Vốn quý nên cất kỹ
Xe chiến đấu bộ binh BMP-1 là dòng xe bọc thép bánh xích bơi nước, được thiết kế trong giai đoạn 1961 - 1965 và sản xuất, đưa vào biên chế Quân đội Xô Viết từ năm 1966. Từ năm 1981 - 1987, Liên Xô viện trợ cho Việt Nam gần 150 xe BMP-1 (năm 1981 là 62 chiếc) và giai đoạn 1986 - 1987 có thêm một số ít xe BMP-2.

Do là khí tài hiện đại nhất khi đó và đáp ứng yêu cầu tổ chức bộ binh cơ giới, nên phần lớn xe chiến đấu bộ binh BMP-1 được biên chế về các đơn vị bộ binh cơ giới, như Sư đoàn 304, 308 (nay thuộc Quân khu 2 và Quân đoàn 12).
Ngay sau khi nhận xe, ngành kỹ thuật đã tập trung biên dịch tài liệu sử dụng xe BMP-1. Tuy nhiên, do đây là loại xe mới và thời điểm này, nội bộ Liên Xô bắt đầu rạn nứt, nên việc huấn luyện chuyển loại của bạn cho ta không thực hiện được (đến năm 1987, ta vẫn chưa đào tạo được thợ sửa chữa BMP-1, BMP-2).



Giai đoạn 1980 - 1985, lực lượng tăng thiết giáp phát triển nhanh, đội ngũ lái xe và cán bộ chỉ huy được đào tạo gấp, phần lớn chưa có kinh nghiệm thực tế, nên đã xảy ra nhiều vụ hư hỏng, tai nạn trong sử dụng xe, nhất là các loại xe mới.

Trước thực tế trên, tháng 5.1985, Cục Tăng thiết giáp của Tổng cục Kỹ thuật (nay là Cục Kỹ thuật Quân binh chủng, Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật) đã tổ chức "Hội nghị đầu bờ" tại Sư đoàn 308, Quân đoàn 1 (nay là Quân đoàn 12) rút kinh nghiệm về sử dụng xe chiến đấu bộ binh BMP-1. Sau đó thông báo rộng rãi tới các đơn vị tăng thiết giáp trong toàn quân. Nhờ đó từ cuối năm 1985, số vụ tai nạn, hư hỏng giảm hẳn.

Khi đưa vào sử dụng, xe BMP-1 ở Quân đoàn 1, 2, 3 đã xuất hiện tình trạng khó khởi động xe. Ngành kỹ thuật tăng thiết giáp (Tổng cục Kỹ thuật) phối hợp Học viện Kỹ thuật quân sự và một số đơn vị có xe BMP-1 đã tập trung nghiên cứu, xác định nguyên nhân và giữa tháng 10.1986 đã có những hướng dẫn khắc phục cụ thể, trong đó nhấn mạnh: "Cấm dùng mồi xăng để khởi động xe BMP-1"...
Năm 1985, lần đầu tiên 34 xe thiết giáp BMP-1 xuất hiện trong đội hình 153 xe tăng thiết giáp diễu binh kỷ niệm 40 năm ngày Quốc khánh 2.9.1985.

"Từ khi vào biên chế cho đến nay, xe chiến đấu bộ binh BMP-1 và BMP-2 có số lượng ít nhất nhưng hiện đại nhất trong số các xe thiết giáp của quân đội ta, nên chỉ làm nhiệm vụ huấn luyện sẵn sàng chiến đấu, tham gia một số cuộc diễn tập lớn và đưa ra trưng bày trong dịp đặc biệt", đại tá Lưu Thụ (nguyên Phó cục trưởng Cục Kỹ thuật Quân binh chủng, Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật) cho biết vậy.

