Sân bay Long Thành (Đồng Nai) dự kiến khai thác thương mại từ 0h ngày 24/12. Theo lộ trình Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) đề xuất, các chuyến bay quốc tế đường dài, gồm cả vận tải hàng hóa, sẽ chuyển từ Tân Sơn Nhất sang Long Thành trong lịch bay mùa hè 2027, bắt đầu từ cuối tháng 3.
Đến lịch bay mùa đông 2027, từ cuối tháng 10, các chuyến quốc tế còn lại tiếp tục chuyển sang sân bay mới, trừ những đường bay ngắn dưới 1.000 km do hãng hàng không Việt Nam khai thác.
Tuy nhiên, kết quả khảo sát của Cục Hàng không Việt Nam cho thấy 34 hãng bay quốc tế đề xuất lùi thời điểm chuyển đổi. Trong đó, 24 hãng muốn chuyển từ lịch bay mùa đông 2027, còn 10 hãng đề xuất từ mùa hè 2028 hoặc muộn hơn.
Các hãng đều ủng hộ Long Thành vì có quy mô lớn, hạ tầng hiện đại, nhưng lo ngại việc chuyển đổi quá sớm có thể ảnh hưởng hoạt động khai thác, chất lượng dịch vụ và khả năng cạnh tranh.
Đại diện một hãng hàng không khai thác đường bay giữa TP HCM và Ấn Độ cho biết hoàn toàn ủng hộ chuyển sang Long Thành, song băn khoăn về thời điểm chuyển đổi khi các điều kiện vận hành chưa được làm rõ.
"Việc đưa toàn bộ dây chuyền vận hành từ Tân Sơn Nhất sang Long Thành khi hạ tầng sân bay chưa hoàn thiện đồng bộ sẽ gây khó khăn lớn cho quá trình hoạt động", ông nói.

Theo đại diện này, dù mỗi ngày hãng chỉ khai thác bình quân một chuyến tại Tân Sơn Nhất, việc chuyển sang sân bay mới vẫn đòi hỏi kế hoạch chi tiết, từ mạng đường bay, bố trí máy bay, tổ lái đến nhân sự, dịch vụ mặt đất, hệ thống bán vé và các hoạt động hỗ trợ.
Quá trình chuẩn bị thường mất 6-12 tháng, tùy quy mô khai thác. Với những hãng có mạng đường bay rộng, việc điều chỉnh càng phức tạp. Tại một số quốc gia, các hãng còn phải chờ nhà chức trách hàng không kiểm tra, đánh giá và phê duyệt điều kiện an toàn trước khi được khai thác tại sân bay mới.
Điều khiến hãng khó chủ động, theo đại diện này, là qua một số buổi làm việc, ACV chưa cung cấp đầy đủ thông tin về phương án vận hành cũng như thời điểm các hạng mục hạ tầng, dịch vụ tại Long Thành sẵn sàng.
"Nếu dây chuyền phục vụ tại Long Thành có thể trơn tru như ở Tân Sơn Nhất hiện nay, hãng có thể chuyển sớm, tuy nhiên chưa đảm bảo", ông nói.
Ngoài khả năng vận hành bên trong sân bay, giao thông kết nối với TP HCM cũng là trở ngại lớn. Đại diện một hãng quốc tế khai thác đường bay đến Nhật Bản cho biết phần lớn khách của hãng có điểm đến cuối cùng tại TP HCM. Trong khi đó, việc di chuyển từ Long Thành về trung tâm thành phố hiện phụ thuộc vào đường bộ, với nhiều tuyến thường xuyên quá tải và các dự án kết nối chưa hoàn thành.
Theo ông, sau chuyến bay quốc tế kéo dài 5-6 giờ, hành khách có thể phải mất thêm vài giờ di chuyển từ Long Thành vào TP HCM, thậm chí lâu hơn nếu xảy ra ùn tắc. Điều này làm tăng tổng thời gian hành trình, nhất là với khách công tác hoặc có lịch trình ngắn.
Khi đó, một số hành khách có thể cân nhắc phương án bay qua sân bay khác rồi nối chuyến đến Tân Sơn Nhất. Dù lựa chọn này còn phụ thuộc lịch bay và thời gian chờ, nguy cơ mất khách vẫn là yếu tố các hãng phải tính toán khi chuyển hoạt động sang Long Thành.

