
Ngày 13-11, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết hai đặc phái viên Mỹ Jared Kushner và Steve Witkoff đã nêu khả năng Ukraine rút quân khỏi vùng Donbass (miền đông Ukraine) để đổi lấy tư cách thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).
“Phía Mỹ đã đặt câu hỏi: ‘Nếu Ukraine gia nhập NATO thì sao? Khi đó Ukraine có rút khỏi Donbass không?’. Đây là lần đầu tiên vấn đề này được nêu ra” - ông Zelensky thuật lại với các phóng viên.
Lập trường của Ukraine
Theo nhà lãnh đạo Ukraine, vấn đề NATO đã trở lại chương trình nghị sự trong các cuộc trao đổi về tương lai cuộc xung đột. Ông mô tả đây là một cuộc thảo luận vô cùng khó khăn, bởi lập trường của các bên về lãnh thổ và an ninh vẫn còn nhiều khác biệt.

Ông Zelensky tái khẳng định Kiev không có ý định tự nguyện từ bỏ bất kỳ phần lãnh thổ nào của mình, song nói sẽ đưa vấn đề này ra trưng cầu dân ý nếu Kiev nhận được một gói an ninh toàn diện từ đối tác.
Nhà lãnh đạo Ukraine cũng cảnh báo việc thảo luận những phương án như vậy tiềm ẩn nhiều rủi ro. Theo ông, an ninh thực sự của châu Âu phải gắn với Liên minh châu Âu (EU) và NATO, thay vì những cơ chế khác không đủ sức bảo đảm an toàn cho khu vực.
Ukraine nộp đơn xin gia nhập NATO vào tháng 9-2022, vài tháng sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt tại nước này.
Trao đổi với Kênh Al Jazeera, ông Ian Lesser, học giả cấp cao tại Quỹ German Marshall của Mỹ, nhận định đề xuất này, nếu chính xác, phản ánh cách tiếp cận vốn tồn tại trong một bộ phận giới chức Mỹ, theo đó Ukraine cần chuẩn bị tâm thế nhượng bộ lãnh thổ để đạt được thỏa thuận hòa bình.
Tuy nhiên, ông Lesser cho rằng yếu tố gia nhập NATO là điểm thiếu chắc chắn nhất. Dù viễn cảnh này có sức hấp dẫn đối với Ukraine, rất khó hình dung Matxcơva sẽ đồng ý. Ngay cả một số thành viên NATO cũng có thể hoài nghi về phương án đó.
Mỹ nói gì về hướng giải quyết xung đột?
Washington đến nay chưa công khai xác nhận việc các đặc phái viên Witkoff và Kushner đã đề xuất Ukraine rút khỏi Donbass để đổi lấy tư cách thành viên NATO như lời ông Zelensky.
Vài giờ sau phát biểu của Tổng thống Ukraine hôm 14-11, ông Kushner đăng tải thông điệp trên mạng xã hội X, cho rằng truyền thông đã đề cập đến một số lập trường tối đa hóa và những tuyên bố chính trị cứng rắn do các bên đưa ra.
Đặc phái viên Mỹ nhấn mạnh các cuộc trao đổi giữa Nga, Ukraine và Mỹ là riêng tư, nhằm tìm kiếm giải pháp chấm dứt xung đột. Theo ông, một số ý tưởng mới đã xuất hiện và đang được nghiên cứu, trong đó có những phương án có thể tạo đột phá hoặc giúp thu hẹp bất đồng giữa các bên.
Đến ngày 16-11, ông Kushner tiếp tục cập nhật tiến trình ngoại giao của Washington trên X, trong đó nêu ba trụ cột trong cách tiếp cận của chính quyền Tổng thống Trump đối với tương lai Ukraine.
Thứ nhất là những bảo đảm an ninh mạnh mẽ và đáng tin cậy nhằm bảo vệ Ukraine trước nguy cơ bị tấn công trong tương lai.
Thứ hai là con đường gia nhập EU, qua đó gắn tương lai lâu dài của Ukraine với châu Âu.
Thứ ba là kế hoạch thịnh vượng toàn diện hậu chiến, nhằm hỗ trợ ổn định tài chính, tái thiết, đầu tư và tăng trưởng kinh tế dài hạn của Ukraine.
Ông Kushner khẳng định bất kỳ thỏa thuận hòa bình cuối cùng nào cũng phải được cả Nga và Ukraine chấp thuận.

Nga nhìn nhận thế nào?
Về phía Nga, Điện Kremlin đến nay không xác nhận việc Mỹ có nêu phương án Ukraine rút khỏi Donbass để đổi lấy tư cách thành viên NATO không, đồng thời từ chối bình luận về nội dung này.
Theo Hãng tin AFP, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nói với báo giới hôm 16-11: “Vì lợi ích của tiến trình hòa bình, chúng tôi vẫn giữ quan điểm rằng không nên công khai chi tiết các cuộc trao đổi đang diễn ra giữa chúng tôi và phía Mỹ”.
Đến ngày 17-11, Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Ryabkov khẳng định "việc Ukraine gia nhập NATO là điều hoàn toàn không thể chấp nhận đối với Matxcơva", Đài CGTN dẫn lại truyền thông Nga.
Mới đây, ngày 19-11, Tổng thống Putin có nhắc một số vấn đề nhượng bộ trong câu chuyện Ukraine.
Theo ông Putin, phía Mỹ đã đề xuất những phương án nhượng bộ nhằm giải quyết xung đột tại Ukraine và Nga đã đồng ý với các phương án này. Tuy nhiên, ông cho rằng vấn đề còn lại là liệu Kiev và châu Âu có sẵn sàng chấp nhận hay không.
“Về vấn đề nhượng bộ, tất nhiên là có một số phương án. Mỹ đã đề xuất những phương án đó và chúng tôi đã chấp thuận mà không có bất kỳ thay đổi nào. Các đề xuất hiện đã được đưa ra bàn đàm phán” - Hãng thông tấn TASS dẫn lời ông Putin.
Theo nhà lãnh đạo Nga, các bên tham gia đàm phán giải quyết xung đột Ukraine cần dựa trên tình hình thực tế.
Theo TASS, trên thực tế, việc Ukraine gia nhập NATO từ lâu đã là một trong những vấn đề an ninh nhạy cảm nhất đối với Điện Kremlin.
Tổng thống Putin từng viện dẫn tham vọng gia nhập NATO của Kiev trong số những lý do khiến Matxcơva phát động chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine năm 2022.
Kể từ đó, Nga liên tục yêu cầu Ukraine từ bỏ tham vọng gia nhập liên minh, duy trì quy chế trung lập và phi quân sự hóa.
