Chuyển tới nội dung chính
Doanh nghiệp & M&A · Điểm tin đa nguồn

Thị trường carbon Thỏa thuận Paris liệu có tạo ra tín chỉ chất lượng cao?

(Dân trí) - Cơ chế mới theo Điều 6.4 Thỏa thuận Paris bắt đầu vận hành với các tiêu chuẩn khắt khe, khiến lượng tín chỉ dự án được cấp giảm tới 40%, mở ra cuộc sàng lọc gắt gao cho cả doanh nghiệp Việt.

Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí 2 ngày trước Đọc bài gốc tại Dân Trí ↗
Mã cổ phiếu liên quan:

Từng được xem như chiếc "phao cứu sinh" tài chính giúp doanh nghiệp xanh hóa, thị trường tín chỉ carbon thời gian qua liên tục đối mặt với làn sóng hoài nghi về chất lượng thực tế.

Tình trạng dự án thổi phồng lượng giảm phát thải, thiếu tính bền vững đã khiến ngay cả những "ông lớn" công nghệ toàn cầu chùn tay. Điển hình vào tháng 4, Microsoft đã tạm dừng các hoạt động mua tín chỉ loại bỏ carbon mới, phản ánh sự thận trọng cao độ của giới mua hàng quốc tế.

Trước áp lực đó, Điều 6.4 của Thỏa thuận Paris - cơ chế cấp tín chỉ tập trung do Liên hợp quốc trực tiếp giám sát - đã chính thức chuyển sang giai đoạn thực thi với mục tiêu lập lại trật tự cho cuộc chơi carbon.

Thị trường carbon Thỏa thuận Paris liệu có tạo ra tín chỉ chất lượng cao? - 1
Các dự án theo chuẩn Điều 6.4 của Thỏa thuận Paris đối mặt với quy trình thẩm định khắt khe hơn đáng kể so với cơ chế cũ (Ảnh: MIT News).

Siết van cấp tín chỉ: Cú rơi 40% sản lượng

Bước ngoặt lớn diễn ra vào tháng 2, khi Cơ quan Giám sát của Công ước khung Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu (UNFCCC) phê duyệt những tín chỉ đầu tiên theo Điều 6.4 cho một dự án bếp nấu ăn sạch tại Myanmar. Đáng chú ý, dự án này vốn được đăng ký từ Cơ chế Phát triển sạch (CDM) thời Nghị định thư Kyoto.

Theo phân tích từ Clean Air Task Force (CATF) - tổ chức phi chính phủ quốc tế chuyên nghiên cứu độc lập về khí hậu, khi đối chiếu theo phương pháp luận mới và các hệ số tính toán thận trọng hơn về sinh khối không tái tạo, dự án trên nhận được lượng tín chỉ ít hơn khoảng 40% so với cách tính theo hệ thống CDM trước đây.

Việc "bốc hơi" gần một nửa sản lượng tín chỉ là bằng chứng rõ ràng cho thấy Liên hợp quốc đang siết rất chặt công thức tính toán. Cơ chế mới buộc các bên phải chứng minh lượng khí thải cắt giảm là có thật, thay vì dựa trên những kịch bản phóng đại. Tính đến nay, cơ quan quản lý mới chỉ phê duyệt 5 phương pháp luận, bao gồm thu gom khí bãi rác, xử lý khí N2O trong công nghiệp, năng lượng tái tạo và nấu ăn sạch.

Quá trình chuyển đổi từ các dự án CDM cũ sang Điều 6.4 cũng đang diễn ra khá chậm chạp. Dù hạn chót để các quốc gia chủ nhà phê duyệt chuyển giao là ngày 30/6, nhưng số liệu đầu năm 2026 cho thấy chỉ khoảng 13% lượng tín chỉ CDM nộp đơn được thông qua. Điều này cho thấy nhiều chính phủ đang cân nhắc giữ lại tín chỉ để phục vụ mục tiêu giảm phát thải nội địa, thay vì ồ ạt bán ra quốc tế.

"Thước đo vàng" chất lượng và bài toán nan giải của rừng

Về nguyên tắc, 1 tín chỉ carbon đại diện cho 1 tấn CO2 tương đương được cắt giảm hoặc loại bỏ khỏi bầu khí quyển. Tuy nhiên, để một tín chỉ có giá trị thương mại bền vững, Điều 6.4 đặt ra 5 điều kiện ngặt nghèo: tính bổ sung (dự án chỉ tồn tại nhờ có nguồn tiền carbon), tính lâu dài (carbon được lưu giữ bao lâu), đường cơ sở phát thải chuẩn xác, rủi ro rò rỉ phát thải (không đẩy ô nhiễm sang nơi khác) và hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV) độc lập.

