Theo báo cáo Gánh nặng bệnh tật toàn cầu (GBD) do Viện Đo lường và Đánh giá Sức khỏe (IHME) phối hợp cùng Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố, mỗi ngày thế giới ghi nhận tới 18.000 ca tử vong vì đột quỵ, tương đương khoảng 6,6 triệu người mỗi năm. Hội Đột quỵ Thế giới (WSO) cũng liên tục cảnh báo căn bệnh này đang gia tăng và trẻ hóa rõ rệt.
Bác sĩ Hồ Tú Tú (Hu Xiuxiu), Phó Trưởng khoa Thần kinh, Bệnh viện Não Nam Kinh (Trung Quốc), cho biết trên lâm sàng có rất nhiều bệnh nhân đột quỵ tưởng mình sống lành mạnh vì không rượu bia, không thuốc lá, nhưng lại ăn uống mất cân đối khiến mạch máu tổn thương âm thầm. Ông Vương (Quảng Đông, Trung Quốc), 58 tuổi, là một ví dụ điển hình.

Sau khi phát hiện axit uric tăng cao, thay vì uống thuốc theo phác đồ, ông lại ăn mướp suốt ba bữa mỗi ngày trong hai tháng vì tin lời đồn trên mạng, đồng thời vẫn ăn nhiều thịt. Kết quả là axit uric không giảm mà còn mắc thêm mỡ máu cao, làm tăng nguy cơ xơ vữa mạch máu và đột quỵ. may mắn là sau khi tìm ra sai lầm và cải thiện lối sống, kết hợp phác đồ điều trị, sức khỏe của ông dần có các chuyển biến tích cực.
Vì sao ăn nhiều rau lại giúp giảm nguy cơ đột quỵ?
Bác sĩ Hồ nhấn mạnh, không có loại thực phẩm nào có thể tự "quét sạch" mạch máu hay thay thế thuốc điều trị nhưng có thể hỗ trợ phòng, kiểm soát bệnh nếu chọn đsung loại và dùng đúng cách.
Tuy nhiên, phần lớn các ca đột quỵ đều bắt nguồn từ tình trạng tăng huyết áp kéo dài, xơ vữa động mạch và rối loạn chuyển hóa mỡ máu. Việc bổ sung rau hằng ngày tác động trực tiếp vào cả ba yếu tố nguy cơ này thông qua nhiều cơ chế sinh học rõ rệt.
Trước hết, rau giàu kali và nitrat vô cơ tự nhiên. Kali giúp thận tăng đào thải natri dư thừa qua đường tiểu và làm dịu độ căng của thành mạch, từ đó hạ huyết áp tự nhiên. Trong khi đó, nitrat tự nhiên từ rau khi vào cơ thể sẽ chuyển hóa thành nitric oxide, hoạt chất có nhiệm vụ làm giãn nở lòng mạch, cải thiện độ đàn hồi mạch máu và hạn chế tình trạng kết tập tiểu cầu hình thành cục máu đông.

Bên cạnh đó, lượng chất xơ hòa tan dồi dào trong rau giúp liên kết với axit mật và cholesterol tại đường ruột để đào thải ra ngoài, làm giảm mỡ máu xấu. Đồng thời, các nhóm vitamin, folate và hợp chất chống oxy hóa thực vật còn giúp trung hòa gốc tự do, giảm phản ứng viêm mạn tính ở lớp nội mạc mạch máu và ngăn ngừa mảng xơ vữa nứt vỡ gây tắc nghẽn mạch máu não.
Một phân tích tổng hợp quy mô lớn đăng trên tạp chí y khoa Stroke cho thấy những người ăn nhiều rau quả nhất có nguy cơ đột quỵ thấp hơn rõ rệt so với nhóm ăn ít nhất. Cứ tăng thêm 200g rau mỗi ngày, nguy cơ đột quỵ có thể giảm khoảng 11%, trong đó nhóm rau lá xanh đậm, rau họ cải và rau củ giàu carotenoid mang lại lợi ích bảo vệ mạch máu nổi bật nhất.
5 loại rau nên ăn nhiều để bảo vệ mạch máu, phòng đột quỵ
Câu chuyện của ông Vương là minh chứng cho việc không phải cứ ăn càng nhiều rau củ, bất chấp loại hay cách chế biến thì đều tốt cho sức khỏe hay đẩy lùi đột quỵ. Ngược lại còn phản tác dụng và gây hại cho cơ thể.
Thay vì ăn lặp lại một món theo lời đồn truyền miệng, bác sĩ Hồ gợi ý 5 loại rau củ quen thuộc nhưng có cơ sở khoa học trong việc hỗ trợ phòng ngừa đột quỵ như sau:
1. Cải bó xôi (bina, rau chân vịt)
Giàu kali, folate và nitrat tự nhiên giúp tăng sản sinh nitric oxide để giãn nở mạch máu và ổn định huyết áp. Nghiên cứu công bố trên tạp chí European Journal of Epidemiology cho thấy những người ăn nhóm rau lá xanh giàu nitrat như cải bó xôi mỗi ngày có huyết áp tâm thu thấp hơn và giảm từ 12% đến 26% nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, bao gồm đột quỵ thiếu máu cục bộ.