BMP-1 kết hợp tính năng của xe bọc thép chở quân và xe tăng hạng nhẹ, có khả năng lội nước bằng xích, nặng 13,2 tấn với kíp lái 3 người (trưởng xe, lái xe, pháo thủ) và 8 lính bộ binh chở phía sau. Xe có tầm hoạt động 600 km, tốc độ cao nhất là 65 km/ giờ (trên bộ) và bơi nước 7 - 8 km/giờ. Xe sử dụng động cơ diesel với công suất riêng 22.7 mã lực/tấn, sức chứa nhiên liệu là 462 lít…
Vũ khí chính là pháo nòng trơn 73 mm 2A28 (40 viên đạn), 1 hệ thống tên lửa chống tăng 9M14 Malyutka với 4 đạn tên lửa. Vũ khí phụ là súng máy đồng trục 7,62 mm kiểu PKT được gắn bên phải pháo chính, mang 2.000 viên đạn.
Việt Nam đã sửa chữa chữa lớn xe bọc thép BMP-1 từ năm 1998
Đầu năm 1994, thực hiện chỉ đạo của trên, Nhà máy Z153, Binh chủng Tăng thiết giáp (từ tháng 1.2000, Nhà máy Z153 chuyển về Tổng cục Kỹ thuật, nay là Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật) đã xây dựng "Luận chứng kinh tế - kỹ thuật đầu tư chiều sâu để sửa chữa lớn, sản xuất phụ tùng và cải tiến xe BMP-1".

Năm 1995, các cán bộ Phòng Nghiên cứu kỹ thuật thuộc Bộ Tư lệnh Tăng thiết giáp đã triển khai đề tài cải tiến "Lắp các mắt xích xe BMP-1 thế hệ cũ cho các xe BMP-1 huấn luyện". Kết quả nghiêm thụ đề tài đạt các yêu cầu về mặt lý thuyết. Qua chạy thử việc lắp lẫn, các xe đều hoạt động bình thường. Kết quả này đã mở ra hướng giải quyết phụ tùng vật tư tồn đọng trong kho, khắc phục khó khăn về khan hiếm phụ tùng vật tư thay thế trong sửa chữa xích xe BMP-1, phục vụ kịp thời nhiệm vụ huấn luyện cho các đơn vị và nhà trường quân đội.

Đầu tháng 9.1994, đoàn cán bộ Binh chủng Tăng thiết giáp đã đi khảo sát các nhà máy sửa chữa xe tăng thiết giáp ở Ukraina và sản xuất phụ tùng ở Nga. Tuy nhiên, do nguồn vốn có hạn, việc khảo sát lựa chọn công nghệ còn hạn chế, nên Bộ Quốc phòng quyết định đầu tư chiều sâu cho Z153. Tháng 12.1994, "Luận chứng kinh tế kỹ thuật đầu tư chiều sâu sửa chữa lớn xe BMP-1" được thông qua.

Từ tháng 9.1995, đoàn cán bộ, công nhân của Z153 sang Ukraina học tập, tiếp nhận công nghệ sửa chữa lớn xe BMP-1. Trước lúc lên đường, giám đốc Nguyễn An Trình còn giao thêm nhiệm vụ "phải tìm hiểu công nghệ sửa chữa lớn các loại xe thiết giáp BTR-60PB, BRĐM-2 và sửa chữa quang học, dẫn đường"…

Đầu tháng 3.1998, Bộ Quốc phòng phê duyệt kết quả nghiệm thu kỹ thuật dây chuyền công nghệ sửa chữa lớn xe BMP-1 và cho phép đưa vào khai thác sử dụng từ ngày 1.4.1998. Đến nay Z153 được coi là "bệnh viện tuyến cuối của BMP-1".

Trong lễ kỷ niệm 80 năm ngày Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2.9.1945 - 2.9.2025) được tổ chức tại thủ đô Hà Nội vừa qua, lần đầu tiên cả 2 phiên bản BMP-1 và BMP-2 có mặt trong đội hình các xe cơ giới quân sự, diễu binh trên Quảng trường Ba Đình và diễu hành trên đường phố Hà Nội. (còn tiếp)
