Chuyển tới nội dung chính
Sức khỏe & Y tế · Điểm tin đa nguồn

Ung thư phổi vượt ung thư gan ở nam giới: Hệ lụy từ nhiều năm trước

(Dân trí) - Ung thư phổi đứng đầu về số ca mắc mới ở nam giới Việt Nam. Theo chuyên gia, gánh nặng bệnh có liên quan đến những thói quen và quá trình phơi nhiễm từ nhiều năm trước.

Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí 06/11/2026 Đọc bài gốc tại Dân Trí ↗

Sự thay đổi trong mô hình bệnh ung thư

Theo số liệu GLOBOCAN 2024, công bố tháng 7 vừa qua, ung thư phổi đứng đầu về số ca mắc mới ở nam giới Việt Nam. Cụ thể, nước ta có 16.100 trường hợp nam giới mắc ung thư phổi mỗi năm.

Ung thư gan, từng giữ vị trí đầu tiên, lùi xuống thứ ba, sau ung thư phổi và ung thư đại trực tràng.

Sự thay đổi này đáng chú ý khi đối chiếu với GLOBOCAN 2022, thời điểm ung thư gan vẫn phổ biến nhất ở nam giới Việt Nam, còn ung thư phổi đứng thứ hai.

ThS.BS Nguyễn Duy Anh, chuyên gia ung bướu, nhận định đây là sự thay đổi đáng chú ý, nhưng không bất ngờ với những người làm lâm sàng.

Ung thư phổi vượt ung thư gan ở nam giới: Hệ lụy từ nhiều năm trước - 1
ThS.BS Nguyễn Duy Anh thăm khám cho người bệnh (Ảnh: Bảo Ngọc)..

Theo bác sĩ, sự thay đổi này phản ánh ba vấn đề.

Thứ nhất là sự chuyển dịch trong mô hình bệnh ung thư. Ung thư gan tại Việt Nam gắn chặt với viêm gan virus B. Việc triển khai tiêm vaccine viêm gan B cho trẻ sơ sinh và cải thiện điều trị viêm gan có thể góp phần kiểm soát gánh nặng ung thư gan.

Trong khi đó, các loại ung thư có liên quan đến yếu tố nguy cơ từ lối sống và môi trường, như ung thư phổi, ung thư đại trực tràng, ngày càng đáng quan tâm. Theo bác sĩ Duy Anh, đây cũng là xu hướng từng được ghi nhận tại Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc.

Thứ hai, gánh nặng bệnh hiện nay có liên quan đến những yếu tố nguy cơ tích lũy từ 20-30 năm trước. Ung thư phổi thường hình thành sau thời gian dài tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ. Những người bắt đầu hút thuốc từ thập niên 1990-2000 hiện đã bước vào độ tuổi có nguy cơ mắc bệnh.

Thứ ba, sự gia tăng ung thư đại trực tràng đặt ra cảnh báo về lối sống trong quá trình đô thị hóa. Ăn nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn, ít rau và chất xơ, sử dụng rượu bia, ít vận động, thừa cân đều là những yếu tố nguy cơ. Các bác sĩ cũng ngày càng gặp nhiều bệnh nhân dưới 50 tuổi.

Ung thư phổi vượt ung thư gan ở nam giới: Hệ lụy từ nhiều năm trước - 2
Hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ của ung thư phổi (Ảnh: Getty).

“Điều đáng lo ngại là ung thư phổi hiện vừa đứng đầu về số ca mắc mới, vừa là nguyên nhân tử vong hàng đầu, bởi phần lớn bệnh nhân đến viện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn”, bác sĩ Duy Anh cho biết.

Tuy nhiên, theo chuyên gia, ung thư phổi và ung thư đại trực tràng đều có những yếu tố nguy cơ có thể can thiệp. Người dân có cơ hội phát hiện bệnh sớm nếu chủ động phòng ngừa và tầm soát đúng đối tượng.

Những yếu tố nguy cơ dễ bị xem nhẹ

Bác sĩ Duy Anh cho biết thuốc lá vẫn là yếu tố nguy cơ hàng đầu, liên quan đến khoảng 80-85% trường hợp ung thư phổi. Người hút thuốc có nguy cơ mắc bệnh cao gấp 15-30 lần người không hút. Hút thuốc thụ động cũng làm tăng nguy cơ khoảng 20-30%.

Những người chịu ảnh hưởng thường là vợ, con và các thành viên sống cùng người hút thuốc.

