
Trước đó, không ít hàng quán đã tăng giá với lý do chi phí xăng dầu đi lên, khiến người tiêu dùng không khỏi bức xúc khi giá nhiên liệu giảm nhưng giá bán vẫn giữ nguyên.
Nhiều hàng quán cho rằng họ cũng "bị động" do giá nguyên vật liệu tăng, giá cước vận tải chưa giảm, dẫn đến mỗi yếu tố giá xăng dầu thì "chưa giải quyết được". Trong khi đó, doanh nghiệp vận tải lại than có "nỗi khổ riêng".
Hàng quán vẫn neo giá bán, người tiêu dùng rầu
Hai năm qua, đều đặn mỗi ngày đều ghé quán cơm gần nhà để ăn nhưng ông Trần Thanh Văn (phường Bình Thạnh) cho biết quán chỉ tăng giá chứ chưa một lần giảm giá, bất chấp giá xăng dầu có biến động lên xuống thế nào.
"Đầu năm đến nay người bán lấy lý do "giá xăng dầu tăng" nên đã tăng giá cơm 2 lần với tổng mức tăng 7.000 đồng, đẩy giá lên 40.000 đồng/dĩa. Hơn tháng qua giá xăng dầu giảm liên tục thì giá cơm họ bán vẫn vậy, thậm chí đồ ăn ít đi, có thắc mắc thì cũng vậy", ông Văn khó hiểu.
Tương tự, nhiều người tiêu dùng cho biết trong nhiều tháng qua giá bún, phở, hủ tíu… chỉ có tăng chứ gần như chưa giảm, bất chấp gần đây xăng dầu giảm liên tục.
Theo đó, hàng quán (có mặt bằng) hiện giá bán phần lớn thấp nhất cũng 45.000 đồng/tô; còn lại phổ biến 55.000-70.000 đồng/tô tùy khu vực. Còn hàng quán ở vỉa hè cũng nằm trong khoảng 30.000-50.000 đồng/tô. Gần như tất cả đều tăng 5.000-8.000 đồng so với năm ngoái.
"Gần 3 tuần qua, giá xăng dầu được điều chỉnh giảm đến 5 lần, với tổng mức giảm khá lớn. Vì vậy, nếu người bán nói mức giảm giá xăng dầu chưa đủ nhiều để giảm giá hàng hóa thì không hợp lý, thậm chí có yếu tố làm giá bất chấp làm ảnh hưởng đến người dùng", bà Trần Thị Nguyệt, phường Sài Gòn đánh giá.
Nhiều người tiêu dùng cho biết đã chia sẻ với người bán, chấp nhận "móc thêm hầu bao" khi giá xăng dầu tăng nhưng đến khi giá xăng dầu giảm, giá thịt heo, gà, trứng cũng đang ở mức thấp so với năm ngoái thì người bán lại "ngoảnh mặt làm ngơ". Điều này là thiếu sòng phẳng với nhau, và người bán nên cho người mua một câu lý giải thỏa đáng.
Người bán "bị oan" vì xăng dầu không phải yếu tố quyết định?
Đem câu chuyện "giá bán chỉ tăng chứ không giảm" đến gặp bà Hồng Vân, chủ một quán nước tại TP.HCM, bà Vân khẳng định không thể tính theo công thức xăng dầu, vì sản phẩm được cấu thành nhiều yếu tố, chưa kể người bán hàng quán cũng bị động.
Cụ thể, theo bà Vân, trước đây giá lấy cà phê chỉ ở mức hơn 100.000-200.000 đồng, nhưng hiện tại đã tăng lên gần 300.000 đồng. Mỗi đợt nhập hàng (khoảng 10-20 kg), chi phí nguyên liệu lại nhích thêm vài chục nghìn đồng/kg, khiến tổng chi phí nhập hàng hàng tháng đội lên cả triệu đồng.
"Suốt nhiều năm trước đó, nhà cung cấp giữ nguyên giá, nhưng kể từ khi xăng dầu tăng thì bên cung cấp nguyên liệu liên tục gửi thông báo báo giá mới. Thời điểm tăng bên đối tác cũng hứa hẹn sẽ giảm giá khi giá xăng giảm, nhưng thực tế chỉ có chiều tăng", bà Vân than.

Theo bà Vân, khi được hỏi về xăng còn 18.000 đồng/lít, các nhà cung cấp không hạ giá mà chuyển sang viện dẫn hàng loạt lý do khác như: chi phí kho bãi, nguyên vật liệu, thuế. Bên cạnh đó, giá dầu thực tế vẫn neo ở mức cao khoảng 27.000-28.000 đồng/lít, cao hơn nhiều so với trước đây khiến chi phí vận hành chung của thị trường chưa thể quay về mặt bằng cũ.
Góc độ khác, bà Trần Hiền Minh, chủ một đơn vị chế biến thực phẩm tại TP.HCM cho biết giá cước vận tải từ Lâm Đồng, Đắk Lắk xuống TP.HCM hiện vẫn ở mức trên dưới 2.000 đồng/kg tùy số lượng hàng, mức này chưa giảm so với tháng trước.
