Tại thành phố nghỉ dưỡng Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ, gần 200 quốc gia đang nhóm họp tại Hội nghị COP31 để bàn về tương lai khí hậu. Đứng trước các nhà đầu tư tại sự kiện do Bloomberg Green tổ chức, cựu Phó Tổng thống Mỹ Al Gore bất ngờ đưa ra một nhận định đầy lạc quan. Ông cho rằng lịch sử rất có thể sẽ nhìn lại năm 2026 như một bước ngoặt lớn, khi năng lượng sạch bùng nổ mạnh mẽ tại các quốc gia đang phát triển.
Thực tế đời sống đang chứng minh điều đó. Những tấm pin mặt trời xuất hiện ngày càng dày đặc trên mái nhà từ Pakistan đến Nigeria. Cùng lúc, làn sóng xe điện giá mềm lan rộng khắp các thị trường mới nổi, giúp người dân giảm dần sự phụ thuộc vào xăng dầu nhập khẩu đắt đỏ.
Tuy nhiên, phía sau làn sóng chuyển dịch này là những bài toán kinh tế rất thực tế.

Điện mặt trời và xe điện gánh phần lớn áp lực năng lượng
Một nghiên cứu vừa công bố trên tạp chí danh tiếng Nature đã lượng hóa rõ nét đóng góp của các công nghệ xanh. Giai đoạn 2019-2025, lượng phát thải CO2 từ nhiên liệu hóa thạch toàn cầu tăng trung bình 0,8% mỗi năm do nhu cầu phát triển kinh tế. Nếu không có sự xuất hiện của xe điện, điện mặt trời và điện gió, mức tăng này đã lên tới 1,9% mỗi năm, tức gấp hơn 2 lần thực tế.
Đến giai đoạn 2025-2028, tăng trưởng kinh tế cùng nhu cầu sử dụng điện dự kiến tạo thêm khoảng 2,59 tỷ tấn CO2. Trong kịch bản đẩy nhanh chuyển dịch, xe điện và năng lượng tái tạo có thể bù đắp tới 79% lượng phát thải tăng thêm này, tương đương hơn 2 tỷ tấn CO2 được loại trừ. Riêng năm 2026, tỷ lệ bù đắp dự kiến đạt khoảng 69%.
Đáng chú ý, năng lượng tái tạo vẫn đóng vai trò chủ lực tuyệt đối. Số liệu trên Nature chỉ ra, năm 2025, điện mặt trời và điện gió chiếm tới 95% tổng lượng phát thải tránh được, trong khi xe điện đóng góp 5%. Nguyên nhân là do xe điện hiện mới chỉ chiếm khoảng 10% tổng lượng ô tô lưu hành toàn cầu, việc thay thế dần đội xe động cơ đốt trong cần thêm nhiều thời gian.
Trung Quốc tiếp tục dẫn đầu cuộc đua khi đóng góp tới một nửa lượng phát thải tránh được nhờ năng lượng sạch trên toàn cầu. Các thị trường lớn như Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) theo sát phía sau.
Cú sốc giá dầu hay bước ngoặt chuyển dịch thực chất?
Theo dự báo từ Báo cáo Ngân sách Carbon Toàn cầu, phát thải CO2 toàn cầu năm 2026 ước tính giảm 0,4%. Đây là lần giảm hiếm hoi sau nhiều năm tăng liên tục. Tại các thị trường lớn, phát thải của Mỹ dự kiến giảm 1,3%, EU giảm 1,5% và Trung Quốc giảm 0,9%.
Nhiều người kỳ vọng đây là dấu mốc khẳng định phát thải toàn cầu đã chính thức đạt đỉnh. Dù vậy, các nhà nghiên cứu của Nature khuyến cáo không nên vội vã kết luận.
Phân tích sâu vào các con số cho thấy đà giảm 0,4% chủ yếu đến từ việc tiêu thụ dầu mỏ sụt giảm 1,9%. Sự sụt giảm này không hoàn toàn đến từ chuyển đổi xanh, mà bắt nguồn từ việc giá xăng dầu bán lẻ vọt tăng 10-50% sau các biến động nguồn cung và căng thẳng tại khu vực Iran. Khi giá nhiên liệu neo quá cao, người tiêu dùng và doanh nghiệp buộc phải thắt chặt chi tiêu, hạn chế đi lại và vận tải.
Bên cạnh đó, nhu cầu than đá toàn cầu dự kiến vẫn nhích tăng 0,6% trong năm 2026. Nếu giá dầu hạ nhiệt và nguồn cung lưu thông bình thường trở lại, lượng phát thải từ dầu mỏ hoàn toàn có thể bật tăng trở lại. Giới phân tích nhận định đà giảm năm 2026 mang tính phản ứng ngắn hạn trước cú sốc giá năng lượng hơn là một sự đảo chiều mang tính cơ cấu.
Rào cản vốn tại các nền kinh tế đang phát triển
Bên cạnh câu chuyện thị trường, rào cản tài chính đang là nút thắt lớn nhất kìm chân quá trình chuyển dịch xanh. Theo hãng tin Bloomberg, ông Al Gore chỉ ra sự bất bình đẳng sâu sắc trong hệ thống tài chính khí hậu quốc tế.
Hiện nay, các quốc gia đang phát triển chịu rủi ro khí hậu nặng nề nhưng lại phải vay vốn đầu tư năng lượng sạch với lãi suất cao hơn nhiều lần so với các nước phát triển. Tình trạng này khiến chi phí vốn bị đội lên quá lớn, cản trở việc nhân rộng các dự án điện gió và điện mặt trời quy mô lớn.
“Chúng ta phải tạo điều kiện để các nước đang phát triển tiếp cận nguồn phân bổ tín dụng tư nhân trên toàn cầu”, ông Al Gore nhấn mạnh tại diễn đàn Bloomberg Green. Ông cũng cho rằng hệ thống tài chính kết hợp công - tư hiện tại đang vận hành chưa thực sự công bằng đối với nhóm nước nghèo.
Thực tế cho thấy, đã có 59 quốc gia duy trì được tăng trưởng kinh tế trong khi lượng phát thải giảm so với trước đại dịch. Từ các nền kinh tế phát triển đến các quốc gia thu nhập trung bình như Nam Phi, Thái Lan hay Colombia, xu hướng tăng trưởng xanh đang dần định hình rõ nét.
Công nghệ sạch đã chứng minh khả năng ghìm cương đà tăng phát thải. Tuy nhiên, để phát thải toàn cầu thực sự lập đỉnh và đi xuống một cách bền vững, thế giới cần thêm những chính sách gỡ khó về dòng vốn và sự tăng tốc mạnh mẽ hơn nữa từ khu vực tư nhân.