Chuyển tới nội dung chính
Khoa học & Công nghệ · Điểm tin đa nguồn

Trái Đất sẽ ra sao nếu sự sống chưa từng tồn tại?

(Dân trí) - Sự hiện diện của con người và muôn loài dường như là điều hiển nhiên, nhưng nếu sự sống chưa từng xuất hiện thì Trái Đất sẽ ra sao? Câu hỏi này đã được các nhà khoa học đi tìm lời giải.

Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí 12/11/2026 Đọc bài gốc tại Dân Trí ↗
Trái Đất sẽ ra sao nếu sự sống chưa từng tồn tại? - 1
Mô phỏng máy tính về một Trái Đất giả định, nơi sự sống chưa từng có cơ hội nảy sinh: Liệu hành tinh của chúng ta có tự duy trì được khí hậu ổn định mà không cần đến sinh vật? (Ảnh: Matejmo/iStock/Getty Images).

Chúng ta đang sống trên hành tinh này. Dù chưa hiểu hết nguồn gốc của chính mình, sự hiện diện của con người và muôn loài là điều hiển nhiên. Thế nhưng, hãy thử tưởng tượng: nếu sự sống chưa từng xuất hiện trên Trái Đất thì mọi chuyện sẽ đi về đâu?

Đây chính là câu hỏi mà các nhà khoa học vừa đi tìm lời giải trong một nghiên cứu mới. Họ đã dùng máy tính để mô phỏng một Trái Đất hoàn toàn vắng bóng sinh vật – một nơi mà sự sống chưa bao giờ có cơ hội nảy mầm.

Nghiên cứu này vừa được công bố trên tạp chí The Planetary Science. Nó không chỉ là một giả thuyết viễn tưởng cho vui, mà là một công trình nghiêm túc nhằm kiểm chứng lại giả thuyết Gaia.

Hiểu một cách đơn giản, giả thuyết Gaia (hoàn toàn khác giả thuyết Theia về sự va chạm tạo ra Mặt Trăng) cho rằng: chính các sinh vật sống đã tương tác với tự nhiên, giúp giữ cho khí hậu và môi trường Trái Đất luôn ổn định, dễ sống. Nói cách khác, sự sống tự tạo ra môi trường để duy trì chính nó.

Để kiểm chứng điều này, nhóm nghiên cứu do nhà sinh học vũ trụ Samantha Gilbert-Janizek ở Trường đại học Washington, Mỹ, dẫn đầu đã "tua ngược thời gian". Họ muốn xem Trái Đất sẽ phát triển thế nào qua hàng tỷ năm nếu hoàn toàn không có sự "nhúng tay" của sinh vật sống.

Trái Đất sẽ ra sao nếu sự sống chưa từng tồn tại? - 2

"Một câu hỏi còn bỏ ngỏ về quá trình tiến hóa của Trái Đất là liệu hành tinh này có thể duy trì khả năng cư trú trong thang thời gian hàng tỷ năm mà không có tác động của sự sống đối với môi trường hay không", các nhà nghiên cứu viết trong bài báo của họ.

Nhóm tác giả chia sẻ: "Câu hỏi lớn đặt ra là liệu Trái Đất có thể duy trì được môi trường phù hợp cho sự sống suốt hàng tỷ năm mà không cần đến tác động của sinh vật hay không. Rõ ràng sinh học ảnh hưởng rất lớn đến bề mặt hành tinh, nhưng liệu sự sống có phải là điều kiện bắt buộc để một hành tinh đá giữ được trạng thái "có thể ở được" trong thời gian dài?"

Để trả lời, các nhà khoa học đã lập một mô hình máy tính cực kỳ chi tiết về một Trái Đất "chết". Mô hình này giữ nguyên mọi yếu tố vật lý tự nhiên như lõi, lớp vỏ, khí quyển, đại dương và ánh sáng Mặt Trời, đồng thời tính toán cách các chất hóa học luân chuyển giữa chúng.

Họ theo dõi 19 yếu tố cốt lõi (như nhiệt độ bề mặt, các thành phần hóa học đại dương, dòng nhiệt...) của Trái Đất giả định này xuyên suốt 5 tỷ năm - từ lúc hành tinh mới hình thành cho đến 500 triệu năm trong tương lai.

Không chỉ thỏa mãn trí tò mò về Trái Đất, mô hình này còn là công cụ đắc lực giúp giới thiên văn học tìm kiếm sự sống ngoài vũ trụ.

Bà Gilbert-Janizek giải thích: "Mô hình cho thấy một hành tinh không có sự sống vẫn có thể mang những đặc điểm y hệt một hành tinh có sự sống. Nhờ đó, khi quan sát bầu khí quyển của các hành tinh xa xôi, chúng ta sẽ đánh giá chính xác hơn xem dấu hiệu thu được có thực sự là của sinh vật sống hay chỉ là phản ứng tự nhiên."

Và kết quả mô phỏng mang lại một bất ngờ lớn: nếu không có sự sống, quá trình tiến hóa hàng tỷ năm của Trái Đất thực chất không khác biệt quá nhiều so với thực tế. Điểm khác biệt rõ rệt nhất chỉ là bầu khí quyển sẽ thiếu hụt khí oxy, vì không có cây cối hay tảo thực hiện quá trình quang hợp.

Tuy nhiên, trong thiên văn học, oxy không phải là tiêu chuẩn bắt buộc để đánh giá một hành tinh có thể duy trì sự sống hay không. Tiêu chuẩn quan trọng nhất là sự tồn tại của nước lỏng trên bề mặt. Và ở khía cạnh này, Trái Đất không sự sống trong mô phỏng vẫn sở hữu lượng nước đại dương tương đương với Trái Đất của chúng ta ngày nay.

Nhóm nghiên cứu giải thích cơ chế đằng sau hiện tượng này: "Một hành tinh giống Trái Đất hoàn toàn có thể tự giữ ấm và duy trì nhiệt độ bề mặt lý tưởng suốt 4,5 tỷ năm chỉ nhờ các quá trình địa chất tự nhiên, không cần đến sinh vật điều hòa khí hậu."

Cụ thể, sự tương tác tự nhiên giữa đá, núi lửa và đại dương (gọi là chu trình carbonate-silicate) đã tự động điều chỉnh lượng khí CO2 trong không khí. Nhờ vậy, nhiệt độ Trái Đất luôn ở mức ổn định, ngay cả khi độ sáng của Mặt Trời đã tăng thêm khoảng 30% trong suốt 4,5 tỷ năm qua.

Dù vậy, các nhà khoa học nhấn mạnh kết quả này không hoàn toàn phủ nhận giả thuyết Gaia. Họ thừa nhận mô hình vẫn có những giới hạn nhất định và không loại trừ khả năng sự sống đã góp phần giúp khí hậu Trái Đất ổn định hơn.

Nhưng ít nhất, nghiên cứu đã chứng minh rằng: sự sống không phải là điều kiện bắt buộc để tạo ra một hành tinh có thể sống được.

Nhóm tác giả kết luận: "Một Trái Đất không có sự sống vẫn có thể tiến hóa để có địa chất và khí hậu giống hệt ngày nay, chỉ là thiếu đi bầu khí quyển giàu oxy mà thôi. Điều này cho thấy, sự tồn tại của sinh vật và khả năng duy trì sự sống của một hành tinh là hai yếu tố có thể tách rời nhau".

Nguồn xuất bản gốc: Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Khoa học & Công nghệ

Xem tất cả →