Sản phẩm thuốc lá và nicotine mới liên tục xuất hiện
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), ngành công nghiệp thuốc lá và nicotine liên tục phát triển sản phẩm, đồng thời thay đổi chiến lược tiếp thị nhằm thu hút người sử dụng mới. Điều này khiến các quốc gia gặp nhiều thách thức trong việc kiểm soát những sản phẩm có nguy cơ gây nghiện và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.
Tại Việt Nam, Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội đánh dấu bước tiến quan trọng khi quy định cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng kể từ năm 2025.
Tuy nhiên, thị trường vẫn xuất hiện nhiều sản phẩm thuốc lá và nicotine mới với công nghệ, kiểu dáng, thành phần và tên gọi khác nhau.

Một ví dụ là túi ngậm nicotine, sản phẩm đang được tiếp thị tới thanh thiếu niên tại nhiều quốc gia. Sản phẩm này cung cấp nicotine, chất có khả năng gây nghiện.
Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Tuấn Lâm, chuyên gia của WHO tại Việt Nam, cho biết hàm lượng nicotine trong các túi ngậm rất khác nhau, từ khoảng 1mg đến 150mg mỗi túi. Một số sản phẩm có hàm lượng nicotine cao, làm tăng nguy cơ phơi nhiễm và lệ thuộc nicotine, đặc biệt ở người trẻ.
“Đáng chú ý, nicotine trong các sản phẩm này có thể được chiết xuất từ thuốc lá hoặc tổng hợp nhân tạo. Việc sử dụng nicotine tổng hợp cũng khiến một số nhà sản xuất quảng bá sản phẩm là không chứa thuốc lá, dù vẫn cung cấp chất gây nghiện”, chuyên gia WHO nhấn mạnh.
Không chỉ sử dụng nicotine, ngành công nghiệp còn đưa vào sản phẩm các chất có cấu trúc hoặc tác dụng tương tự nicotine nhằm thay đổi thành phần và ứng phó với những biện pháp quản lý.
Theo báo cáo khoa học năm 2025 của Nhóm nghiên cứu WHO về quy định sản phẩm thuốc lá, các chất như nornicotine, anabasine và 6-methylnicotine ngày càng được sử dụng trong thuốc lá điện tử và túi ngậm nicotine. Đây không phải nicotine nhưng có những đặc tính và khả năng gây nghiện tương tự.
Thực tế này đặt ra thách thức mới cho công tác quản lý. Nếu quy định chỉ tập trung vào các sản phẩm chứa nicotine mà không tính đến những chất có tác dụng tương tự, nhà sản xuất có thể thay đổi thành phần để đưa sản phẩm ra thị trường dưới tên gọi khác.
Do đó, việc mở rộng phạm vi quản lý, cấm đối với các sản phẩm thuốc lá mới là cần thiết nhằm chủ động kiểm soát những sản phẩm phát sinh, tránh tạo khoảng trống pháp lý để nhà sản xuất lợi dụng việc thay đổi công nghệ, kiểu dáng hoặc thành phần nhằm lách quy định. Đây cũng là giải pháp góp phần ngăn ngừa nguy cơ lệ thuộc nicotine trong giới trẻ.
Trong dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sửa đổi, cơ quan soạn thảo đề xuất bổ sung shisha và túi ngậm nicotine vào danh mục sản phẩm bị cấm, bên cạnh thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Dự thảo cũng đề xuất giao Chính phủ căn cứ tình hình thực tế để quy định đối với các sản phẩm thuốc lá khác.
Đề xuất tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá lên 85%
WHO khuyến nghị tăng cường các biện pháp giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá truyền thống, trong đó có đổi mới cảnh báo sức khỏe trên bao bì.
Cụ thể, tổ chức này đề xuất tăng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh từ 50% lên 85% diện tích mặt trước và mặt sau bao thuốc. Việt Nam hiện áp dụng 6 mẫu cảnh báo được ban hành từ năm 2013. Theo số liệu được nêu, kích thước cảnh báo của Việt Nam xếp thứ 94 thế giới, thuộc nhóm 3 nước có diện tích cảnh báo nhỏ nhất ASEAN.
WHO cũng khuyến nghị đổi mới hình ảnh cảnh báo, bổ sung đường dây tư vấn cai thuốc lá quốc gia và xem xét áp dụng bao bì trơn, hạn chế biểu trưng, màu sắc, hình ảnh nhãn hiệu và thông tin quảng cáo. Hiện 26 quốc gia, vùng lãnh thổ đã áp dụng bao bì tiêu chuẩn hóa.
Một nghiên cứu sử dụng số liệu tại Việt Nam cho thấy, trong tình huống giả định, tỷ lệ người hút thuốc lựa chọn cai thuốc cao hơn đáng kể khi diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh chiếm 85% bao bì, so với mức 50%.
Khói thuốc vẫn đe dọa người lao động trong nhà
Bên cạnh các sản phẩm thuốc lá mới, WHO cũng khuyến nghị loại bỏ những khu vực hút thuốc riêng trong nhà tại các địa điểm hiện được pháp luật cho phép, như khu vực chờ lên máy bay, cơ sở giải trí, khách sạn, cơ sở lưu trú du lịch, tàu thủy và tàu hỏa.
Nhân viên phục vụ, vệ sinh, bảo trì tại khách sạn, nhà hàng, quán bar, cơ sở karaoke, trên tàu hỏa, tàu thủy hoặc tại sân bay có thể phải tiếp xúc với khói thuốc trong quá trình làm việc. Khách hàng không hút thuốc cũng có nguy cơ phơi nhiễm nếu không thể tránh khỏi khu vực có khói thuốc.
Khói thuốc không chỉ tồn tại trong phòng hút thuốc mà còn có thể thoát ra ngoài khi cửa mở, lan truyền qua hệ thống thông gió, điều hòa hoặc bám trên quần áo, rèm, thảm, bàn ghế và các bề mặt. Vì vậy, người lao động ở những khu vực lân cận vẫn có nguy cơ tiếp xúc với các chất độc hại từ khói thuốc.
WHO khuyến nghị xây dựng lộ trình với thời hạn cụ thể để loại bỏ các khu vực hút thuốc riêng trong nhà. Đồng thời, các trường cao đẳng, đại học và học viện cần được quy định là cơ sở hoàn toàn không khói thuốc, áp dụng đối với cả bên trong tòa nhà và toàn bộ khuôn viên.