
Những năm gần đây, An Lão nổi lên như một "thánh địa", liên tục mang đến những bất ngờ thú vị mới cho giới nhiếp ảnh chim hoang dã Việt Nam.
Toàn và Nhân, những người con của An Lão từng lập nghiệp ở TPHCM đã trở về quê hương vì đại dịch Covid-19 là những người đã "khai phá" những giá trị tiềm ẩn này. Nhờ bẫy ảnh, họ không chỉ phát hiện Trĩ sao mà còn tìm thấy hai loài chim quý hiếm khác mà nhiều nhiếp ảnh gia kỳ cựu cũng chưa có trong bộ sưu tập: Bồng chanh rừng và Gõ kiến xanh cổ đỏ.
Trông vậy nhưng không phải vậy
Với một người nghiệp dư, lời rủ rê của nhiếp ảnh gia lão làng Nguyễn Đình Quang (giảng viên đại học) về An Lão để chụp Bồng chanh rừng và Gõ kiến xanh cổ đỏ ban đầu không mấy hấp dẫn. Bởi lẽ, Bồng chanh rừng liệu có khác gì Bồng chanh đồng bằng (hay còn gọi là Chài chài, bói cá) với hình dáng tương tự? Và Gõ kiến xanh cổ đỏ, liệu có gì đặc biệt so với Gõ kiến xanh đầu đỏ thường thấy ở Mã Đà, Đồng Nai?
Thấy người bạn còn phân vân, Đình Quang cười lớn và khẳng định: "Khác nhiều lắm! Tôi chụp chim hơn năm nay, đi khắp nơi mà vẫn chưa có hai con này trong bộ sưu tập".


Ảnh bên trái là Bồng chanh rừng ở rừng đặc dụng An Toàn (xã An Toàn, tỉnh Gia Lai). Ảnh bên phải là Bồng chanh thường ở Đông Hồ.
Chuyên gia điểu học Nguyễn Hoài Bảo (giảng viên Đại học Khoa học Tự nhiên TPHCM) đã xác nhận sự khác biệt này. "Bồng chanh rừng lớn hơn Bồng chanh thường, lông màu xanh sậm hơn, đặc biệt lông đầu rất đẹp và hai bên mang tai chỉ có màu xanh và vệt trắng, không có màu đỏ cam như Bồng chanh thường.
Tên khoa học của chúng cũng khác: Bồng chanh thường là Alcedo Atthis, còn Bồng chanh rừng là Alcedo Hercules. Môi trường sống cũng là điểm khác biệt lớn: Bồng chanh thường phổ biến ở ao hồ, sông rạch đồng bằng, trong khi Bồng chanh rừng chỉ sống trong rừng thường xanh sâu thẳm, độ cao 200-1.200m.
Về tình trạng bảo tồn, Bồng chanh thường là loài phổ biến, còn Bồng chanh rừng nằm trong Sách đỏ IUCN ở mức sắp bị đe dọa do mất sinh cảnh rừng", ông Bảo nói.


Trong ảnh, Gõ kiến xanh cổ đỏ ở rừng đặc dụng An Toàn (Gia Lai) và Gõ kiến xanh đầu đỏ ở rừng Mã Đà (Đồng Nai).
Ông Bảo cũng giải thích về Gõ kiến: "Con mà anh em thường chụp ở rừng Mã Đà (Đồng Nai) là Gõ kiến xanh đầu đỏ (Picus chlorolophus) khá phổ biến, còn Gõ kiến xanh cổ đỏ có tên khoa học là Picus rabieri (tên tiếng Anh là Red-collared Woodpecker). Gõ kiến xanh cổ đỏ cũng là loài có tên trong Sách đỏ, ở mức sắp bị đe dọa và rất khó gặp vì hiếm và nhát".


