Thị trường kim loại quý tiếp tục chứng kiến nhịp điều chỉnh rất mạnh. Theo dữ liệu của Kitco, chốt phiên 20/11 (rạng sáng 21/11 theo giờ Việt Nam), giá vàng giao ngay ở quanh 3.537,9 USD/ounce, giảm 86,3 USD (2,38%) so với phiên liền trước, sau khi có lúc rơi xuống 3.502,93 USD. Bạc cũng chịu áp lực bán mạnh, lùi về 41,12 USD/ounce, mất 3,83%, có thời điểm chạm 40,66 USD.
Cả vàng và bạc vừa trải qua tuần giảm mạnh nhất kể từ tháng 3, đặt ra dấu hỏi lớn cho giới đầu tư: Vì sao vàng vốn được xem là “hầm trú ẩn” trước rủi ro lại lao dốc đúng vào lúc thế giới ngổn ngang bất ổn?

Nghịch lý vàng mất giá giữa lúc rủi ro bủa vây
Theo phân tích của Fidelity International, diễn biến thị trường thời gian qua đi ngược lại các quy luật truyền thống. Bình thường, kim loại quý thường tỏa sáng trong các giai đoạn địa chính trị căng thẳng hay kinh tế đối mặt nhiều biến số khó lường. Năm 2026 hội tụ đầy đủ những yếu tố đó: giao tranh tại Trung Đông làm rủi ro địa chính trị tăng cao, trong khi trí tuệ nhân tạo (AI) khiến nhà đầu tư chứng khoán bất an.
Thế nhưng, sau một năm 2025 liên tục lập kỷ lục, giá vàng đã giảm gần 20% so với đầu năm, rơi sâu dưới mốc 4.000 USD/ounce. Nếu tính từ đỉnh lịch sử khoảng 5.595 USD/ounce lập cuối tháng 1/2026, kim loại quý đã mất khoảng 37%. Cú quay đầu này tác động dây chuyền tới các doanh nghiệp khai thác như Fresnillo, cổ phiếu tăng mạnh nhất chỉ số FTSE 100 của sàn London năm ngoái.
Fidelity cho rằng lãi suất có thể là nguyên nhân hàng đầu. Đầu năm 2026, lãi suất còn trong xu hướng giảm, nhưng giao tranh giữa Mỹ và Iran đã đẩy giá dầu tăng vọt, thổi bùng lạm phát trở lại. Để kiềm chế áp lực giá cả, các ngân hàng trung ương buộc phải thắt chặt chính sách tiền tệ. Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) hôm 5/11 nâng lãi suất cơ bản lên 4%, lần tăng đầu tiên kể từ năm 2023, còn Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã tăng lãi suất trở lại từ tháng 9.
Do vàng không tự sinh ra lợi tức hay dòng tiền, kim loại quý trở nên kém hấp dẫn hơn khi lãi suất và lợi suất trái phiếu đi lên. Mặt khác, giá vàng không gắn với hoạt động kinh tế như đồng, mà chủ yếu phản ánh mức giá người mua sẵn sàng trả. Khi tâm lý hưng phấn năm ngoái đảo chiều, đà tăng tự củng cố trước đây cũng quay ngược lại.
Bán vàng lấy tiền mặt: Bản chất của cuộc khủng hoảng thanh khoản
Một cách lý giải khác nhìn vào cấu trúc dòng tiền: vàng bị bán tháo không phải vì triển vọng dài hạn sụp đổ. Trao đổi với Kitco News, ông Jeff Currie, cựu Giám đốc nghiên cứu hàng hóa toàn cầu của Goldman Sachs, hiện là nhà sáng lập kiêm CEO Real Macro và Cố vấn cấp cao tại Carlyle Group, cho rằng thị trường đang nhầm lẫn giữa hai trạng thái rủi ro.
“Vàng không phải là công cụ phòng ngừa khủng hoảng thanh khoản. Vàng là công cụ phòng vệ trước khủng hoảng khả năng thanh toán”, ông Jeff Currie nhấn mạnh trên Kitco News.
Theo chuyên gia này, biến động hàng hóa thường bắt nguồn từ hai nỗi sợ: thiếu hụt nguồn cung hoặc cạn kiệt tiền mặt. Khủng hoảng thanh khoản xảy ra khi nhà đầu tư vẫn nắm giữ nhiều tài sản giá trị nhưng thiếu tiền mặt tức thì để chi trả các nghĩa vụ trước mắt. Trong kịch bản này, tài sản dễ bán nhất sẽ bị thanh lý đầu tiên để thu tiền về, và theo ông Currie, đó luôn là vàng.
Theo Bloomberg, chỉ số MSCI All Country World đã giảm 7 phiên liên tiếp, chuỗi giảm dài nhất kể từ tháng 9/2023. Dòng tiền tháo chạy không tìm đến vàng mà đổ vào đồng USD và trái phiếu chính phủ Mỹ. Chỉ số đo lường nỗi sợ hãi VIX vọt lên mốc 30 điểm, theo Financial Times.
