Nhân lực là trụ cột của chiến lược phát triển nông thôn bền vững
Ngày 9/11, UBND TPHCM đã ban hành quyết định phê duyệt Đề án “Đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn trên địa bàn TPHCM giai đoạn 2026 - 2030, định hướng 2045”.
Theo UBND Thành phố, tháng 7/2025, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, hợp nhất thêm Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu thì khu vực nông thôn ở TPHCM đã mở rộng hơn trước rất nhiều.
Trong giai đoạn 2021-2025, mặc dù công tác đào tạo nghề nông nghiệp đã đạt được những chỉ số khả quan về số lượng, tuy nhiên tỷ lệ lao động nông thôn làm đúng nghề sau đào tạo và có thu nhập bền vững vẫn chưa đạt kỳ vọng.

Theo UBND TPHCM, không gian nông thôn đang chuyển dịch từ “vùng sản xuất nông nghiệp truyền thống” sang “không gian phát triển đa chức năng”, nơi đan xen giữa nông nghiệp đô thị, công nghiệp - dịch vụ, du lịch sinh thái và các hình thức kinh tế mới.
Sự chuyển dịch này làm thay đổi sâu sắc cơ cấu việc làm, nhu cầu kỹ năng và phương thức mưu sinh của lao động nông thôn, đòi hỏi hệ thống đào tạo nghề nông nghiệp phải được tái cấu trúc tương ứng.
Về thị trường lao động, giai đoạn 2026-2030 được dự báo sẽ chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ của các yêu cầu về kỹ năng mới, đặc biệt là kỹ năng số, kỹ năng thích ứng, kỹ năng làm việc linh hoạt và khả năng học tập suốt đời.
Lao động nông thôn, vốn có xuất phát điểm thấp về trình độ học vấn và khả năng tiếp cận thông tin, đứng trước nguy cơ bị gạt ra ngoài lề của quá trình chuyển đổi kinh tế nếu không được trang bị đầy đủ năng lực nghề nghiệp phù hợp.
Trong khi đó, nhiều ngành nghề truyền thống ở nông thôn đang suy giảm sức hấp dẫn và hiệu quả kinh tế, làm gia tăng tình trạng lao động trung niên, lao động lớn tuổi khó tìm kiếm việc làm ổn định.

Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thiết kế các chương trình đào tạo nghề nông nghiệp linh hoạt, thực tiễn, phù hợp với đặc điểm nhân khẩu học và năng lực tiếp thu của lao động nông thôn.
Do đó, Đề án “Đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn” đã được UBND Thành phố xây dựng và ban hành.
Theo UBND TPHCM, đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn không chỉ còn là một chính sách an sinh xã hội mà đã trở thành một trụ cột của chiến lược phát triển nông thôn bền vững.
Chất lượng nguồn nhân lực nông thôn ngày càng được xem là yếu tố quyết định khả năng duy trì các tiêu chí nông thôn mới, đặc biệt là các tiêu chí liên quan đến thu nhập, tổ chức sản xuất, việc làm, môi trường và chất lượng sống.
Do đó, việc xây dựng đề án đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn giai đoạn 2026-2030 là yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm tính liên tục, kế thừa và nâng cao hiệu quả của các chính sách đã triển khai trước đó.
Đào tạo theo nhu cầu
Theo UBND TPHCM, thực tiễn giai đoạn 2021-2025 cho thấy đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được gắn chặt với nhu cầu của thị trường lao động địa phương, sự tham gia của doanh nghiệp và các mô hình sinh kế cụ thể.
Do đó, đề án giai đoạn 2026-2030 chuyển mạnh từ cách tiếp cận “đào tạo theo khả năng cung ứng” sang “đào tạo theo nhu cầu”. Cụ thể, các chính sách từ hỗ trợ ngắn hạn sang đầu tư phát triển năng lực dài hạn, từ quản lý hành chính sang quản trị dựa trên kết quả và tác động.
Mục tiêu của đề án là đổi mới toàn diện, nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo nghề cho lao động nông thôn; góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động, cơ cấu kinh tế, giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, rút ngắn khoảng cách về tỷ lệ lao động qua đào tạo giữa khu vực nông thôn và thành thị.

Ngoài ra, TPHCM sẽ tập trung đào tạo nhân lực có chất lượng phục vụ sản xuất nông nghiệp tiên tiến, hiện đại; đào tạo để chuyển đổi một bộ phận lao động nông thôn sang làm công nghiệp, dịch vụ, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn và hội nhập quốc tế.
Đặc biệt, thành phố gắn chặt định hướng đào tạo nguồn nhân lực nông thôn với công tác xây dựng nông thôn mới hiện đại, giàu đẹp, bản sắc, bền vững, gắn với đô thị hóa và thích ứng biến đổi khí hậu.
Đề án nhấn mạnh mục tiêu: “Đào tạo thực chất, đi theo chiều sâu, hiệu quả, bền vững, lấy cư dân nông thôn làm chủ thể, đem lại chuyển biến tích cực, rõ nét hơn về chuyển đổi nghề nghiệp, tạo việc làm, thu nhập cho người dân”.
Đặc biệt, thành phố xác định ngành nghề ưu tiên đào tạo theo 5 vùng sinh thái - kinh tế đặc thù để phù hợp với thế mạnh của từng vùng; đối tượng đào tạo cũng chia thành 5 nhóm theo tuổi tác, giới tính (nông dân lớn tuổi, thanh niên, phụ nữ…) để phù hợp với từng nhóm lao động.
Việc tổ chức đào tạo sẽ được bố trí theo 4 mắt xích trong chuỗi giá trị nông nghiệp là: Khâu Đầu vào và Tổ chức sản xuất; khâu Sơ chế và Chế biến sâu; khâu Thương mại và Tiếp thị số; khâu Tích hợp Dịch vụ và Du lịch nông nghiệp.

Từ đó, UBND TPHCM xác định 5 nhóm ngành nghề ưu tiên đào tạo cho lao động nông thôn.
Thứ nhất là nông nghiệp công nghệ cao và nông nghiệp đô thị (nhà màng, thủy canh, tự động hóa, cảnh quan, sinh vật cảnh, thú cưng…).
Thứ hai là chế biến sâu và nâng cao giá trị nông sản (sấy thăng hoa, bảo quản lạnh, chiết xuất tinh dầu, chế biến thủy hải sản, tinh chế muối gia vị, bao bì OCOP).
Thứ ba là dịch vụ du lịch nông nghiệp và thích ứng sinh thái (quản trị farmstay, homestay, du lịch sinh thái cộng đồng, ẩm thực bản địa, nuôi tôm sinh thái).
Thứ tư là thương mại điện tử và chuyển đổi số (livestream bán hàng, sàn thương mại điện tử, nhật ký điện tử, quản trị dữ liệu sản xuất…).
Thứ năm là năng lực quản trị, hợp tác xã và tài chính (quản trị hợp tác xã hiện đại, thuế điện tử, xây dựng phương án kinh doanh, quản trị tài chính hộ gia đình).