Hành trình vượt mặc cảm, chinh phục đường đua xanh
Anh Nguyễn Hoàng Nhã (SN 1984, ngụ ấp Mùa Xuân, xã Tân Phước Hưng, TP Cần Thơ) từ nhỏ đã mang di chứng chất độc da cam khiến chân phải bị teo, đi lại khập khiễng.
Là con út trong gia đình nông dân có 7 anh chị em, anh từng mặc cảm về ngoại hình, nhưng chưa bao giờ muốn đầu hàng số phận.

Năm 18 tuổi, Nhã trúng tuyển ngành Sư phạm Ngữ văn, Trường Đại học Cần Thơ (nay là Đại học Cần Thơ). Dù theo học ngành Văn, anh lại có niềm đam mê đặc biệt với môn toán. Suốt 3 năm đại học, 6 ngày mỗi tuần, chàng sinh viên khuyết tật đạp chiếc xe cũ rong ruổi khắp các con đường, nhận dạy thêm toán cho học sinh vào buổi tối.
Có những hôm kết thúc buổi gia sư đã khuya, anh lại trở về phòng miệt mài soạn bài, chuẩn bị cho ngày học hôm sau. Công việc vất vả nhưng giúp anh tự trang trải cuộc sống.
"Hồi đó đi dạy thêm kiếm được 150.000 đồng/tháng, số tiền ấy giúp tôi xoay xở tự lo ăn ở. Có lẽ vì thế nên lúc đó vừa học, vừa làm miệt mài mà không biết mệt", anh Nhã nhớ lại.

Những tưởng con đường học vấn sẽ mở ra tương lai ổn định, nhưng biến cố gia đình khiến anh buộc phải nghỉ học giữa chừng. Đang sống trong khu nhà tập thể dành cho người khuyết tật, Nhã rơi vào khoảng thời gian khó khăn, chưa biết phải bắt đầu lại từ đâu.
Bước ngoặt đến khi một người cô trong hội người khuyết tật gợi ý anh tham gia thi đấu thể thao. Vốn biết bơi từ nhỏ và yêu thích môn thể thao này, Nhã quyết định thử sức.
Năm 2004, anh đăng ký tham gia giải thể thao dành cho người khuyết tật toàn quốc tổ chức tại TPHCM. Ngay lần đầu tranh tài, anh đã giành 2 huy chương vàng và 2 huy chương bạc ở các nội dung bơi tự do 50m.
Thành tích này giúp Nhã được đề cử tham gia nhiều giải đấu trong nước và quốc tế. Từ một chàng trai xem bơi lội là niềm yêu thích, anh bắt đầu bước vào con đường vận động viên chuyên nghiệp.
"Nói thì đơn giản, nhưng con đường đi lại rất gian nan bởi việc biết bơi và làm vận động viên chuyên nghiệp có sự khác biệt rất lớn", anh Nhã chia sẻ.
Năm 2010, anh được tuyển vào đội tuyển bơi khuyết tật tại TPHCM. Những buổi tập luyện với cường độ cao, những lần vượt qua giới hạn bản thân giúp chàng trai miền Tây ngày càng trưởng thành trên đường đua xanh.
Một trong những kỷ niệm đáng nhớ nhất của Nhã diễn ra tại giải đấu ở Singapore năm 2015. Khi ấy, anh phải cạnh tranh với nhiều vận động viên mạnh, trong đó có một đối thủ người Thái Lan sở hữu thành tích thi đấu nổi bật.
Trong phòng chờ, Nhã không khỏi áp lực khi 16 vận động viên tham gia nội dung 50m bơi tự do đều có thành tích khoảng 30 giây. Đây cũng là mức thành tích tốt nhất mà anh từng đạt được trong quá trình tập luyện ở quê nhà.
"Tâm lý tôi bắt đầu áp lực, buộc mình phải đổi chiến thuật. Khi còi báo hiệu bắt đầu, tôi cố gắng tập trung hết sức. Đến lúc chạm vạch đích, đồng hồ chỉ 29 phẩy mấy giây. Cả đội tuyển Việt Nam vỡ òa, còn tôi cũng không tin mình vừa phá được kỷ lục của bản thân", anh Nhã kể.
Kết thúc cuộc thi, anh giành huy chương bạc. Với Nhã, đó là phần thưởng vô cùng ý nghĩa cho những tháng ngày tập luyện bền bỉ.
Không dừng lại ở đó, anh tiếp tục tham gia nhiều giải đấu quốc tế và từng giành 4 huy chương vàng tại 4 kỳ ASEAN Para Games liên tiếp. Mỗi năm, vận động viên này thường góp mặt ở 1-2 giải đấu trong nước và quốc tế, mang về nhiều thành tích đáng tự hào.
Tháng 2/2026, anh được Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tặng bằng khen vì thành tích thi đấu xuất sắc, giành 1 huy chương đồng tại Đại hội Thể thao người khuyết tật Đông Nam Á lần thứ 13.

