Chuyển tới nội dung chính
Sức khỏe & Y tế · Điểm tin đa nguồn

Luật mới siết điều kiện hiến tạng, ngăn chặn mua bán và trục lợi

(Dân trí) - Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) bổ sung nhiều quy định nhằm ngăn chặn mua bán, môi giới, trục lợi từ hoạt động hiến, ghép tạng.

Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí 37 phút trước Đọc bài gốc tại Dân Trí ↗

Ngày 21/11, Quốc hội thông qua Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Luật gồm 7 chương, 39 điều và sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2028.

Theo Bộ Y tế, luật hướng đến bảo đảm các hoạt động hiến, tặng, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác được thực hiện vì mục đích nhân đạo, chữa bệnh, giảng dạy và nghiên cứu khoa học, không vì mục đích thương mại.

Đáng chú ý, nhiều quy định mới tập trung kiểm soát nguy cơ mua bán, ép buộc hiến tạng, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến, người nhận.

Một trong những điểm đáng chú ý của luật là tăng độ tuổi được hiến khi còn sống cho người không phải là thành viên gia đình từ đủ 18 tuổi lên 25 tuổi trở lên. Người từ đủ 18 tuổi đến dưới 25 tuổi chỉ được hiến cho thành viên gia đình.

Quy định này nhằm bảo đảm người hiến đã trưởng thành về nhận thức, độc lập hơn trong quyết định và ít bị chi phối bởi áp lực kinh tế, gia đình. Việc phân bổ do cơ quan điều phối quốc gia thực hiện, để ngăn chặn từ gốc nguy cơ mua bán.

Luật mới siết điều kiện hiến tạng, ngăn chặn mua bán và trục lợi - 1
Ghép tạng mở ra cơ hội sống cho nhiều người bệnh (Ảnh minh họa một ca ghép phổi: Bệnh viện cung cấp).

Việc lấy chỉ được thực hiện khi có ý kiến đồng ý bằng văn bản của Hội đồng tư vấn lấy, ghép gồm chuyên gia y tế, pháp luật và tâm lý, mà thành viên không tham gia lấy, ghép của trường hợp đó.

Cơ quan công an, UBND và các cơ quan liên quan phối hợp xác minh quan hệ nhân thân, nơi cư trú của người hiến và người nhận. Trường hợp vợ chồng phải bảo đảm thời gian kết hôn tối thiểu.

Luật cũng bổ sung việc hiến bộ phận cơ thể sau khi chết tuần hoàn. Đây là hình thức đã được nhiều quốc gia áp dụng an toàn trong nhiều năm, giúp tăng nguồn hiến từ những người đã qua đời, giảm số người hiến còn sống để bảo vệ sức khỏe của người dân, hạn chế mua bán, ép buộc.

Nghiêm cấm 29 nhóm hành vi, ngăn chặn mua bán và trục lợi

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của luật là quy định 29 nhóm hành vi bị nghiêm cấm, tạo cơ sở pháp lý để ngăn chặn và kiểm soát các nguy cơ vi phạm trong lĩnh vực nhạy cảm này.

Các hành vi bị nghiêm cấm bao gồm: chiếm đoạt mô, bộ phận cơ thể người, chiếm đoạt xác; mua bán mô, bộ phận cơ thể người và mua bán xác; dụ dỗ, lừa dối, đe dọa, ép buộc người khác hiến; lợi dụng quan hệ nuôi con nuôi, giám hộ, chăm sóc thay thế hoặc quan hệ lệ thuộc để thực hiện việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người.

Luật cũng nghiêm cấm lấy, ghép, sử dụng, lưu giữ mô, bộ phận cơ thể người vì mục đích thương mại; quảng cáo, môi giới việc hiến, nhận mô, bộ phận cơ thể người vì mục đích thương mại; lợi dụng hoạt động điều phối để trục lợi hoặc tạo ưu tiên trái quy định.

Đặc biệt, hành vi tổ chức, tạo điều kiện cho người Việt Nam ra nước ngoài để mua bán mô, bộ phận cơ thể người cũng như đưa người nước ngoài vào Việt Nam để ghép bộ phận cơ thể người trái quy định đều thuộc nhóm hành vi bị nghiêm cấm.

Luật khẳng định không lấy mô không tái sinh, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi và việc đăng ký hiến chỉ áp dụng đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên để việc đăng ký hiến chỉ áp dụng đối với người có đủ năng lực nhận thức.

Các hành vi làm sai lệch kết quả xác định chết não, chết tuần hoàn; can thiệp trái phép vào cơ sở dữ liệu; thay đổi không đúng thông tin về tiêu chí ưu tiên; thực hiện lấy, ghép trái quy định; sử dụng mô, tế bào vượt quá phạm vi đồng ý của người hiến hoặc tiến hành nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng khi chưa được phê duyệt cũng bị nghiêm cấm.

