TAND Hà Nội đang nghị án sau hai ngày xét xử cựu chủ tịch Tập đoàn Mường Thanh Lê Thanh Thản về tội Lừa dối khách hàng và 5 cựu cán bộ địa phương về tội Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng do không phát hiện, ngăn chặn sai phạm.
Trong gần 4 tiếng tranh tụng tại phiên tòa, nhóm luật sư của 5 bị cáo đưa ra các luận điểm gỡ tội, đồng thời đặt vấn đề về trách nhiệm của lãnh đạo quận Hà Đông, TP Hà Nội, Sở Xây dựng Hà Nội và những sai phạm tại các dự án khác của Tập đoàn Mường Thanh.
Vì sao chỉ 5 cựu cán bộ bị xét xử?
Dẫn việc Hà Nội vừa qua "điểm mặt" 12 dự án có vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng liên quan đến các doanh nghiệp của ông Lê Thanh Thản, các luật sư đặt câu hỏi vì sao cơ quan tố tụng không xử lý cán bộ liên quan tại các dự án còn lại; vì sao không truy tố ông Thản về các tội danh như Trốn thuế hay Vi phạm quy định về quản lý đất đai, trật tự xây dựng.
Trả lời, đại diện VKS khẳng định cơ quan tố tụng tuân thủ nguyên tắc xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật với từng vụ việc cụ thể khi có đầy đủ căn cứ.
VKS tiếp thu thông tin từ phía các luật sư và "sắp tới nếu cơ quan có thẩm quyền điều tra, xác minh, chứng minh được hành vi phạm tội, VKS vẫn xử lý bình thường", kiểm sát viên Nguyễn Thanh Lâm khẳng định.
Về tội danh của ông Thản, VKS cho biết cơ quan tố tụng đã rà soát kỹ toàn bộ hồ sơ vụ án, xác định các hành vi vi phạm trật tự xây dựng, trốn thuế hay vi phạm quản lý đất đai tại dự án CT6 Kiến Hưng chưa đủ yếu tố cấu thành các tội danh độc lập tương ứng.
Theo VKS, bản chất hành vi quảng cáo sai sự thật để bán 519 căn hộ xây trái quy hoạch đã cấu thành tội Lừa dối khách hàng nên ông Thản chỉ bị truy tố về tội này.
VKS bác quan điểm "bỏ lọt trách nhiệm" của lãnh đạo quận Hà Đông
Một trong những vấn đề được nhóm luật sư đặc biệt quan tâm là trách nhiệm của ông Phạm Khắc Tuấn, cựu Chủ tịch UBND quận Hà Đông và ông Lê Cường, cựu Phó chủ tịch quận phụ trách lĩnh vực trật tự xây dựng đô thị. Tại phần thủ tục mở đầu phiên tòa, các luật sư đã đề nghị triệu tập hai ông.
Các luật sư cho rằng hai ông là những người đứng đầu quản lý địa bàn nhưng không bị xử lý hình sự, trong khi 5 cán bộ cấp dưới bị xét xử. Một luật sư nói "không hiểu vì sao nội dung xem xét trách nhiệm của lãnh đạo quận lại bị 'đánh bay' khỏi hồ sơ vụ án".

Đối đáp, kiểm sát viên đề nghị nếu luật sư có căn cứ, thông tin về việc ai "đánh bay" các sai phạm này khỏi hồ sơ vụ án, có thể cung cấp cho Ủy ban Kiểm tra Thành ủy hoặc cơ quan thanh tra để làm rõ.
Về việc truy cứu trách nhiệm hình sự với ông Tuấn và ông Cường, VKS cho rằng không có căn cứ.
Theo kiểm sát viên, không có nội dung nào thể hiện phường Kiến Hưng hoặc Thanh tra xây dựng đã báo cáo sai phạm xây dựng tại dự án CT6 của ông Thản và đề nghị lãnh đạo quận Hà Đông kiểm tra, xử lý. Trong khi đó, ông Tuấn và ông Cường thường xuyên chỉ đạo công tác trật tự đô thị tại các phường, phân công nhiệm vụ cho Thanh tra xây dựng và UBND phường.
