Chuyển tới nội dung chính
Khoa học & Công nghệ · Điểm tin đa nguồn

Vì sao xuất hiện cảm giác có ai đó đứng sau lưng dù ở một mình?

(Dân trí) - Dù ở một mình trong căn phòng trống, không ít người vẫn có cảm giác ai đó đang đứng ngay sau lưng. Các nhà khoa học đã tìm ra lời giải thích cho hiện tượng kỳ lạ này.

Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí 03/11/2026 Đọc bài gốc tại Dân Trí ↗

Hiện tượng "cảm giác có sự hiện diện"

Bạn đã bao giờ ở một mình trong căn phòng yên tĩnh nhưng bất chợt có cảm giác ai đó đang đứng phía sau, thậm chí dõi theo từng cử động của mình?

Dù quay lại và không phát hiện điều gì bất thường, cảm giác ớn lạnh ấy vẫn có thể rất chân thực.

Trong nhiều thế kỷ, những trải nghiệm tương tự thường được gắn với các câu chuyện ma quỷ hoặc hiện tượng siêu nhiên. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học cho thấy cảm giác có người hiện diện dù không nhìn thấy hay nghe thấy bất kỳ ai có thể bắt nguồn từ chính hoạt động của não bộ.

Trong khoa học, hiện tượng này được gọi là felt presence, tạm dịch là "cảm giác có sự hiện diện".

Đây là trạng thái một người cảm nhận rõ ràng rằng có ai đó ở gần mình, dù không có bằng chứng trực tiếp từ thị giác, thính giác hay các giác quan khác.

Một nghiên cứu được công bố năm 2024 trên tạp chí The British Journal of Psychiatry đã khảo sát 10.447 người tại Hà Lan nhằm tìm hiểu mức độ phổ biến của hiện tượng này.

Vì sao xuất hiện cảm giác có ai đó đứng sau lưng dù ở một mình? - 1
Bạn đã bao giờ ở một mình trong căn phòng yên tĩnh nhưng bất chợt có cảm giác ai đó đang đứng phía sau, thậm chí dõi theo từng cử động của mình? (Ảnh minh họa: Getty).

Kết quả cho thấy 1,6% người tham gia cho biết họ từng có cảm giác ai đó hiện diện trong vòng một tháng trước thời điểm khảo sát.

Một số người mô tả cảm giác như đang bị theo dõi. Những người khác thậm chí cảm nhận như có bàn tay đặt lên vai dù không có ai ở gần.

Các nhà nghiên cứu cũng phát hiện hiện tượng này có mối liên hệ với tình trạng cô đơn, chất lượng giấc ngủ kém và một số trải nghiệm bất thường về nhận thức.

Đáng chú ý, nghiên cứu mới được công bố ngày 18/8 trên tạp chí khoa học Psychosis tiếp tục làm rõ mối liên hệ giữa hiện tượng này với trạng thái tâm lý và niềm tin của con người.

Hai nhà tâm lý học Tatiana Baxter và Sohee Park thuộc Đại học Vanderbilt (Mỹ) đã khảo sát 337 người trưởng thành về trải nghiệm cảm nhận sự hiện diện, niềm tin tâm linh và các yếu tố liên quan đến nguy cơ rối loạn tâm thần.

Khoảng 60% người tham gia khảo sát cho biết từng ít nhất một lần trải qua cảm giác có ai đó hiện diện.

Kết quả phân tích cho thấy những người có mức độ tin tưởng vào các yếu tố tâm linh cao, đồng thời có nhiều biểu hiện nhận thức liên quan đến nguy cơ rối loạn tâm thần, thường trải qua cảm giác có người hiện diện rõ rệt và gây lo lắng hơn.

Điều bất ngờ là niềm tin tâm linh không nhất thiết giúp con người bớt sợ hãi trước những trải nghiệm này.

Trong nhóm có nguy cơ rối loạn tâm thần cao, những người có niềm tin tâm linh mạnh mẽ còn có xu hướng cảm thấy sự hiện diện vô hình đáng lo ngại hơn.

Theo các nhà nghiên cứu, cách con người lý giải trải nghiệm có thể ảnh hưởng đến cảm xúc của họ.

Chẳng hạn, một người đang đau buồn vì mất người thân có thể cảm thấy được an ủi khi tin rằng người đã khuất vẫn ở bên mình. Ngược lại, nếu cho rằng sự hiện diện đó mang ý nghĩa đe dọa, họ có thể cảm thấy sợ hãi.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh cảm giác có người hiện diện không đồng nghĩa với việc một người mắc bệnh tâm thần.

