PGS.TS.BS Trần Văn Ngọc, Chủ tịch Hội Hô hấp TP HCM, tại tọa đàm về nhiễm trùng hô hấp cộng đồng do Báo Sài Gòn Giải Phóng phối hợp tổ chức gần đây cho biết hầu hết bệnh nhân trước khi đến bác sĩ đã tự mua thuốc tại nhà thuốc, thường gồm kháng sinh, thuốc kháng viêm và thuốc giảm triệu chứng.
Trong khi đó, phần lớn trường hợp ho, sốt là do virus, còn kháng sinh chỉ có tác dụng với vi khuẩn, không điều trị được virus. Việc dùng kháng sinh không đúng chỉ định hoặc không đủ liều tạo áp lực khiến vi khuẩn kháng thuốc, khiến những lần nhiễm khuẩn sau khó điều trị hơn.
Theo ông Ngọc, nhiễm trùng hô hấp cộng đồng đang là gánh nặng lớn trong bối cảnh dân số già hóa. Người cao tuổi, mắc bệnh nền như COPD, tim mạch, tiểu đường nếu tự điều trị tại nhà có thể bỏ lỡ thời điểm phát hiện bệnh chuyển nặng. Một số nghiên cứu tại Việt Nam cũng ghi nhận tỷ lệ vi khuẩn đa kháng cao ở bệnh nhân viêm phổi cộng đồng nhập viện.
Kháng thuốc không chỉ bắt nguồn từ thói quen tự mua thuốc mà còn liên quan đến kê đơn chưa hợp lý, chất lượng thuốc và kiểm soát nhiễm khuẩn. Bác sĩ Trương Hữu Khanh, Phó chủ tịch Liên chi hội Truyền nhiễm TP HCM, cho rằng không nên quy toàn bộ trách nhiệm cho người bệnh. Nhà thuốc cần được hướng dẫn sàng lọc triệu chứng, tư vấn người bệnh đi khám thay vì bán kháng sinh ngay khi khách yêu cầu.
Thực trạng này cũng tạo áp lực lớn cho bệnh viện. BS.CK2 Ngô Thế Hoàng, Trưởng khoa Nội Hô hấp Bệnh viện Thống Nhất, cho biết khoa tiếp nhận khoảng 80-90 bệnh nhân nội trú mỗi ngày, phần lớn là người cao tuổi mắc nhiều bệnh nền. Các khảo sát tại viện ghi nhận tỷ lệ đề kháng kháng sinh của nhiều loại vi khuẩn ở mức cao.

Ở góc độ sản xuất thuốc, TS.DS Lê Văn Nhã Phương, Phó tổng giám đốc khối sản xuất Công ty cổ phần dược phẩm Imexpharm, cho rằng bên cạnh sử dụng đúng chỉ định, chất lượng kháng sinh cũng là yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả điều trị. Thuốc không bảo đảm chất lượng có thể không đạt hiệu quả mong muốn, làm gia tăng nguy cơ thất bại điều trị và góp phần tạo áp lực kháng thuốc.
Theo ông Phương, cần tăng cường giám sát chất lượng kháng sinh trên thị trường, đồng thời phát triển thêm các thuốc có khả năng điều trị những chủng vi khuẩn kháng thuốc, bổ sung lựa chọn cho bác sĩ trong các trường hợp nhiễm khuẩn phức tạp.
TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó giám đốc Sở Y tế TP HCM, cho biết thành phố đang tăng cường giám sát dịch tễ, thúc đẩy tiêm chủng theo vòng đời và quản lý chặt việc kê đơn, bán kháng sinh. Ngành y tế cũng hướng đến triển khai kê đơn điện tử, liên thông dữ liệu đơn thuốc để kiểm soát việc bán kháng sinh tại nhà thuốc.
Người dân cần thay đổi thói quen tự mua thuốc khi ho, sốt, không dùng lại đơn thuốc cũ hoặc dùng chung thuốc với người khác. Kháng sinh chỉ được sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ. Bên cạnh đó, các chuyên gia nhấn mạnh vai trò tiêm vaccine cúm, phế cầu và RSV để dự phòng bệnh, nhất là ở nhóm nguy cơ. Vaccine có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh nặng, nhập viện và tử vong ở một số nhóm nguy cơ, song nhận thức về tiêm chủng ở người lớn vẫn còn hạn chế.