí cho các đơn vị.

Bộ trưởng nhìn nhận một trong những nguyên nhân khiến quá trình phân bổ kinh phí chậm có thể xuất phát từ khâu tổng hợp dự toán tại Bộ Khoa học - Công nghệ.

"Từng đồng ngân sách phải được sử dụng hiệu quả"

Trước những băn khoăn của đại biểu về tiến độ giải ngân, Bộ trưởng Bộ Khoa học - Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết Bộ đang triển khai 3 nhóm giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn.

Trước hết, Bộ tiếp tục làm việc trực tiếp với các địa phương để hướng dẫn xây dựng dự toán, hoàn thiện các đề xuất kinh phí.

Thời gian qua, Bộ đã tổ chức nhiều cuộc họp trực tuyến với giám đốc các sở khoa học và công nghệ nhằm hỗ trợ quá trình này.

Giải pháp thứ hai là xây dựng hệ thống thông tin phục vụ lập và thẩm định dự toán trực tuyến.

95.000 tỷ đồng cho khoa học, đại biểu băn khoăn có tiền không tiêu được - 5
Bộ trưởng Bộ Khoa học - Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết Bộ đang triển khai 3 nhóm giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn (Ảnh: Minh Nam).

Theo Bộ trưởng, quá trình lập dự toán hiện nay thường phải trao đổi, bổ sung thông tin nhiều lần giữa các cơ quan, làm kéo dài thời gian xử lý.

Việc đưa quy trình lập, hướng dẫn và thẩm định dự toán lên môi trường trực tuyến được kỳ vọng sẽ giảm thời gian trao đổi, đồng thời nâng cao chất lượng hồ sơ.

Giải pháp thứ ba được Bộ trưởng đặc biệt nhấn mạnh là bảo đảm hiệu quả sử dụng ngân sách.

Theo Bộ trưởng Bộ Khoa học - Công nghệ Vũ Hải Quân, áp lực giải ngân hiện nay rất lớn, trong khi nhu cầu tiếp cận nguồn kinh phí để phát triển công nghệ của doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, cũng rất cao.

"Áp lực giải ngân là có, áp lực doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo cần kinh phí là có. Nhưng áp lực hơn nữa là từng đồng ngân sách phải được sử dụng hiệu quả", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Bên cạnh tháo gỡ những vướng mắc về cơ chế và tổ chức thực hiện, Bộ đang thay đổi cách xác định nhiệm vụ khoa học công nghệ theo hướng xuất phát từ những bài toán thực tế của doanh nghiệp và thị trường.

Theo Bộ trưởng, các nhiệm vụ nghiên cứu cần gắn với sản phẩm cụ thể, khả năng thương mại hóa và mức độ đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.

Cách tiếp cận này đòi hỏi nhiều thời gian và khó khăn hơn trong giai đoạn đầu, nhưng hướng tới việc đưa nguồn lực khoa học công nghệ tạo ra những giá trị thực tế cho nền kinh tế.

Nguồn xuất bản gốc: Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Khoa học & Công nghệ

Xem tất cả →