Ông Currie cho rằng quá nhiều bên đang cùng cần USD tại một thời điểm. Theo ông, các quốc gia Vùng Vịnh từng là nguồn cung USD dồi dào từ doanh thu bán dầu, nay lại phải tìm kiếm USD để trang trải chi phí quốc phòng phát sinh ngoài dự kiến. Ông cũng nói một số nước nhập khẩu năng lượng như Ấn Độ và Nhật Bản đang bán vàng để thanh toán hóa đơn nhiên liệu đắt đỏ. Kitco News cho biết chưa thể xác minh độc lập các giao dịch bán vàng cụ thể của ngân hàng trung ương.
Áp lực còn đến từ chính cơn sốt công nghệ. Theo ông Currie, làn sóng đổ vốn vào hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) đang hút thanh khoản của cả nền kinh tế tài chính lẫn kinh tế thực. Bloomberg đưa tin SpaceX hôm 19/11 đã bán 32 tỷ USD trái phiếu để mua chip AI, trong đó một phần có lợi suất trên 8%. Đợt IPO kỷ lục của công ty AI Anthropic huy động khoảng 119,5 tỷ USD, tính cả phần phân bổ thêm cho bên bảo lãnh. Ông Mike Bell của RBC BlueBay Asset Management nói với Financial Times rằng nhiều nhà đầu tư hẳn đã bán cổ phiếu khác để mua Anthropic.
Ông Currie ước tính khoảng 60% trong số 800-900 tỷ USD chi cho AI năm nay đổ vào hàng hóa như đồng, thép, dầu và khí đốt. Điều này, theo ông, khiến các tập đoàn công nghệ ngày càng giống những doanh nghiệp hàng hóa mang tính chu kỳ.

Kỳ vọng phục hồi khi cơn bão đi qua, nhưng đáy chưa rõ
Diễn biến dòng vốn hiện nay thể hiện qua những biến động trái chiều trên thị trường kim loại công nghiệp. Trên Sàn giao dịch kim loại London (LME), giá đồng kỳ hạn 3 tháng có lúc giảm 4% trong ngày thứ Sáu 20/11, chạm 12.020 USD/tấn, thấp nhất kể từ tháng 3, trước khi chốt phiên giao dịch chính thức ở 12.235 USD/tấn. Tính cả tuần, đồng mất khoảng 9%, mức giảm tuần mạnh nhất kể từ tháng 4/2025. Trong khi đó, phí chênh lệch mà người mua Trung Quốc trả cho đồng vật chất lại tăng vọt do thiếu hàng.
Theo ông Jeff Currie, thị trường phái sinh đang bị biến thành công cụ để các tổ chức thanh lý tài sản lấy tiền mặt, bất chấp nhu cầu vật chất vẫn rất căng thẳng. Không phải ai cũng quy hết cho thanh khoản. Ông Albert Mackenzie, chuyên gia phân tích đồng tại Benchmark Mineral Intelligence, nói với Bloomberg rằng yếu tố AI trong giá đồng có thể đã bị thổi phồng. Ông cũng chỉ ra nhu cầu yếu tại Trung Quốc, triển vọng thuế quan của Mỹ mờ dần và đồng USD mạnh lên.
Dầu mỏ là tài sản hiếm hoi ít bị bán tháo hơn. Theo ông Currie, lý do là việc tích trữ dầu thô đòi hỏi hệ thống bồn chứa tốn kém, nên không ai nắm lượng tồn kho lớn để mang ra bán nhanh như kim loại.
Chính ông Currie thừa nhận đợt điều chỉnh này tệ hơn nhiều so với dự tính của ông. Ông từng mua vàng hồi tháng 8 rồi đóng vị thế, và nói không biết đáy nằm ở đâu. Dù vậy, ông cho rằng các nền tảng căn bản của vàng vẫn nguyên vẹn. Đợt bán tháo hiện tại gợi nhớ tháng 3/2020: khi thị trường tài chính toàn cầu tắc nghẽn dòng tiền, vàng cũng bị bán ồ ạt để gom tiền mặt, trước khi lập kỷ lục mới vào mùa hè năm đó, sau khi các ngân hàng trung ương bơm thanh khoản.
Về dài hạn, Fidelity lưu ý các ngân hàng trung ương vẫn mua lượng lớn vàng để đa dạng hóa dự trữ. Ông Currie thì nhấn mạnh xu hướng phi toàn cầu hóa và nỗi lo về khả năng trả nợ của các chính phủ như Pháp, Mỹ và Anh.
Ông Currie kỳ vọng khi làn sóng vay nợ của khối công nghệ dịu bớt và các ngân hàng trung ương bơm thanh khoản trở lại, những nhà đầu tư từng bán vàng để giải quyết cơn khát tiền mặt sẽ phải quay lại mua kim loại quý.
Tuy vậy, rủi ro ngắn hạn vẫn hiện hữu. Ông Sean Lusk của Walsh Trading nói với Kitco rằng nếu mốc 3.500 USD/ounce không giữ được, giá vàng có thể nhanh chóng giảm thêm 300 USD. Thị trường cũng đã định giá đầy đủ khả năng Fed tăng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm tại cuộc họp ngày 9/12. Fidelity cảnh báo vàng không phải là lớp bảo vệ được đảm bảo, và có thể sụt sâu cũng như tăng mạnh.