Chuyển tới nội dung chính
Thời sự & Xã hội · Điểm tin đa nguồn

Tiếng 'dạ, thưa' nghe mát ruột của người phương Nam

Tiếng 'dạ' luôn hiện diện trong lời ăn tiếng nói của người Nam Bộ, khi đồng ý cũng 'dạ' mà từ chối cũng 'dạ', 'dạ' lia lịa. Tiếng 'dạ, thưa' ở đầu câu mộc mạc ấy còn gói trọn nếp nhà gia giáo, sự khiêm nhường và tính cách chân chất, trọng tình của người phương Nam.

Tuổi Trẻ (tuoitre.vn) · Tác giả: TUOI TRE ONLINE 1 giờ trước Đọc bài gốc tại Tuổi Trẻ ↗
Tiếng 'dạ, thưa' nghe mát ruột của người phương Nam - Ảnh 1.
Chữ "dạ" hay "dạ, thưa" là từ thường xuyên được sử dụng ở đầu câu nói của người Nam Bộ

Về vùng Tây Nam Bộ, du khách rất dễ bắt gặp một âm thanh, nghe đến quen thuộc: "Dạ". Ở vùng này, chữ "dạ" là nét văn hóa giao tiếp đặc trưng, thể hiện sự kính nhường người trên, là phép lịch sự với nhau.

Nề nếp gia phong gói trong tiếng"dạ"

Chị Lê Thanh Hà (quê Ninh Bình) ấn tượng khi lần về ra mắt gia đình chồng ở Bạc Liêu, đó là từ đứa trẻ đến người lớn trong nhà đều mở đầu câu bằng tiếng "dạ" rất ngọt.

Chị kể, khi bà nội chồng chị hỏi đứa cháu nhỏ: "Con chuẩn bị đi chơi à?", thằng bé liền đáp:"Dạ, thưa bà con đi siêu thị với mẹ con". Nghe tiếng "dạ" tròn trịa, ngoan ngoãn, không khí gia đình trở nên ấm cúng hơn.

Trong văn hóa gia đình Nam Bộ, chữ "dạ" được xem là bài học vỡ lòng cho bất cứ đứa trẻ nào, từ khi mới bi bô tập nói đã được người lớn rèn "dạ, thưa", giữ phép tắc "đi thưa, về trình".

Khi người lớn kêu hoài mà không "dạ" thì bé bị coi là lì, phải "dạy con từ thuở còn thơ" ngay. Người lớn thường cầm cây roi nhịp nhịp trước mặt cho trẻ sợ, đồng thời miệng cất tiếng mồi: "Dạ Tí", "Dạ Tèo" để bắt nhịp cho đứa nhỏ mở miệng nói "dạ" theo.

Từ nếp nhà, chữ "dạ" theo người Nam Bộ bước ra xã hội như một cách bày tỏ sự khiêm nhường, mến khách. Không kiểu cách, chỉ một tiếng "dạ" là gói ghém sự chân thành với người đối diện.

Làm mềm câu nói và xoa dịu duyên dáng

Phần lớn người Nam Bộ có tính ôn hòa nên dù thuận tình hay từ chối, họ vẫn "dạ" trước tiên. Chẳng hạn, khi được dặn: "Giao em chiều nay đi cắt lúa nghen?", người nghe sẽ đáp: "Dạ, em sẽ đi cắt" nếu đồng ý; hoặc "Dạ, em không đi cắt được" nếu bận việc.

Tiếng 'dạ, thưa' nghe mát ruột của người phương Nam - Ảnh 2.

Sự tinh tế của tiếng "dạ" còn nằm ở ngữ điệu. Khi người lớn gọi tên, người nhỏ phải "dạ" với âm lượng đủ lớn và hơi kéo dài để báo hiệu mình đã nghe rõ và đang chạy tới.

Ngược lại, nếu tiếng "dạ" phát ra ngắn gọn và hơi nhấn giọng ở cuối, người nghe sẽ tự hiểu đó là câu hỏi, ngụ ý: "Người lớn kêu con có việc gì?".