Cáo trạng nêu việc xem xét trách nhiệm của hai ông trong công tác Đảng, song điều này không đồng nghĩa với trách nhiệm hình sự.
Kiểm sát viên cũng bác quan điểm cho rằng cơ quan tố tụng bỏ lọt trách nhiệm của UBND TP Hà Nội, Sở Xây dựng và UBND quận Hà Đông.
Theo VKS, cơ chế phân cấp quản lý nhà nước về lãnh thổ, địa bàn và lĩnh vực đã xác định rõ trách nhiệm của từng cấp. Phường có trách nhiệm phát hiện, xử lý vi phạm thuộc thẩm quyền hoặc báo cáo cấp trên nếu vượt thẩm quyền.
"Cấp phường là cơ quan quản lý sát sườn nhất, nắm rõ nhất từng công trình biến động trên địa bàn. UBND thành phố hay quận không thể trực tiếp vươn tới kiểm tra từng thửa đất, từng căn nhà nếu cấp phường và thanh tra địa bàn không báo cáo lên", VKS nêu.
Phường đổ lỗi cho thanh tra, thanh tra đổ lỗi cho phường
Đối đáp với lời khai của các bị cáo về việc đã xuống kiểm tra nhưng không được vào công trường, VKS nhắc lại quá trình kiểm tra tại chung cư CT6 Kiến Hưng.
Theo cơ quan công tố, phía phường đã cử người đến công trình nhưng lần đầu không vào được do không đeo thẻ, không đúng quy định; lần sau đến, công trường đã đóng cửa, quây tôn nên đi về.
VKS cho rằng những lần tiếp cận công trường này cho thấy 5 bị cáo là cán bộ phường, thanh tra quận nhận thức được trách nhiệm kiểm tra dự án nhưng thực hiện nửa vời, không đến cùng.
Đại diện VKS cho rằng có sự đùn đẩy trách nhiệm giữa các đơn vị: "Cấp phường đổ cho thanh tra, thanh tra đổ cho cấp phường. Hậu quả là cái gì? Hậu quả là vụ án này xảy ra".
VKS: Thiệt hại không chỉ là 531 tỷ đồng
Trước ý kiến của luật sư cho rằng khoản tiền 531 tỷ đồng của 519 khách hàng mua nhà không phải hậu quả trực tiếp từ hành vi thiếu trách nhiệm của các cựu cán bộ, VKS cho rằng cần nhìn nhận hậu quả ở phạm vi rộng hơn.
Theo VKS, hậu quả từ hành vi thiếu trách nhiệm của 5 bị cáo không chỉ là thiệt hại về số tiền trên mà còn ảnh hưởng đến uy tín của cơ quan nhà nước, lòng tin của người dân với cơ quan công quyền. Nếu các bị cáo thực hiện đầy đủ chức trách, phát hiện và ngăn chặn vi phạm ngay từ đầu, hậu quả có thể đã không xảy ra.
"Vì chỉ xác định 5 cựu cán bộ này gián tiếp gây hậu quả nên VKS mới không yêu cầu các ông liên đới bồi thường", kiểm sát viên đối đáp với các luật sư.
Kiểm sát viên Nguyễn Thanh Lâm đồng thời nhắc đến nghị quyết Hà Nội mới ban hành, cho rằng nếu không có cơ chế tháo gỡ này, vụ án sẽ đối mặt với kịch bản xấu hơn khi toàn bộ 519 hộ gia đình buộc phải di dời, kéo theo khoản thiệt hại được định giá hơn 2.047 tỷ đồng mà ông Thản và doanh nghiệp phải bồi thường.
Theo nghị quyết trên, 440 hộ gia đình mua căn hộ vi phạm được tạo điều kiện tiếp tục ở lại, hoàn thiện thủ tục để cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở. Với 79 trường hợp còn lại thuộc diện không thể cho tồn tại theo quy định pháp luật, Hà Nội cũng đã có biện pháp hỗ trợ di dời phù hợp.
VKS đang đề nghị tòa buộc ông Thản và Công ty Bemes của ông bồi thường cư dân theo giá thị trường, 53-56 triệu đồng/m2. Mức giá này bị ông Thản cho là "cao quá".
Các phán quyết về mức án và bồi thường sẽ được TAND tuyên chiều 26/11.