Tuy vậy, bà Minh cho rằng nếu nói về tổng giá thành sản xuất thì cần phải tính đầy đủ, bởi lẽ xăng dầu hiện nay cũng chỉ là một trong số các yếu tố.
"Vài năm gần đây, doanh nghiệp, hộ kinh doanh từ sản xuất đến vận tải, thương mại… đều tốn thêm các khoản chi dẫn đến mỗi nơi tăng giá mỗi ít, điều này đẩy giá thành tăng theo, dẫn đến giá bán khó giảm.
Giá của một tô phở có nhiều yếu tố từ mặt bằng, nhân viên, giá nguyên vật liệu, thuế phí… nếu các khoản này tăng thì rất khó để giá tô phở giảm, bất chấp giá xăng dầu giảm".
Khâu vận tải vẫn còn nan giải
Trao đổi với Tuổi Trẻ ngày 20-11, ông Nguyễn Xuân Đào, giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Thực phẩm Á Châu (TP.HCM), khẳng định dù giá xăng dầu giảm nhiều đợt nhưng vẫn có tình trạng doanh nghiệp vận tải cố tình neo giá cước ở mức cao.
"Khi giá xăng dầu tăng thì chúng tôi đồng ý chia sẻ. Nhưng khi giá nhiên liệu giảm thì việc giảm giá cước lại rất chậm, thậm chí không giảm. Dù không bị tác động lớn nhưng đơn vị sẽ giảm hợp tác, thậm chí cắt đứt với các đối tác không sòng phẳng này".
Theo ông Đào nếu các hợp tác nhà vận tải nhỏ, thiếu chuyên nghiệp, quãng đường vận tải lớn thì giá hàng hoá, nguyên vật liệu của nhiều đơn vị sẽ bị tác động lớn.
"Doanh nghiệp sử dụng dịch vụ vận tải phải yêu cầu đối tác trình ra được bài toán cơ cấu giá thành trong đó có tác động cụ thể từ giá xăng dầu để làm cơ sở điều chỉnh, không thể muốn tăng là tăng, giảm thì lại khó".

Một đơn vị vận tải chuyên chở mặt hàng sữa tại TP.HCM cho biết các đơn vị vận tải hàng hóa thường ký hợp đồng dài hạn theo năm với các công ty đối tác. Khi giá dầu tăng từ 17.000-18.000 đồng lên 30.000-40.000 đồng/lít, làm chi phí nhiên liệu đội lên gấp đôi nhưng đối tác chỉ chấp nhận cho đơn vị điều chỉnh giá 1-2 lần/năm.
Doanh nghiệp vận tải phải tự "gồng lỗ" trong thời gian dài và trải qua quy trình xét duyệt rất khắt khe mới được tăng giá cước cầm chừng, khoảng 5%–10%, không đủ bù đắp chi phí.
Trong khi đó, khi giá dầu giảm, đối tác lập tức gửi văn bản yêu cầu hạ giá cước ngay lập tức. Tuy nhiên, do giá dầu hiện tại khoảng 25.000-28.000 đồng/lít vẫn chưa giảm về mức nền ban đầu khi ký hợp đồng 18.000 đồng/lít và biên độ giảm chưa đạt ngưỡng để có thể giảm giá cước. Thông thường giá dầu giảm từ 15%-20% thì mới có thể giảm được và hiện các nhà xe vẫn đang trong tình trạng thua lỗ hoặc chỉ chạy cầm hơi nên khó có thể giảm sâu giá cước.
Trong khi đó, giám đốc một đơn vị vận tải tại TP.HCM khẳng định ngoài tiền xăng dầu, đơn vị cũng phải có các khoản chi phí cố định và phát sinh khác như: lương tài xế để tăng, phí bến bãi, kho tàng, bảo hiểm xã hội, lãi suất ngân hàng và các khoản thuế. Những chi phí này một khi đã tăng thì không giảm theo giá xăng dầu.
"Không giống như vận tải hành khách, một đơn vị có thể chủ động điều chỉnh tăng/giảm giá vé trực tiếp với người tiêu dùng, còn vận tải hàng hóa bị ràng buộc bởi hợp đồng".
Hãy chia sẻ để lo cho "nồi cơm chung"
Bà Trần Hiền Minh khẳng định nếu doanh nghiệp biết chia sẻ với nhau, thì các khâu từ sản xuất, vận tải, thương mại… hoàn toàn có thể điều chỉnh giảm giá dịch vụ, sản phẩm ít nhiều theo mức giảm giá xăng.
"Nếu mỗi khâu cứ bất chấp lo cho "chén cơm" của mình thì "nồi cơm chung" sẽ trở nên khó khăn khi người tiêu dùng hạn chế tiêu dùng, thậm chí quay lưng khi giá bán ở mức cao".