Bên cạnh giao thông, hệ thống dịch vụ bên ngoài sân bay cũng khiến các hãng lo ngại. Đại diện hãng bay đến Nhật Bản lấy ví dụ, khi thời tiết xấu khiến chuyến bay bị hoãn nhiều giờ hoặc qua đêm, hãng phải bố trí suất ăn, khách sạn và phương tiện đưa đón hành khách theo tiêu chuẩn phục vụ quốc tế.
Tại Tân Sơn Nhất, các dịch vụ này đã hình thành và vận hành ổn định. Trong khi đó, theo đánh giá của ông, khu vực quanh Long Thành khó đáp ứng đầy đủ nhu cầu tương tự trong giai đoạn đầu.
Nếu phải đưa khách về TP HCM nghỉ tạm, hãng phải bố trí xe di chuyển quãng đường dài, tính toán nguy cơ ùn tắc và tiếp tục đưa khách trở lại Long Thành khi có giờ khởi hành mới.
Chỉ một chuyến bay bị hoãn cũng có thể kéo theo nhiều khâu tổ chức phức tạp, làm tăng chi phí và ảnh hưởng đến chất lượng phục vụ. "Hành khách chỉ thấy dịch vụ từ hãng, họ không quan tâm đến việc sân bay đã đủ đáp ứng các điều kiện hay dịch vụ hay chưa", ông nói.
Theo đại diện này, nếu liên tục gặp bất tiện, hành khách có thể chuyển sang hãng khác. Đây là rủi ro kinh doanh khiến một số hãng không muốn chuyển đổi khi hệ thống dịch vụ hỗ trợ chưa thực sự sẵn sàng.
Với vận tải hàng hóa, những vướng mắc lại nằm ở hệ thống kho bãi, dịch vụ mặt đất và chuỗi logistics. Đại diện một hãng quốc tế cho biết doanh nghiệp chưa xác định được phương án khai thác kho hàng chuyên dụng tại Long Thành, cũng như cách vận chuyển hàng từ các kho vệ tinh của đại lý, doanh nghiệp xuất nhập khẩu đến sân bay mới.
Trước đó, hãng đã xúc tiến kế hoạch chuyển đổi, bao gồm việc làm việc với các đơn vị phục vụ mặt đất và kho hàng. Tuy nhiên, doanh nghiệp chưa rõ những đối tác hiện hữu có được phép cung cấp dịch vụ tại Long Thành hay không.
Sự thiếu rõ ràng này khiến hãng khó ký kết hợp đồng, bố trí nhân sự và tổ chức đào tạo. Trong khi đó, mỗi hãng có quy trình, tiêu chuẩn riêng đối với hoạt động phục vụ mặt đất, đòi hỏi nhân viên phải được huấn luyện trước khi chính thức khai thác.

Theo đại diện này, việc chuyển sang Long Thành chỉ thuận lợi khi hạ tầng và các dịch vụ thiết yếu được hoàn thiện, có thể vận hành đồng bộ.
Những lo ngại trên cũng đặt ra yêu cầu về thời gian kiểm chứng khả năng vận hành thực tế của sân bay mới, không chỉ ở từng công trình riêng lẻ mà cả quá trình phối hợp giữa các đơn vị.
Theo báo cáo của ACV, chương trình chuẩn bị khai thác (ORAT) tại Long Thành gồm 55 kịch bản, triển khai thành ba đợt từ tháng 9 đến tháng 12. Nếu tính từ khi bắt đầu thử nghiệm tích hợp cuối tháng 9 đến mốc khai thác thương mại dự kiến, thời gian vận hành thử toàn diện chỉ khoảng ba tháng.
Bộ Xây dựng nhận định thời gian này tương đối ngắn đối với một sân bay mới có nhiều hệ thống phức tạp, làm giảm khoảng dự phòng để phát hiện, khắc phục và thử nghiệm lại các lỗi phát sinh. Vì vậy, việc đưa sân bay vào khai thác phải dựa trên mức độ sẵn sàng thực tế, bảo đảm an toàn và tính liên tục của hoạt động hàng không.
Trong văn bản ngày 8/11, Bộ Xây dựng giao ACV phối hợp Cục Hàng không Việt Nam cùng các đơn vị liên quan hoàn thiện kế hoạch khai thác, rà soát tiến độ từng hạng mục, đồng bộ công tác nghiệm thu, vận hành thử và thủ tục pháp lý.
Cục Hàng không Việt Nam được giao tiếp tục hướng dẫn các điều kiện cấp phép, rà soát phương án vận hành của ACV để báo cáo Bộ Xây dựng xem xét. Các đơn vị liên quan cũng phải đẩy nhanh tiến độ hạ tầng giao thông kết nối.
Tại buổi làm việc ngày 19/11 với lãnh đạo Đồng Nai, ACV tiếp tục xác định mục tiêu khai thác thương mại từ ngày 24/12. Giai đoạn đầu, sân bay dự kiến vận hành khu cánh Tây và trung tâm nhà ga hành khách, với khoảng 20-30 chuyến bay mỗi ngày. Đồng Nai đang đẩy nhanh các công trình giao thông kết nối và phối hợp chuẩn bị các điều kiện phục vụ khai thác.
Sân bay Long Thành được xây dựng trên diện tích khoảng 5.000 ha, chia thành ba giai đoạn đầu tư. Giai đoạn một có công suất thiết kế 25 triệu hành khách và 1,2 triệu tấn hàng hóa mỗi năm.