Mở lớp dạy bơi, mong trẻ em không còn nỗi lo đuối nước
Ở tuổi ngoài 40, Nguyễn Hoàng Nhã hiện là một trong những vận động viên lớn tuổi nhất của đội tuyển bơi khuyết tật. Hơn 20 năm gắn bó với thể thao chuyên nghiệp, anh hiểu rõ tuổi nghề của vận động viên bơi lội thường không kéo dài, nhất là khi phải cạnh tranh với những lớp trẻ có thể lực và sức bền tốt.
Thế nhưng, thay vì chỉ nghĩ đến việc khép lại sự nghiệp thi đấu, Nhã chọn cách tiếp tục gắn bó với đường đua xanh bằng một vai trò khác: truyền lại kỹ năng bơi lội cho trẻ em.
Khoảng 2 năm nay, anh mở lớp dạy bơi, chủ yếu hướng đến học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Đặc biệt, anh không đặt nặng chuyện thu nhập mà mong muốn càng nhiều trẻ em biết bơi, có kỹ năng tự bảo vệ bản thân trước nguy cơ đuối nước càng tốt.

Lớp học của anh nhận học viên từ 5 tuổi trở lên. Theo anh Nhã, nếu chăm chỉ tập luyện, sau khoảng 10 buổi, các em có thể biết bơi và được trang bị những kỹ năng cơ bản để xử lý tình huống nguy hiểm dưới nước.
Do điều kiện sông ngòi ở địa phương không bảo đảm an toàn cho việc dạy và học, anh thuê hồ bơi tại phường Ngã Bảy làm địa điểm hướng dẫn học sinh.
Ban đầu, anh tổ chức dạy miễn phí trong vài tháng. Tuy nhiên, khi số lượng học viên tăng lên, chủ hồ bơi không đồng ý tiếp tục cho anh dạy miễn phí vì nhiều học viên chuyển sang lớp của anh. Nhã buộc phải thu học phí để duy trì hoạt động.
Dù vậy, anh vẫn giữ nguyên tắc không nhận tiền trước. Sau khi kết thúc khóa học, học viên tham gia bài kiểm tra cuối khóa, nếu đạt yêu cầu anh mới nhận học phí. Với những gia đình quá khó khăn hoặc phụ huynh không có điều kiện đóng tiền, anh sẵn sàng miễn phí.
"Tôi không muốn vì chuyện tiền bạc mà trẻ em mất đi cơ hội được học bơi. Mục đích chủ yếu của tôi là giúp các em biết bơi, có kỹ năng phòng tránh đuối nước", anh Nhã bộc bạch.

Song song với công việc dạy bơi, anh vẫn duy trì nghề gia sư toán cho học sinh tiểu học và THCS. Đây là nguồn thu nhập chính giúp anh trang trải cuộc sống, chăm lo cho gia đình và tiếp tục theo đuổi niềm đam mê thể thao.
Phía sau hành trình bền bỉ ấy còn có sự đồng hành của người vợ Lê Hồng Phương (SN 1983), hiện là giáo viên mầm non. Hai người quen biết, nên duyên vợ chồng và có 2 người con, một trai, một gái.
Công việc của chị Phương giúp chị có điều kiện sắp xếp thời gian chăm sóc con cái, để chồng yên tâm tập luyện và thi đấu. Có những chuyến công tác kéo dài 3-4 tháng, chị gần như một mình quán xuyến gia đình.
"Trước mỗi chuyến đi, tôi luôn động viên, khích lệ anh ấy cố gắng đạt thành tích tốt nhất, giữ vững phong độ thi đấu. Vì phải đi làm và chăm con nên tôi ít có dịp theo anh đi cổ vũ", chị Phương chia sẻ.
Hơn 20 năm trước, Nhã từng bước vào đường đua xanh với mong muốn tìm một hướng đi cho cuộc đời sau biến cố. Hôm nay, khi đã sở hữu nhiều huy chương và giải thưởng, anh vẫn miệt mài với những đường bơi, nhưng không chỉ để chinh phục thành tích cho riêng mình.
Với Nhã, niềm vui giờ đây còn là nhìn thấy những học trò nhỏ tự tin xuống nước, biết bơi và có thêm kỹ năng bảo vệ bản thân. Đó cũng là cách anh tiếp tục lan tỏa nghị lực sống, biến những khó khăn từng trải qua thành động lực giúp ích cho cộng đồng.