Ảnh bên trái là Giẻ cùi bụng vàng ở rừng đặc dụng An Tòa (Gia Lai). Ảnh bên phải là Giẻ cùi bụng vàng ở rừng Mã Đà (Đồng Nai).
Với những thông tin giải thích rõ ràng trên, một nhóm người lên đường. Sau 10 tiếng di chuyển, sáng sớm, các tay máy nghiệp dư đã có mặt tại An Lão. Kế hoạch ngày đầu của họ là tập trung chụp Gõ kiến xanh cổ đỏ, với "mồi kèm bia hơi" là Giẽ cùi bụng vàng (hay gọi là Hồng Loan). Loài này, các thợ săn ảnh đã chụp nhiều, nhưng con ở rừng An Toàn có màu xanh pha lục, khác biệt so với những con ở Mã Đà, Cát Tiên. Sự khác biệt trên được lý giải do thổ nhưỡng và ảnh hưởng từ dinh dưỡng.
Mục tiêu ngày thứ hai là Bồng chanh rừng sau đó quay lại với Trĩ sao (loài chim tưởng chừng chỉ còn thấy trong Thảo cầm viên TPHCM). Trĩ sao đã xuất hiện trở lại sau vài tháng vắng bóng kể từ hồi tháng 4 vừa (bộ lông đuôi mới thay chưa hoàn chỉnh, dài khoảng 1m, ngắn hơn 7-8 tấc so với bộ đuôi hoàn chỉnh nhìn thấy trước đó).
Tuy nhiên, ngày đầu tiên nhóm đi săn chim quý đã thất bại. Ngồi trong lều, các tay máy chỉ có thể thì thào hoặc ra dấu. Dù đã thấy Gõ kiến xanh cổ đỏ, nhưng lúc đó đã hơn 17h. Ánh sáng yếu ớt khiến việc chụp ảnh trở nên bất khả thi. ISO đẩy lên 25.600, khẩu độ mở hết cỡ f/4, nhưng tốc độ màn trập chỉ còn 1/15 giây - ảnh chụp ra chỉ là những bóng mờ.
Một ngày "tổ đãi"
Khác với vẻ hăm hở khi đi, nhóm người trở lại cung đường khi xuất phát với đôi chân nặng nề hơn.



Để có được hình ảnh về các loài chim quý, các nhiếp ảnh gia phải băng rừng, lội suối rất vất vả.
Tối đó, cả nhóm quyết định dồn ép chương trình vào ngày thứ hai. Theo đó, 7h xuất phát, 9h có mặt tại điểm chụp Bồng chanh rừng sau khi băng rừng và lội qua hai con suối. Nếu may mắn, 11h sẽ "rút quân", chuyển sang điểm chụp Gõ kiến xanh cổ đỏ cách đó khoảng 1 giờ di chuyển bằng xe máy và lội rừng.
Nếu tiếp tục may mắn, 15h sẽ rời khỏi điểm chụp Gõ kiến để đi bộ 15 phút sang điểm chụp Trĩ sao. Còn không may, đoàn người sẽ tiếp tục ở lại.



Bồng chanh rừng, Gõ kiến và Trĩ sao ở rừng đặc dụng An Toàn, thuộc xã An Toàn, tỉnh Gia Lai (trước là huyện An Lão, tỉnh Bình Định).
Kế hoạch được vạch ra, nhưng trong đầu ai cũng nghĩ khó, nhất là khi sáng sớm mây đen vần vũ, trời lại đổ mưa.
Rồi sau đó ai cũng phải thốt lên "tổ đãi". Mọi thứ đều diễn ra như kế hoạch. Khi trời vừa tạnh, nắng hửng lên, Bồng chanh rừng về hai lần, mỗi lần vài phút. Chỉ cần thế là đủ. Rồi Gõ kiến, Trĩ sao cũng vậy.

Hai thẻ nhớ tổng cộng 480GB vừa kín. Với dân chụp chim, niềm vui lúc đó không có gì tả được. Mọi người chia sẻ, lúc đó, có thể lượng Dopamine (hormone hạnh phúc) trong máu tăng rất cao.
Buổi trưa khi từ rừng ra, nhóm đi gồm 4 người ghé một quán ăn nhỏ tại thôn 1 gọi 4 tô bánh canh thịt với chả, cùng 4 ổ bánh mì chả và uống 2 chai nước suối với giá 90.000 đồng.
Chuyến đi săn chim quý và cách phục vụ khách của đôi vợ chồng trẻ tên Hoàng Mão ở xã An Toàn - nơi dừng chân của dân chụp chim, cũng là điểm xuất phát của dân trekking hạng nặng - đến nay còn mãi trong ký ức họ.