Có khi người lớn đang giận dữ mà nghe con cháu "dạ" răm rắp, có mặt tức thì, cơn nóng nảy cũng hạ xuống vì sự ngoan ngoãn kia.

Ngay cả trong mối quan hệ vợ chồng ngang hàng, tiếng "dạ" cũng phát huy tác dụng bất ngờ. Anh Trần Văn Tư (ngụ xã Nhơn Ái, TP Cần Thơ) cười khà khà chia sẻ bí quyết "giải nguy" mỗi lần lỡ hẹn với vợ:

"Hôm bữa tụ tập lai rai với anh em quá giờ, tui quên nhắn tin báo trước, làm vợ chờ cơm đói meo. Về nhà tui chẳng bao giờ cãi lại, chỉ cười hì hì rồi: Dạ, em biết sai rồi, tha cho em lần này nha vợ. Nghe cái giọng dạ ngọt xớt pha chút hài hước, đặc biệt là phải chân thành, mấy bả đang giận mấy cũng bật cười".

Đặc biệt hơn, chữ "dạ" ở miền Nam còn giúp xóa nhòa khoảng cách tuổi tác và vai vế. Tức không chỉ người trẻ "dạ" với người già, mà người lớn tuổi, người bán hàng với khách trẻ cũng thường xuyên dùng từ "dạ" với nhau như một thói quen lịch sự. Và đôi khi ngang tuổi sẽ đáp lời nhau bằng từ "dà", nghe cho nhẹ đi, thay vì "dạ".

Nguồn gốc từ"dạ"phương Nam

Tiếng 'dạ, thưa' nghe mát ruột của người phương Nam - Ảnh 3.
Nhà nghiên cứu văn hóa, soạn giả Nhâm Hùng - Ảnh: PHẠM DIỄM

Lý giải về nguồn gốc của từ "dạ", nhà nghiên cứu văn hóa, soạn giả Nhâm Hùng cho biết: "Từ dạ trong tiếng Việt là từ cổ và thuần Việt, có mối liên hệ với danh từ chỉ bộ phận cơ thể người. 

"Dạ"- bụng, lòng, người xưa xem là nơi chứa đựng và ghi nhận tâm tư, như "ghi lòng tạc dạ", "một dạ sắt son", "vừa lòng hả dạ"".

Về lịch sử, khi lưu dân người Việt đi mở cõi về phương Nam (từ xứ Đàng Trong rồi xuống lục tỉnh Nam Kỳ), họ đã mang theo nếp sống trọng nghĩa qua câu tục ngữ "Gọi dạ, bảo vâng".

Theo bản đồ sau sáp nhập, xứ Đàng Trong bao gồm phần lớn tỉnh Quảng Trị kéo dài qua thành phố Huế vào Nam.Tiếng "dạ" đã xuất phát từ đó.

Vào đến vùng đất mới, từ "dạ" không chỉ dừng lại ở việc đáp lời, mà phát triển thành từ đệm lịch sự phổ biến ở đầu câu, như: "Dạ, thưa thầy con đã thuộc bài học sáng nay". Chính thói quen ngôn ngữ này đã góp phần định hình cốt cách mềm mỏng, chân phương của người Nam Bộ.

Không chỉ hiện diện trong giao tiếp thường ngày, tiếng "dạ" còn đi sâu vào đời sống tinh thần địa phương.

Từ những câu hò đối đáp đến làn điệu cải lương, vọng cổ, chữ "dạ" vang lên ngọt ngào, trở thành cầu nối của sự mộc mạc, cởi mở và hiếu khách của người phương Nam.

Tiếng 'dạ, thưa' nghe mát ruột của người phương Nam - Ảnh 4.
Nguồn xuất bản gốc: Tuổi Trẻ (tuoitre.vn) · Tác giả: TUOI TRE ONLINE N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Thời sự & Xã hội

Xem tất cả →