Hiện tượng tương tự từng được ghi nhận ở những người trải qua mất mát, tình trạng kiệt sức, thiếu ngủ hoặc tham gia các hoạt động thể chất kéo dài trong điều kiện khắc nghiệt.

Thí nghiệm khiến người bình thường có cảm giác gặp "ma"

Một trong những câu hỏi lớn được giới khoa học quan tâm là vì sao não bộ có thể tạo ra cảm giác có người đứng ngay bên cạnh dù thực tế không có ai.

Trong bài tổng quan công bố năm 2023 trên tạp chí The Lancet Psychiatry, nhóm nghiên cứu gồm Joseph Barnby, Sohee Park, Tatiana Baxter và các cộng sự đã phân tích những cơ chế có thể giải thích hiện tượng này.

Vì sao xuất hiện cảm giác có ai đó đứng sau lưng dù ở một mình? - 2
Một thí nghiệm khoa học tái tạo lại cảm giác "gặp ma" ở nhiều người tham gia (Ảnh: Getty).

Theo các chuyên gia, não bộ liên tục tiếp nhận và kết hợp tín hiệu từ thị giác, xúc giác, cơ bắp cùng các bộ phận khác để xác định vị trí cơ thể trong không gian.

Quá trình xử lý này cũng giúp con người phân biệt những tín hiệu xuất phát từ chính cơ thể mình với tác động của người khác.

Khi các tín hiệu không được xử lý đồng bộ, não có thể nhận diện sai nguồn gốc của chúng, từ đó tạo ra cảm giác có một người khác đang hiện diện.

Năm 2014, các nhà khoa học tại Viện Công nghệ Liên bang Thụy Sĩ (EPFL) đã thực hiện một thí nghiệm nhằm kiểm chứng cơ chế này.

Nhóm nghiên cứu sử dụng hệ thống robot có khả năng tái tạo chuyển động của người tham gia và tạo những cú chạm vào lưng họ.

Trong điều kiện bình thường, chuyển động của người tham gia và tác động từ robot diễn ra đồng bộ.

Tuy nhiên, khi các nhà khoa học tạo ra độ trễ giữa hai chuyển động, một số tình nguyện viên bất ngờ có cảm giác ai đó đang đứng gần mình.

Đáng chú ý, có người còn cảm nhận được nhiều sự hiện diện vô hình trong cùng một thời điểm.

Thí nghiệm cho thấy chỉ cần làm sai lệch sự đồng bộ giữa các tín hiệu vận động và xúc giác, não bộ có thể tạo ra cảm giác về một người không thực sự tồn tại bên cạnh.

Trước đó, năm 2006, một nghiên cứu đăng trên tạp chí Nature cũng ghi nhận trường hợp đặc biệt ở một phụ nữ 22 tuổi mắc động kinh.

Trong quá trình đánh giá trước phẫu thuật, các bác sĩ tiến hành kích thích điện tại vùng tiếp giáp thái dương - đỉnh bên trái của não bệnh nhân.

Ngay sau đó, người phụ nữ có cảm giác một bóng người xuất hiện phía sau mình.

Điều kỳ lạ là khi bệnh nhân thay đổi tư thế, bóng người tưởng tượng dường như cũng thực hiện những chuyển động tương tự.

Các nhà nghiên cứu cho rằng hiện tượng này có thể liên quan đến sự rối loạn trong quá trình não bộ xử lý thông tin về cơ thể và phân biệt bản thân với người khác.

Ngoài cơ chế thần kinh, yếu tố văn hóa cũng có thể ảnh hưởng đến cách con người trải nghiệm và lý giải sự hiện diện vô hình.

Trong nghiên cứu với hơn 2.000 người thuộc nhiều truyền thống tôn giáo tại Mỹ, Ghana, Thái Lan, Trung Quốc và Vanuatu, nhóm nghiên cứu có sự tham gia của nhà nhân chủng học Tanya Luhrmann tại Đại học Stanford phát hiện niềm tin văn hóa và xu hướng đắm chìm vào trải nghiệm nội tâm có liên quan đến những cảm nhận mang tính tâm linh.

Nguồn xuất bản gốc: Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Khoa học & Công nghệ

Xem tất cả →