Nếu các dự án kỹ thuật công nghiệp có quy trình đo đạc tương đối rành mạch, thì mảng tín chỉ từ rừng và sử dụng đất lại là thách thức lớn nhất. Cây trồng có thể cháy rụi do thiên tai, bị sâu bệnh, hoặc lượng carbon tích lũy trong đất bị giải phóng khi đổi chủ sở hữu.

Đánh giá của tổ chức phi lợi nhuận CATF khi rà soát 20 bộ quy tắc tín chỉ rừng tại Bắc Mỹ đã chỉ ra hàng loạt lỗ hổng trong khâu xác định đường cơ sở và phòng ngừa rủi ro hoàn trả carbon. Dù tín chỉ rừng từng chiếm tới gần 40% thị trường tự nguyện, phương pháp luận cho hoạt động trồng rừng và tái trồng rừng mới chỉ được đưa vào quy trình xem xét của UNFCCC từ tháng 10 và chưa hẹn ngày chốt khung phê duyệt chính thức.

Ranh giới giữa việc giữ vững chuẩn mực môi trường và tạo điều kiện thông thoáng cho dòng vốn tư nhân đang là bài toán đau đầu. Nếu quy định quá dễ dãi, tín chỉ sẽ trở thành "rác". Ngược lại, nếu thủ tục quá phức tạp và chi phí kiểm định quá đắt đỏ, các nước đang phát triển sẽ khó lòng tiếp cận thị trường.

Tác động trực tiếp tới lộ trình của Việt Nam

Làn sóng chuẩn hóa quốc tế đang tác động trực tiếp đến bước đi của Việt Nam. Ngày 1/4, Chính phủ đã ban hành Nghị định 112/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 19/5). Đây là văn bản pháp lý quan trọng quy định rõ cơ chế trao đổi kết quả giảm nhẹ phát thải theo cả Điều 6.2 (thỏa thuận song phương giữa các chính phủ), Điều 6.4 và các hình thức tự nguyện khác.

Trước đó, ngày 14/8, Chính phủ cũng phê duyệt Nghị quyết 235/NQ-CP, chính thức hóa thỏa thuận hợp tác Điều 6 đã ký với Singapore từ tháng 9/2025. Cái bắt tay này mở đường cho doanh nghiệp Việt bán tín chỉ đạt chuẩn quốc tế sang đảo quốc sư tử. Theo số liệu của UNEP-CCC tính đến ngày 5/11, Việt Nam đã có 3 thỏa thuận song phương và 20 hoạt động đăng ký thuộc Điều 6.2, dù chưa có tín chỉ nào được phát hành chính thức qua kênh Điều 6.4.

Ở sân chơi nội địa, sàn giao dịch carbon cũng đã vận hành từ ngày 29/6. Theo số liệu từ UNDP, tổng hạn ngạch thí điểm giai đoạn 2025-2026 đạt khoảng 511 triệu tấn CO2 tương đương, phân bổ trực tiếp cho 110 cơ sở lớn thuộc 3 ngành phát thải nặng gồm nhiệt điện, sắt thép và xi măng. Ngày 13/11, Việt Nam tiếp tục công bố Cổng thông tin thị trường carbon tại COP31 để minh bạch hóa toàn bộ dữ liệu dự án cho nhà đầu tư.

Theo UNDP, rào cản lớn nhất hiện nay của thị trường nằm ở năng lực đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV). Với 2.441 cơ sở kinh doanh trên cả nước bắt buộc phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính, việc chuẩn hóa số liệu phát thải thực tế sẽ là bài toán sống còn. Chỉ khi dữ liệu đầu vào minh bạch, tín chỉ carbon của doanh nghiệp Việt mới đủ tư cách bước ra sân chơi toàn cầu mà không lo bị ép giá hay loại khỏi cuộc chơi.

Thị trường đang phát đi tín hiệu dứt khoát rằng thời kỳ gom tín chỉ carbon giá rẻ, chất lượng mập mờ để đánh bóng thương hiệu đã khép lại. Tín chỉ carbon phải đại diện cho nỗ lực cắt giảm phát thải thực chất, thay vì biến thành tấm bình phong che đậy lượng xả thải trong chuỗi cung ứng.

Nguồn xuất bản gốc: Dân Trí (dantri.com.vn) · Tác giả: Dân trí N1A tổng hợp tự động để tra cứu tin kinh tế - tài chính, giữ nguyên quyền tác giả của cơ quan báo chí gốc và dẫn liên kết trực tiếp về bài gốc.
Đọc bài gốc ↗

Đọc tiếp cùng chủ đề Doanh nghiệp & M&A

Xem tất cả →