Nhiều cha mẹ cho rằng trẻ mới sinh chưa nhìn rõ, chưa biết nhận diện đồ vật nên chưa cần khám mắt. Tuy nhiên, thị giác bắt đầu phát triển ngay từ khi trẻ chào đời. Những bất thường ở mắt nếu không được phát hiện sớm có thể cản trở quá trình tiếp nhận hình ảnh, khiến não không nhận được tín hiệu thị giác đầy đủ, dẫn đến nhược thị hoặc mất thị lực. Đặc biệt, trẻ sơ sinh chưa thể diễn đạt tình trạng nhìn mờ hay khó nhìn, trong khi một số bệnh lý tiến triển âm thầm, không dễ nhận biết bằng quan sát thông thường.
Theo BS.CKI Lê Thị Hương Giang, Trung tâm Mắt Công nghệ cao, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, kiểm tra mắt cần bắt đầu ngay từ giai đoạn sơ sinh. Việc sàng lọc giúp phát hiện những bệnh lý như đục thủy tinh thể bẩm sinh, glôcôm bẩm sinh, đục giác mạc, dị tật cấu trúc mắt và dấu hiệu nghi ngờ u nguyên bào võng mạc.
Trong đó, đục thủy tinh thể khiến thủy tinh thể bị mờ, cản trở ánh sáng đi vào võng mạc; glôcôm bẩm sinh có thể làm tăng áp lực trong mắt, gây tổn thương thần kinh thị giác. U nguyên bào võng mạc là bệnh ung thư mắt ở trẻ nhỏ, có thể biểu hiện bằng ánh đồng tử trắng. Nếu không được phát hiện và điều trị sớm, các bệnh này có nguy cơ gây tổn thương thị giác nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng.

Trẻ sinh non, nhẹ cân có nguy cơ mắc bệnh võng mạc trẻ sinh non (ROP). Bệnh xảy ra do mạch máu võng mạc phát triển bất thường, có thể dẫn đến bong võng mạc và mù lòa. Nhóm trẻ này cần được khám đáy mắt theo lịch sàng lọc riêng, căn cứ tuổi thai, cân nặng lúc sinh và hướng dẫn chuyên môn.
Bác sĩ Giang cho hay, kiểm tra mắt thông thường sau sinh không thể thay thế quy trình khám sàng lọc ROP. Để phát hiện những bất thường, bác sĩ có thể thực hiện nhiều phương pháp kiểm tra phù hợp với độ tuổi và tình trạng của trẻ.
Trước tiên, bác sĩ khai thác tiền sử thai kỳ, quá trình sinh, tiền sử bệnh mắt trong gia đình; quan sát cấu trúc bên ngoài như mí mắt, giác mạc, đồng tử, kích thước và sự cân đối của hai mắt. Tiếp đó, bác sĩ kiểm tra phản ứng của đồng tử với ánh sáng và phản xạ ánh đỏ bằng đèn soi chuyên dụng. Bình thường, hai mắt có ánh phản chiếu đỏ tương đối đồng đều. Nếu phản xạ mất, giảm, có màu trắng hoặc không đối xứng, trẻ cần được khám chuyên khoa để xác định nguyên nhân.
Một số phương pháp khác có thể được áp dụng khi trẻ đủ độ tuổi và khả năng hợp tác, như kiểm tra phản xạ ánh sáng trên giác mạc để đánh giá sự cân đối của hai mắt, quan sát khả năng nhìn cố định, dõi theo vật thể. Với trẻ có nguy cơ cao hoặc kết quả sàng lọc bất thường, bác sĩ có thể chỉ định khám nhãn khoa chuyên sâu, soi đáy mắt sau giãn đồng tử hoặc các phương pháp chẩn đoán phù hợp.
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám chuyên khoa mắt nếu nhận thấy đồng tử của trẻ có ánh trắng, giác mạc đục, hai mắt không cân xứng, mắt lệch bất thường, rung giật nhãn cầu, chảy nước mắt kéo dài hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh mắt di truyền.
Khám sàng lọc mắt ngay từ sơ sinh giúp phát hiện những bệnh lý tiềm ẩn khi trẻ chưa thể biểu đạt khả năng nhìn, tạo cơ hội điều trị trong giai đoạn thị giác đang phát triển. Bên cạnh lần kiểm tra sau sinh, cha mẹ cần duy trì khám mắt định kỳ cho trẻ trong những năm đầu đời để theo dõi sự phát triển thị giác và kịp thời phát hiện các bất thường.