2. Bông cải xanh (súp lơ xanh)
Thuộc nhóm rau họ cải giàu chất xơ hòa tan, vitamin C và sulforaphane. Một nghiên cứu theo dõi hơn 74.000 người đăng trên American Journal of Clinical Nutrition ghi nhận nhóm ăn nhiều rau họ cải như bông cải xanh có nguy cơ đột quỵ thấp hơn đáng kể nhờ cơ chế giảm viêm mạn tính và hạn chế oxy hóa cholesterol xấu trong lòng mạch.
3. Cải xoăn (kale)
Chứa hàm lượng cao vitamin K, lutein, chất xơ và chất chống oxy hóa polyphenol giúp hạn chế tình trạng vôi hóa mạch máu và ổn định mảng xơ vữa. Nghiên cứu đăng trên tạp chí Atherosclerosis cho thấy chế độ ăn giàu rau lá xanh đậm chứa lutein và vitamin K1 có liên quan mật thiết đến việc giảm độ dày lớp nội trung mạc động mạch cảnh, chỉ số phản ánh sớm nguy cơ đột quỵ.

4. Cần tây
Hàm lượng purin rất thấp, phù hợp với người có axit uric cao, đồng thời chứa hợp chất phthalides hỗ trợ làm giãn cơ trơn thành mạch và giảm áp lực máu. Nghiên cứu trên Journal of Medicinal Food ghi nhận chiết xuất hạt và thân cần tây giúp cải thiện rõ rệt chỉ số huyết áp ở người tăng huyết áp mức độ nhẹ đến trung bình.
5. Cà rốt
Chứa hàm lượng cao beta carotene, alpha carotene và chất xơ hòa tan giúp bảo vệ lớp nội mạc mạch máu trước stress oxy hóa. Nghiên cứu kéo dài 10 năm đăng trên British Journal of Nutrition cho thấy những người ăn nhiều rau củ màu cam đậm, đặc biệt là cà rốt, có nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đột quỵ thấp hơn rõ rệt so với nhóm hầu như không ăn.

Ăn rau thế nào để phòng đột quỵ hiệu quả?
Để nhóm rau trên phát huy tối đa giá trị bảo vệ mạch máu, người dân cần ăn đa dạng và luân phiên thay vì tập trung duy nhất vào một loại. Đồng thời, hãy tránh tâm lý "ăn bù" theo kiểu ăn nhiều rau nhưng vẫn nạp quá nhiều thịt đỏ, nội tạng hay đồ chiên rán. Khi chế biến, nên ưu tiên hấp, luộc hoặc xào nhanh ít dầu, hạn chế nêm mặn vì ăn thừa muối là tác nhân hàng đầu gây tăng huyết áp.
Quan trọng hơn, đột quỵ không hình thành sau một đêm mà tích tụ qua nhiều năm. Nếu đang có bệnh nền như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, tiểu đường hay tăng axit uric, bạn cần tuân thủ thuốc điều trị của bác sĩ, kết hợp vận động đều đặn và khám sức khỏe định kỳ thay vì tự chữa bằng thực phẩm.
Nguồn và ảnh: Healthy D, Sohu