Theo bác sĩ, một quan niệm sai lầm phổ biến là thuốc lào ít độc hại hơn thuốc lá hoặc thuốc lá điện tử an toàn hơn thuốc lá điếu.

Bên cạnh thuốc lá, ô nhiễm không khí và bụi mịn PM2.5 là những yếu tố nguy cơ đáng quan tâm. Năm 2013, Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) đã xếp ô nhiễm không khí ngoài trời và bụi mịn vào nhóm tác nhân gây ung thư ở người.

Theo bác sĩ Duy Anh, các hạt PM2.5 có kích thước rất nhỏ, có thể đi sâu tới phế nang, mang theo kim loại nặng và các hợp chất hữu cơ gây ung thư. Quá trình tiếp xúc kéo dài có thể gây viêm mạn tính, tổn thương ADN của tế bào phổi.

Một số nghiên cứu còn cho thấy bụi mịn có thể thúc đẩy những tế bào đã mang đột biến gen phát triển thành ung thư. Đây là một trong những cơ chế góp phần lý giải tình trạng mắc ung thư phổi ở người chưa từng hút thuốc.

Bác sĩ Duy Anh cho rằng, xét trên từng cá nhân, mức tăng nguy cơ từ bụi mịn nhỏ hơn nhiều so với hút thuốc. Tuy nhiên, khi hàng triệu người cùng tiếp xúc với không khí ô nhiễm mỗi ngày trong nhiều năm, gánh nặng đối với sức khỏe cộng đồng rất lớn.

Môi trường lao động cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Người làm việc trong các ngành xây dựng, khai khoáng, cơ khí, vận tải có thể thường xuyên tiếp xúc với amiăng, bụi silic, khói hàn, khí thải diesel và các kim loại nặng. Trong khi đó, việc trang bị bảo hộ tại một số nơi chưa đầy đủ.

Ung thư phổi vượt ung thư gan ở nam giới: Hệ lụy từ nhiều năm trước - 3
Một trong những thách thức của ung thư phổi là bệnh thường diễn tiến âm thầm (Ảnh: Getty).

Ngoài ra, khói bếp từ việc đun củi, than tổ ong trong không gian kín và khí radon từ đất đá cũng là những yếu tố cần lưu ý. Tiền sử gia đình có người mắc bệnh, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), xơ phổi, lao phổi cũ cũng cần được xem xét khi đánh giá nguy cơ.

Theo bác sĩ Duy Anh, các yếu tố nguy cơ có thể cộng hưởng. Một người vừa hút thuốc vừa làm việc trong môi trường có bụi độc hại có nguy cơ cao hơn nhiều so với chỉ tiếp xúc với từng yếu tố riêng lẻ.

Không chờ có triệu chứng mới tầm soát

Bác sĩ Duy Anh cho rằng phòng ngừa ung thư phổi cần được thực hiện đồng thời ở cấp độ cộng đồng và cá nhân.

Ở cấp độ cộng đồng, cần có giải pháp kiểm soát ô nhiễm không khí và cải thiện môi trường lao động, đặc biệt tại những ngành nghề có nguy cơ tiếp xúc với bụi, khí thải và hóa chất độc hại.

Ở cấp độ cá nhân, người dân có thể giảm phơi nhiễm bằng cách sử dụng khẩu trang đạt chuẩn N95/KN95 khi chỉ số chất lượng không khí ở mức cao, hạn chế ra đường khi ô nhiễm không khí ở mức cao, sử dụng máy lọc không khí trong nhà và tuân thủ các biện pháp bảo hộ lao động.

"Quan trọng nhất vẫn là bỏ thuốc lá, thuốc lào và ngừng sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Theo bác sĩ, bỏ thuốc ở bất kỳ độ tuổi nào cũng mang lại lợi ích. Người hút thuốc cần tránh hút trong nhà để bảo vệ những người xung quanh", bác sĩ Duy Anh nhấn mạnh.

Một trong những thách thức của ung thư phổi là bệnh thường diễn tiến âm thầm. Ở giai đoạn sớm, người bệnh có thể chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, người thuộc nhóm nguy cơ cao cần chủ động tầm soát.

Bác sĩ Duy Anh nhấn mạnh ung thư phổi không phải “bản án tử”. Người đã mắc bệnh cần điều trị tại cơ sở chuyên khoa, tuân thủ phác đồ để cải thiện cơ hội sống và chất lượng cuộc sống.

Nguồn xuất bản gốc: Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Sức khỏe & Y tế

Xem tất cả →