Theo Bộ Y tế, những quy định này thể hiện rõ quan điểm không để hoạt động hiến tặng nhân đạo bị lợi dụng, biến thành hoạt động mua bán, môi giới, trục lợi hoặc xâm phạm quyền con người.

Kiểm soát độc lập quy trình xác định chết não, điều phối ghép tạng

Luật đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ việc xác định chết não, chết tuần hoàn - một khâu đặc biệt quan trọng, liên quan trực tiếp đến quyền sống, quyền nhân thân và niềm tin của gia đình người hiến.

Việc xác định phải tuân thủ quy trình, tiêu chuẩn chuyên môn theo quy định của Luật; bảo đảm tính khách quan, độc lập trong thành phần thực hiện. Người tham gia hội đồng xác định chết não không đồng thời là bác sĩ điều trị, người tư vấn hiến hoặc thành viên ê-kíp lấy, ghép đối với người hiến đó.

Luật nghiêm cấm cố ý làm sai lệch kết quả xác định chết não, chết tuần hoàn; đồng thời nghiêm cấm lấy mô, bộ phận cơ thể người khi chưa rõ nguyên nhân tử vong hoặc có nghi ngờ dấu hiệu vi phạm pháp luật, dấu hiệu bất thường.

Những quy định này nhằm bảo đảm việc hiến, lấy chỉ được tiến hành khi có đủ căn cứ pháp lý và chuyên môn, không để lợi ích ghép tạng chi phối quyết định xác định tình trạng tử vong.

Một điểm mới khác là quy định điều phối ghép bộ phận cơ thể người thống nhất trên phạm vi toàn quốc thông qua cơ quan có chức năng điều phối quốc gia và cơ sở dữ liệu quản lý mô, bộ phận cơ thể người, trừ các trường hợp luật định.

Người bệnh được xem xét phân bổ tạng theo các nhóm tiêu chí gồm mức độ cấp thiết về y khoa, hiệu quả sau ghép và các yếu tố chuyên môn; đặc điểm người bệnh, trong đó có ưu tiên trẻ em, người đã hiến bộ phận cơ thể người và một số thân nhân của người hiến đã chết não, chết tuần hoàn; thời gian chờ ghép.

Đáng chú ý, cha, mẹ, vợ, chồng, con, anh, chị, em ruột của người chết não, chết tuần hoàn đã hiến bộ phận cơ thể người được ưu tiên nếu đang có tên trong danh sách chờ ghép tại thời điểm người thân hiến tặng.

Để bảo đảm tính minh bạch, mọi trường hợp hiến, ghép bộ phận cơ thể người phải được cập nhật đầy đủ, kịp thời lên cơ sở dữ liệu. Việc cố ý thay đổi thông tin về tiêu chí ưu tiên, can thiệp trái phép vào dữ liệu hoặc lợi dụng hoạt động điều phối để trục lợi, tạo ưu tiên sai quy định đều bị nghiêm cấm.

Luật cũng quy định xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý mô, bộ phận cơ thể người thuộc Cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế. Hệ thống này bao gồm thông tin đăng ký hiến, danh sách người bệnh chờ ghép, hoạt động quản lý và điều phối mô, bộ phận cơ thể người cùng một số hoạt động liên quan.

Bộ Y tế khẳng định luật xác lập nguyên tắc tự nguyện là yêu cầu xuyên suốt. Người từ đủ 18 tuổi trở lên có quyền đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác; người đã đăng ký có quyền thay đổi nội dung đăng ký, hủy đăng ký hoặc đăng ký lại.

Đáng chú ý, việc đăng ký hiến không đồng nghĩa với việc người đăng ký đương nhiên đủ điều kiện hiến. Người hiến hoặc người đại diện, cha đẻ, mẹ đẻ của người hiến có quyền từ chối hiến tại bất kỳ thời điểm nào theo quy định. Khi có sự từ chối hoặc biểu hiện không đồng thuận, không được thực hiện việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người.

Đối với người hiến khi còn sống, luật quy định các điều kiện về sức khỏe, tư vấn độc lập về pháp luật và sức khỏe, đánh giá tâm lý - xã hội nhằm bảo đảm người hiến được cung cấp đầy đủ thông tin, hiểu rõ rủi ro và tự nguyện đưa ra quyết định.

Những yêu cầu bảo vệ riêng đối với người chưa thành niên được quy định chặt chẽ hơn, bao gồm điều kiện về đối tượng nhận hiến, sự đồng ý của cha mẹ và tư vấn phù hợp với độ tuổi.

Theo Bộ Y tế, đây là cơ chế quan trọng nhằm ngăn ngừa tình trạng lợi dụng hoàn cảnh khó khăn, quan hệ gia đình hoặc sự lệ thuộc để tác động, gây sức ép buộc người khác hiến tặng.

Nguồn xuất bản gốc: Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Sức khỏe & Y tế

Xem tất cả →